Mustafa Czokaj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mustafa Czokaj
Mustafa Czokaj
Data urodzenia 1890 r.
Data śmierci 1941 r.

Mustafa Czokaj, inne Mustafa Czokajew, Mustafa Çokay, kaz. Мұстафа Шоқайұлы, ros. Мустафа Шокай (ur. w 1890 r. na terenie obecnego Kazachstanu, zm. w 1941 r. w Berlinie) – turkiestański działacz narodowy, prezydent Tymczasowego Rządu Autonomicznego Turkiestanu, publicysta i wydawca, emigrant polityczny, przewodniczący Turkiestańskiego Zjednoczenia Narodowego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z arystokratycznego rodu Czokaj-ogly. Studiował prawo na Uniwersytecie w Petersburgu. W latach 1913-1917 był sekretarzem frakcji muzułmańskiej w IV Dumie (rosyjskim parlamencie). Po rewolucji lutowej 1917 r. współzakładał partię Shura-i-Islamiya (Muzułmańska Rada). Po rewolcie w Kokandzie w tym samym roku został wybrany przez nadzwyczajny kongres muzułmanów Turkiestanu prezydentem Tymczasowego Rządu Autonomicznego Turkiestanu. Kiedy został on obalony przez bolszewików, M. Czokaj prowadził działalność antykomunistyczną w Ufie (1918 r.) i Gruzji (1919 r.). Po zajęciu Gruzji przez bolszewików w 1921 r., udał się na emigrację do Turcji. Następnie zamieszkał we Francji, a pod koniec lat 20. w Niemczech. Jako działacz antykomunistyczny uzyskał w 1929 r. zgodę na wydawanie w Berlinie turkmeńskiego pisma narodowego "Yash Türkistan" ("Młody Turkiestan"). Był to organ prasowy Narodowej Obrony Turkiestanu. Mustafa Czokaj przewodniczył emigracyjnemu Turkiestańskiemu Zjednoczeniu Narodowemu. Ponadto był autorem licznych artykułów dotyczących historii Środkowej Azji i narodowego ruchu turkiestańskiego. Związał się też z ruchem prometejskim, zostając redaktorem pisma "Prometeusz", organu Narodowej Obrony Narodów Kaukazu, Ukrainy i Turkiestanu. Podczas II wojny światowej podjął kolaborację z Niemcami. Zaangażował się w tworzenie i organizację Legionów Turkiestańskich, dającego – jego zdaniem – możliwość walki o niezależny Turkiestan.Był to też sposób na uratowanie jeńców przed śmiercią w obozach. W tym celu we wrześniu i listopadzie 1941 r. wizytował obozy jenieckie dla żołnierzy Armii Czerwonej, aby wyciągnąć z nich ochotników pochodzących z obszarów Azji Środkowej. Zmarł pod koniec 1941 r. w Berlinie w niewyjaśnionych okolicznościach.Prawdopodobnie zaraził się tyfusem w czasie wizyt w obozach jenieckich.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Togan Zaki Walidi, Воспоминания. Борьба мусульман Туркестана и других восточных тюрок за национальное существование и культуру, Moskwa 1997
  • Bachyt Sadykowa, Мустафа Чокай, Ałmaty 2004