Muzeum Elektryczności (Lizbona)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Museu da Electricidade
Praça do Carvão, recepcja i punkt początkowy do zwiedzania muzeum
Praça do Carvão, recepcja i punkt początkowy do zwiedzania muzeum
Państwo  Portugalia
Miejscowość Lizbona
Adres Av. de Brasília, Central Tejo. 1300-598
Data założenia 1990
Zakres zbiorów Nauka i Archeologia przemysłowa
Dyrektor Eduardo Moura [1]
Położenie na mapie Lizbony
Mapa lokalizacyjna Lizbony
Museu da Electricidade
Museu da Electricidade
Położenie na mapie Portugalii
Mapa lokalizacyjna Portugalii
Museu da Electricidade
Museu da Electricidade
Ziemia 38°41′44,20″N 9°11′44,84″W/38,695610 -9,195790Na mapach: 38°41′44,20″N 9°11′44,84″W/38,695610 -9,195790
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
EDP Strona internetowa muzeum

Muzeum Elektryczności - jednostka muzealna, tworząca część Muzeum Nauki i Archeologii Przemysłowej. Odbywają się w nim wystawy tematyczne i rozmaite wydarzenia kulturalne. Muzeum Elektryczności tworzy część dziedzictwa i struktury Fundacji EDP należącej do Energias de Portugal.

Muzeum znajduje się w Belém: nadrzecznej okolicy przyłączonej do Lizbony w XIX wieku. To jedna z najbardziej zabytkowych części miasta, gdzie stoi Klasztor Hieronimitów, Centrum Kulturalne Belém, Wieża Belém, Pomnik Odkrywców, Pałac i Muzeum Republiki Portugalii, Muzeum Powozów i Narodowa Fabryka Sznurka. Muzeum Elektryczności zajmuje budynek sklasyfikowany jako miejsce użyteczności publicznej[2]: dawną elektrownię cieplną - Central Tejo, która oświetlała Lizbonę przez ponad cztery dekady.

Muzeum otwarto w 1990 r. Po dziesięciu latach, Muzeum Elektryczności poddano renowacji budynków i zbiorów; ponownie otworzono je w 2006 r., z nową, wzbogaconą ofertą kulturalną. Obecnie Muzeum to miejsce multidyscyplinarne, prezentujące nie tylko stałą ekspozycję (oryginalne maszyny Central Tejo, które obrazują sposób działania i warunki pracy w elektrowni), ale także różnorodne wystawy tymczasowe (malarstwa, rzeźby, fotografii), posiada również przestrzeń dydaktyczną, gdzie odbywają się zabawy, doświadczenia, koncerty i konferencje.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kotłownia

Zespół budynków, składających się na Central Tejo, tworzył dawną elektrownię cieplną, która dostarczała prąd elektryczny do Lizbony i okolic. To wyjątkowy punkt na mapie architektonicznej Lizbony i jeden z piękniejszych przykładów architektury przemysłowej pierwszej polowy XX wieku w Portugalii.

Central Tejo budowano w latach 1908 – 1951. Struktura budynku reprezentuje zachodnią architekturę żelaza i cegły. Fasady zbudowane są w różnych stylach, od secesji (najstarsze części budynków kotłów niskiego ciśnienia) po klasycyzm widoczny w budynkach bardziej współczesnych (budynki kotłów wysokiego ciśnienia). Wraz z ekspansją elektrowni, na przestrzeni lat dołączano nowe tereny i budynki, co sprawiło, że dziś mieści się tam ogromny kompleks przemysłowy, który ma wiele celów kulturalnych. W latach 2001 – 2005, Muzeum przeszło renowację: wzmocniono strukturę budynków, odnowiono fasady i maszynerię.

Zwiedzanie muzeum[edytuj | edytuj kod]

Zaczyna się na Praça do Carvão, w miejscu, gdzie dawniej rozładowywano węgiel transportowany statkami po Tagu. Na tym placu można zobaczyć sito, zbiorniki i podnośniki, które rozdrabniały i podawały węgiel do wyższej części budynku kotłów wysokiego ciśnienia; także na tym placu odbywają się wystawy i dodatkowe wydarzenia.

Następnie trasa prowadzi do wnętrza kompleksu przemysłowego przez Salę Wystaw - dawny budynek kotłów niskociśnieniowych. Obecnie jest to otwarta przestrzeń, gdzie odbywają się wystawy tymczasowe i gdzie można zobaczyć drogi odprowadzania pary i silosy na węgiel ze starych kotłów.

Widok z Sali Popiołów pochodzących z Kotłów Wysokociśnieniowych

Z hali kotłów niskiego ciśnienia przechodzi się do kotłowni, dawnego budynku kotłów wysokociśnieniowych, gdzie znajdują się cztery ogromne kotły o wysokości 30 metrów, stanowiska operowania wentylatorami, obiegiem powietrza i spalaniem, etc.

Kocioł nr 15 jest przystosowany dla zwiedzających, co pozwala zajrzeć do jego wnętrza i przyjrzeć się wewnętrznej konstrukcji: rusztowi mechanicznemu, parownikom Baileya, palnikom naftowym, rurom podgrzewającym wodę, itp). Poza kotłami, w sali ukazana jest historia budowy Central Tejo i obraz trudnych warunków pracy operatorów.

Na parterze znajduje się Sala Popiołów, gdzie zbierano popiół z palonego węgla. W tej części wystawy nacisk położono na warunki pracy: konsekwencje przebywania w wysokiej temperaturze i wdychania popiołów. Można tu również zobaczyć prace kuźnicze, stolarskie, transport, pochodzenie i jakość węgla.

Idąc dalej, trafiamy do Sali Badań, podzielonej na trzy części: pierwsza poświęcona jest źródłom energii odnawialnej i tradycyjnej; druga - naukowcom, którzy przyczynili się do postępu produkcji energii elektrycznej; w trzeciej znajdują się modele naukowe i zabawki, służące "nauce przez zabawę".

Po doświadczeniach, przechodzimy do Sali Wody. W tej i w kolejnej Sali- Maszynowni, przestrzeń muzealna przypomina tę z kotłowni; między maszynami, ścianami i sufitem widać rury pomalowane na różne kolory. Każdy kolor odpowiada materiałowi płynącemu przez rury: parze suchej, parze wilgotnej, wodzie.

Wracając do Sali Wody, zobaczymy proces adaptowania wody na późniejszy użytek w kotłach. Maszyny tam wystawione to pompy elektryczne, filtry, i destylatory z 1940.

Widok z Sali Generatorów, z wyeksponowaną prądnicą turbinową prądu

Przechodząc przez te sale, dojdziemy do Sali Skraplaczy, gdzie stoją Skraplacze chłodzące parę, pompy doprowadzające wodę z Tagu, która była głównym czynnikiem chłodzącym dla elektrowni. W tylnej części Sali, gdzie znajdują się wyłączniki generatorów, umieszczona jest również stała ekspozycja Twarze Central Tejo składająca hołd pracownikom elektrowni za pomocą zdjęć i materiałów audiowizualnych, które obrazują trudne warunki w jakich przyszło im pracować.

Nad kondensatorami znajduje się Sala Generatorów, gdzie wystawione są dwa z pięciu turbo-alternatorów, którymi dysponowała elektrownia. Jeden z nich jest otwarty, by pokazać wewnętrzne elementy i umożliwić lepsze zrozumienie procesu wytwarzania energii elektrycznej.

Na najwyższym poziomie, znajduje się Stanowisko Sterowania: miejsce w którym sterowano generatorami i zarządzano dystrybucją energii elektrycznej w sieci zaopatrywanej przez elektrownie. Dzisiaj stała się ona miejscem badań i doświadczeń naukowych, w którym przewodnicy muzealni wyjaśniają historię elektryczności na przykładach z codzienności, takich jak działanie energii odnawialnych czy uproszczenie funkcjonowania całej elektrowni. Wykorzystują takie elementy jak butle gazowe, panel ciśnieniowy, a wszystko to dostosowane jest do wymagań publiczności.

Zbiory[edytuj | edytuj kod]

Muzeum posiada wiele eksponatów ruchomych takich jak kotły, turbo-alternatory i kondensatory z lat 1930.-50. oraz eksponaty, sięgające XIX wieku. Wśród zbiorów wyróżnia się kolekcja artykułów gospodarstwa domowego, maszyn elektrycznych, drewnianych i metalowych, elementy oświetlenia miejskiego i prywatnego, wyposażenia laboratoryjnego, lamp, makiet.

Centrum Dokumentacji[edytuj | edytuj kod]

Centrum Dokumentacji Muzeum Elektryczności ma na celu stać się wyspecjalizowanym centrum badań nad energią, a w szczególności elektrycznością[3]. Obejmuje niemal 60 tys. woluminów w rożnych formatach (dokumenty, książki, filmy), z których najstarsze są z 1848 roku, ponad 90 tys. zdjęć i około 15 tys. książek w większości dotyczących elektryczności (we wszystkich jej aspektach: technicznym, budowlanym, ekonomicznym, historycznym i społecznym), a także monografie o dziedzictwie archeologii przemysłowej, muzeologii, kulturze, encyklopedie i periodyki.

Centrum prowadzi politykę identyfikacji i wcielania dokumentów dostępnych w internecie lub w na miejscu, jak również publikuje monografie o historii elektryczności w Portugalii.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

W ciągu roku w Muzeum Elektryczności odbywa się szereg atrakcji, takich jak wystawy tymczasowe, Miesiąc Nauki, koncerty, konferencje i inne. Wiele wydarzeń kulturalnych odbywa się pod gołym niebem na Praça do Carvão.

Miesiąc nauki[edytuj | edytuj kod]

Sala Doświadczeń, miejsce gier i zabaw
Sala dos Condensadores. Sala kondensatorów. Detale wyłączników instalacyjnych i wystawa Twarze Central Tejo
Central Tejo, obecnie Muzeum Elektryczności – widok z rzeki Tag

W maju na Praça do Carvão odbywa się Miesiąc Nauki, obejmujący wiele rozmaitych atrakcji. Mimo że wiele z nich odbywało się wcześniej, dopiero od 2009 oficjalnie tworzą część imprezy. W Miesiącu Nauki ma miejsce Olimpiada Fizyczna (dla uczniów), Narodowy Pokaz Nauki, Dzień Dziecka, Festiwal Słoneczny i Wyścig Słoneczny. Z wyjątkiem “Olimpiady Fizycznej”, promowanej przez Portugalskie Towarzystwo Fizyczne, wszystkie atrakcje zostały wypromowane przez Muzeum Elektryczności.

Muzeum Elektryczności oferuje także wizyty z przewodnikiem dla tych, którzy zechcą poznać bardziej szczegółowo proces produkcji energii w elektrowni cieplnej. Wizyta obejmuje również temat energii odnawialnych oraz wykonanie wielu prostych doświadczeń fizycznych.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pires Barbosa, Luís Cruz, Fernando Faria: A Central Tejo: A fábrica que electrificou Lisboa. Lisboa: Museu da Electricidade e ed. Bizânzio, 2007.
  • António Santos. A "Arquitectura da Electricidade" em Portugal (1906-1911)'. „Revista Arqueologia & Indústria”. 2-3, s. 123–148, 1999/2000. Associação Portuguesa de Arqueologia Industrial (APAI). 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]