Czarna rasa człowieka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Murzyn)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Czarna rasa człowieka (rasa negroidalna) – według dawnych koncepcji jedna z trzech głównych, opartych na fenotypie ras człowieka (obok białej i żółtej).

Termin rasa wzbudza kontrowersje związane z brakiem porozumienia, czy dotyczy on stosowanej w klasyfikacji biologicznej naturalnej jednostki, czy też jest konstruktem społecznym. Stosowanie terminu w jego prawidłowym znaczeniu jest wciąż aktualne. Jednak w potocznym użyciu słowo rasa może oznaczać grupę religijną, kulturową, społeczną, narodową, etniczną, językową, genetyczną, geograficzną lub anatomiczną co sprawia trudności w rozumieniu[1]. Według badań z 2003 roku, pośród polskich antropologów 25% odrzuca pojęcie rasy[2]. Określenie Murzyn (ang. Negro) było stosowane do grup mieszkających i w Afryce, i w Oceanii. Pomimo zbliżonych fenotypów grupy te są odmiennego pochodzenia[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Czarna rasa człowieka w dawnych typologiach dzieliła się na negroidów właściwych (potocznie nazywanych Murzynami) oraz buszmenoidów (Buszmeni, Hotentoci). Pierwotnie identyfikowano ją na obszarze Afryki na południe od Sahary, w okresie nowożytnym rozprzestrzenić się miała także na Amerykę Północną i Południową, gdy wiele milionów jej przedstawicieli zostało przywiezionych jako niewolnicy na kontynent amerykański.

Według tych poglądów przedstawiciele rasy czarnej charakteryzują się następującymi cechami antropologicznymi:


W tradycyjnym podziale antropologicznym do czarnej odmiany zalicza się również obok afrykańskiej drugą grupę ludów, tubylców Melanezji i Australii oraz niektóre nieliczne plemiona płd.-wsch. Azji (Andamanie, Weddowie, Semangowie). Ludy tej grupy różnią się od grupy afrykańskiej kształtem włosów, silniejszym zarostem, czasami wydatniejszymi łukami nadoczodołowymi a także częstością występowania niektórych grup krwi[3].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnym określeniem osoby czarnoskórej w języku polskim jest słowo Murzyn. Pochodzi ono od słowa Maur, które z kolei wywodzi się od łac. Maurus, Mauri – będącym rzymskim określeniem mieszkańców dzisiejszego Maghrebu (por. Maurowie). Portugalczycy nazywali tak wszystkich muzułmanów niezależnie od koloru skóry i pod taką nazwą sprzedawali ich w Europie.[potrzebne źródło]

Polskie słowo „murzyn" powstało prawdopodobnie w wyniku przekształcenia niemieckiego Mohr (łac. maurus) poprzez dodanie -in[4]. Słowo czarnuch jest w polszczyźnie pogardliwe[5] i obraźliwe o zdecydowanym wydźwięku rasistowskim chociaż w języku czeskim pokrewna forma černoch jest neutralna.

Według słowników – w tym Słownika Języka Polskiego PWN – słowo Murzyn jest neutralne[6] i nie jest opatrzone kwalifikatorem pogardliwie, tak jak w przypadku słowa czarnuch[5]. Opinię tę podzielają m.in. dwaj językoznawcy: prof. Jerzy Bralczyk[7] i prof. Jan Miodek[8] czy też poseł na Sejm RPJohn Godson (nazywajacy siebie Murzynem[9]), który stwierdził:

Quote-alpha.png
Naprawdę nie widzę nic złego w tym słowie. Przecież mówiąc o kimś, że jest ciemnoskóry możemy też mieć na myśli Meksykanina, Brazylijczyka czy Egipcjanina. Nie obrażam się na słowo „Murzyn", jeśli słyszę je od osoby, która czuje szacunek do czarnoskórych[10].

Jednak dla części osób, w tym niektórych czarnoskórych, jest to wyraz pejoratywny[11][12]. Zdaniem pełnomocnik rządu ds. równego traktowania Agnieszki Kozłowskiej-Rajewicz:

Quote-alpha.png
Słowo „Murzyn" stanowi pejoratywne określenie, naruszając godność oraz stanowiące publicznie wyrażoną dyskryminację, u której podstaw leży inny, niż biały kolor skóry[13].

Wypowiedź Agnieszki Kozłowskiej-Rajewicz była reakcją na słowa posła PiS Marka Suskiego, w których nazwał posła Johna Godsona „waszym Murzynkiem"[13].

Na gruncie językoznawstwa argumentem za neutralnością wyrazu Murzyn w znaczeniu osoby przynależącej do rasy czarnej jest możliwość jego łączenia z wyrazami oznaczającymi cechy pozytywne, np. „piękna Murzynka", „przystojny Murzyn", w odróżnieniu od określeń o wydźwięku pejoratywnym, w przypadku których takie połączenia budziłyby przeciwstawne odczucia, np. „miły czarnuch"[14]. Jednocześnie wyraz ten funkcjonuje także w pejoratywnym znaczeniu osoby ciężko pracującej nie na swoje nazwisko lub osoby wykorzystywanej do ciężkiej pracy[15] (por. polisemia) i jest wówczas zapisywany małą literą[16][17]. W tym drugim znaczeniu wyraz ten używany jest także w utartych związkach frazeologicznych (np. „robić za murzyna") oraz w przysłowiu „Murzyn zrobił swoje, murzyn może odejść". Dodatkowo wyraz murzyn występuje także w związku frazeologicznym „opalić się na murzyna" (opalić się bardzo mocno, na ciemny kolor)[17].

W języku angielskim[edytuj | edytuj kod]

W języku angielskim wyrazy Negro i nigger, wywodzące się z łacińskiego niger („czarny"), są powszechnie uznawane za obraźliwe za sprawą ich skojarzenia z niewolnictwem[potrzebne źródło]. Termin nigger do połowy XX wieku był neutralny, później stał się jednoznacznie pejoratywny. Określenie Negro do lat 60. XX wieku nie uchodziło za mające negatywne zabarwienie, a obecnie pomimo złego odbioru, zwłaszcza przez Afroamerykanów, nie jest cenzurowane w środkach masowego przekazu – w przeciwieństwie do słowa nigger. Jego wydźwięk jest obecnie na tyle negatywny, iż pojawiają się głosy domagające się zakazu używania tego określenia w mediach i powszechnie jest zastępowane eufemizmem "N word" (dosł. słowo na N). Z drugiej jednak strony, słowo nigger, w wyniku przesunięcia semantycznego wśród czarnoskórych mieszkańców USA nabrało nieco innego znaczenia - jego slangowa forma - "nigga" - jest wyrazem poufałego zwracania się do siebie (zazwyczaj tylko między osobami czarnoskórymi, a w niektórych przypadkach również i Latynosami, oraz osobami o ciemnym kolorze skóry), którego znaczenie odpowiada nieco polskiemu zwrotowi koleś, ziomek. Taki sposób użycia tego słowa zapoczątkowany został przez Afroamerykańskich komików z lat 70-tych, a w znacznej mierze stosowany i spopularyzowany przede wszystkim przez kulturę hip-hopową w USA.[potrzebne źródło].

Obecnie według zasad politycznej poprawności w Stanach Zjednoczonych neutralnym określeniem osób rasy czarnej jest Afro-American oraz – częściej od tego określenia używane – African American (są to nazwy stosowane tylko i wyłącznie w stosunku do Amerykanów o subsaharyjskim - afrykańskim - pochodzeniu, a nie czarnoskórych obcokrajowców). Sami jednak czarnoskórzy Amerykanie zmęczeni poprawnością polityczną w USA preferują by Afroamerykanina określać po prostu słowem "Black" (czarny)[potrzebne źródło].

W języku arabskim[edytuj | edytuj kod]

W krajach arabskojęzycznych neutralnym określeniem przedstawicieli rasy czarnej jest słowo habaszi („Etiopczyk") lub zandżi, natomiast obraźliwy charakter ma określenie abid („niewolnik").

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Murzynie
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasła Murzyn i murzyn w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 SO. Keita, RA. Kittles, CD. Royal, GE. Bonney i inni. Conceptualizing human variation.. „Nat Genet”. 36 (11 Suppl), s. S17-20, Nov 2004. doi:10.1038/ng1455. PMID 15507998. 
  2. "'Race'—Still an Issue for Physical Anthropology? Results of Polish Studies Seen in the Light of the U.S. Findings" by Katarzyna A. Kaszycka. American Anthropologist March 2003, Vol. 105, No. 1, pp. 116-124.
  3. Mały słownik antropologiczny, WP, Warszawa, 1976, s.99-100
  4. Aleksander Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wiedza Powszechna, Warszawa 1993, ISBN 83-214-0410-3, s.348.
  5. 5,0 5,1 Czarnuch
  6. Murzyn
  7. Bez Maski – odc. 10
  8. Czy określenie "Murzyn" jest pejoratywne?
  9. Poseł, Afrykanin i mowa Reja
  10. Nie obrażam się na słowo Murzyn
  11. „Murzyn” dyskryminuje afryka.org
  12. Jeliński, Julian (2014) Czy „Murzyn” odejdzie wreszcie na emeryturę? natemat.pl
  13. 13,0 13,1 [http://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/suski-przed-komisje-etyki-za-zoofilie-i-murzynka,199038.html Suski przed komisję etyki. Za "zoofilię" i "Murzynka"
  14. Pomagamy, Problem z Murzynem
  15. Słownik Języka Polskiego PWN
  16. Wielki słownik ortograficzny PWN, hasło: Murzyn
  17. 17,0 17,1 Słownik języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego, hasło: "Murzyn"