Mustafa Kemal Atatürk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mustafa Kemal Atatürk
MustafaKemalAtaturk.jpg
Data i miejsce urodzenia 19 maja 1881 (oficjalnie)
Saloniki, Imperium osmańskie Imperium Osmańskie
Data i miejsce śmierci 10 listopada 1938
Stambuł,  Turcja
1. Premier Republiki Tureckiej
Przynależność polityczna Republikańska Partia Ludowa
Okres urzędowania od 3 maja 1920
do 29 października 1923
Następca Fevzi Çakmak
1. Prezydent Republiki Tureckiej
Przynależność polityczna Republikańska Partia Ludowa
Okres urzędowania od 29 października 1923
do 10 listopada 1938
Następca İsmet İnönü
Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
Odznaczenia
Medal Niepodległości (Turcja) Order Mejidiyye I klasy (Imperium Osmańskie) Order Imperium Osmańskiego II klasy Medal Imtiaz (Imperium Osmańskie) Medal Harp Madalyasi (Imperium Ottomańskie) Medal Liakat (Imperium Osmańskie) Krzyż Zasługi Wojskowej I klasy Signum Laudis (Austro-Węgry) Order Świętego Aleksandra (Bułgaria) Kawaler Legii Honorowej (Francja) Krzyż Żelazny (1813) I Klasy Krzyż Żelazny (1813) II Klasy Order Korony II klasy (Prusy)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Mustafa Kemal Atatürk (ur. w 1881 w Salonikach, oficjalnie 19 maja 1881[1], zm. 10 listopada 1938 w Stambule) – turecki polityk, wojskowy, współtwórca i pierwszy prezydent Republiki Turcji.

Zarys biografii[edytuj | edytuj kod]

St. kapitan Mustafa Kemal, 1907

W latach 1908-1909 uczestniczył w rewolucji młodotureckiej, w latach 1911-1912 w wojnie turecko-włoskiej, a w latach 1912-1913 w wojnach bałkańskich. Podczas I wojny światowej był dowódcą dywizji, a w 1916 uzyskał stopień generała i tytuł paszy. W czasie wojny wyróżnił się skuteczną obroną półwyspu Gallipoli przed inwazją wojsk angielsko-australijsko-nowozelandzko-francuskich. W 1921 uzyskał stopień marszałka. W latach 1921-1922 odparł agresję armii greckiej i doprowadził do rewizji na rzecz Turcji postanowień traktatu w Sevres (1920) i zastąpienia go przez traktat z Lozanny (1923).

W 1922 stanął na czele ruchu nacjonalistycznego i obalając sułtanat, zakończył epokę Imperium osmańskiego. Po proklamowaniu republiki przeniósł stolicę kraju ze Stambułu do centralnie położonej Ankary. W 1923 został wybrany na pierwszego prezydenta Turcji, którym pozostał aż do śmierci w 1938, wprowadzając autorytarne rządy i modernizację oraz europeizację kraju.

Wśród przeprowadzonych reform prawnych i społecznych na uwagę zasługują m.in. wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego, alfabetu łacińskiego, oczyszczenie języka tureckiego ze słów pochodzenia arabskiego i wprowadzenie nazwisk, sam Mustafa Kemal wybrał dla siebie nazwisko: „Atatürk”, czyli „Ojciec Turków”, którego nie wolno było nosić żadnemu innemu Turkowi. Znacznie ograniczył ingerencję islamu w politykę państwa wprowadzając kodeks karny. Za jego rządów wprowadzono obowiązkowe nauczanie kobiet, a także ustawy gwarantujące im równość społeczną i polityczną, promowano też zachodni styl ubierania się.

W latach 1930-1935 przeprowadził pięcioletni plan gospodarczy, którego celem było modernizacja i uniezależnienie gospodarcze Turcji.

Mustafa Kemal Pasza zmarł 10 listopada 1938 r. w Pałacu Dolmabahce w Stambule o godzinie 9:05 (wszystkie zegary w tym obiekcie zatrzymano, by oddać hołd ukochanemu wodzowi i ojcu narodu tureckiego). Uroczystości pogrzebowe trwały kilka dni. Po trzydniowym wystawieniu na widok publiczny, trumnę przewieziono do Parku Gülhane w takt marsza żałobnego Fryderyka Chopina. Następnie krążownik zabrał ją do Izmiru, skąd koleją przewieziono ją do Ankary. Złożono ją w Muzeum Etnograficznym, skąd w 1953 przeniesiono do mauzoleum. Obecnie jest pochowany w ogromnym mauzoleum w Ankarze, gdzie znajduje się też jego muzeum.

Dał początek ideologii kemalistycznej.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Manewry, ćwiczenia brygady armii i kompanii kawalerii Armii Cumali

Atatürk w literaturze (przekłady polskie)[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Artykuł w ahmetakyol.net podaje, że data urodzenia Atatürka nie jest pewna – do 25 czerwca 1925 stosowano w Turcji dwa kalendarze, a w metryce Atatürka nie jest wskazane, w którym systemie zapisana jest data – rokiem urodzenia mógłby być 1880 lub 1881. Ponadto są wątpliwości co do dnia i miesiąca urodzenia. Za datę urodzenia Atatürka przyjmuje się oficjalnie dzień 19 maja 1881 – dzień ten został wybrany, ponieważ wtedy rozpoczęła się w 1919 turecka wojna o niepodległość.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • web.archive.org – Mustafa Kemal Atatürk
  • ahmetakyol.net Ahmet Akyo
  • Schaller, Dominik J. and Zimmerer, Jürgen (2008) „Late Ottoman Genocides: The Dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies.” Journal of Genocide Research, 10:1, s. 7–14.
  • Rendel, G. W. (20 March 1922). Foreign Office Memorandum on Turkish Massacres and Persecutions of Minorities since the Armistice