Muzea w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Pierwsze muzeum w Polsce zostało założone z inicjatywy Izabeli Czartoryskiej w 1801 w Świątyni Sybilli w Puławach i gromadziło pamiątki narodowe. Po upadku powstania listopadowego puławskie zbiory Czartoryskich zostały ewakuowane do Paryża, gdzie znalazły schronienie w hôtelu Lambert i powróciły do kraju w 1876 do Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie. W 1805 prywatne zbiory sztuki i starożytności gromadzone w pałacu w Wilanowie udostępnił społeczeństwu Stanisław Kostka Potocki, dając w ten sposób początek najstarszemu istniejącemu polskiemu muzeum. W 1823 we Lwowie założono Muzeum Książąt Lubomirskich, w 1855 Eustachy Tyszkiewicz utworzył Muzeum Starożytności w Wilnie, a Włodzimierz Dzieduszycki w latach 18551880 Muzeum Przyrodnicze we Lwowie.

Tradycje gromadzenia zbiorów są dużo starsze i sięgają końca XVI wieku, kiedy tworzono tzw. gabinety osobliwości. Jeden z nich, tzw. Musaeum, otwarto w 1594 w Toruniu przy bibliotece Gimnazjum Akademickiego w Toruniu[1].

W Polsce działa 480 muzeów o statucie lub regulaminie uzgodnionym z Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego[2]. Wykaz tych muzeów prowadzony jest przez Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów.

Najważniejsze polskie muzea wpisane są do Państwowego Rejestru Muzeów. Są to muzea rejestrowane. O rejestrację mogą ubiegać się jedynie muzea gromadzące zbiory o wyjątkowym znaczeniu dla kultury narodowej, zatrudniające wykwalifikowanych pracowników naukowych, posiadające odpowiednią infrastrukturę oraz stałe źródło finansowania.

Information icon.svg Osobny artykuł: Państwowy Rejestr Muzeów.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi działalność muzeów ministerialnych, np. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Muzea ministerialne finansowane są w całości z budżetu państwa. Razem z organami samorządu terytorialnego lub organizacjami pozarządowymi ministerstwo współprowadzi i współfinansuje działalność innych muzeów, np. Muzeum Lubelskie w Lublinie, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie.

Ministerstwo sprawuje także bezpośredni nadzór nad muzeami okręgowymi, które z kolei sprawują nadzór nad merytoryczną działalnością pozostałych muzeów samorządowych i społecznych działających na terenie okręgu: w województwie, np. Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu lub w regionie, np. Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej w Kaliszu. Muzea okręgowe prowadzone są i finansowane przez samorząd województwa.

Obok muzeów finansowanych z budżetu państwa lub województwa istnieją także:

Korzystają one niekiedy z subwencji ministerialnych lub wojewódzkich, ale główny ciężar utrzymania placówek spoczywa na jednostkach prowadzących.

Muzea narodowe[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Data założenia Oddziały Zdjęcie
POL Gdańsk COA.svg Muzeum Narodowe w Gdańsku 1972
Muzeum Narodowe Gdansk 04.jpg
Herb miasta Kielce.svg Muzeum Narodowe w Kielcach 1908
Kielce Bishops' palace 20051008 1019.jpg
POL Kraków COA.svg Muzeum Narodowe w Krakowie 1879
Muzeum Narodowe Kraków Fotka 050.jpg
POL Poznań COA.svg Muzeum Narodowe w Poznaniu 1919
Muzeum Narodowe Galeria Malarstwa Poznań RB1.JPG
POL Przemyśl COA.svg Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu 1909
Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej2.jpg
POL Szczecin COA.svg Muzeum Narodowe w Szczecinie 1945
PolandSzczecinSeaMuseum.JPG
Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie 1964
Muzeum w Szreniawie.JPG
POL Warszawa COA.svg Muzeum Narodowe w Warszawie 1862 (1916) MuzeumNarod Wwa Beax.jpg
Herb wroclaw.svg Muzeum Narodowe we Wrocławiu 1947 National Museum in Wrocław.jpg
POL Gdańsk COA.svgNarodowe Muzeum Morskie w Gdańsku 1962 Centralne Muzeum Morskie and SS Sołdek in Gdańsk.jpg

Muzea regionalne[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z definicją, stosowaną przez Główny Urząd Statystyczny, muzeum regionalne „gromadzi zbiory o znaczeniu historycznym dla regionu z zakresu sztuki, archeologii, etnografii, techniki, przyrody i innych dyscyplin, z uwzględnieniem zbiorów regionalnych pamiątek historycznych”[3].
W Polsce muzea regionalne pozostają pod mecenatem państwowym (muzea okręgowe) oraz jednostek samorządu terytorialnego (powiat, gmina (miasto). Niektóre z nich są prowadzone przez stowarzyszenia. Istnieją także placówki prowadzone przez osoby prywatne oraz parafie.

Muzea archeologiczne[edytuj | edytuj kod]

Muzea biograficzne[edytuj | edytuj kod]

Muzea etnograficzne i skanseny[edytuj | edytuj kod]

Dwór modrzewiowy z XVII w. Skansen Pastewnik w Przeworsku.

Muzea historyczne[edytuj | edytuj kod]

Fragment ekspozycji w Muzeum Powstania Warszawskiego

Izby pamięci[edytuj | edytuj kod]

Miejsca i muzea martyrologiczne[edytuj | edytuj kod]

Muzea przyrodnicze, geologiczne i geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Muzea sakralne i religijne[edytuj | edytuj kod]

Muzea sztuki[edytuj | edytuj kod]

Cykl CZARNY ŁABĘDŹ (2013) ołówek, papier - Agata Ruman - Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach

Centra Sztuki Współczesnej (CSW):

Muzea techniki i specjalistyczne[edytuj | edytuj kod]

Ekspozycja w Muzeum Fabryki w Łodzi

Zgodnie z definicją, stosowaną przez Główny Urząd Statystyczny, muzeum regionalne gromadzi zbiory z dziedziny techniki poszczególnych działów i gałęzi produkcji, np. transportu, rolnictwa, włókiennictwa”[6]. Na terenie Polski organami prowadzącymi dla tego typu muzeów są: Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego, uczelnie wyższe i instytuty naukowe, a także osoby prawne i fizyczne.

Muzea wojskowe[edytuj | edytuj kod]

Sprzęt artyleryjski w Muzeum Wojsk Lądowych

Statki i okręty[edytuj | edytuj kod]

Zachowane, lecz nie dostępne do zwiedzania:

Zamki, pałace, dwory[edytuj | edytuj kod]

Pokój Wielki Karmazynowy w Pałacu w Wilanowie
Zamek w Łańcucie

Inne muzea[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]