Muzy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy postaci mitologicznych. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Muza”.
Muzy

Muzy (lm gr. Μοῦσαι Moûsai, łac. Musae, lp. gr. Μούσα Moúsa, łac. Musa) – w mitologii greckiej boginie sztuki i nauki. Ośrodkami kultu muz były Delfy, Parnas i Helikon w Beocji.

W zależności od autora różniły się składem, imionami i rodowodem.

Muzy olimpijskie[edytuj | edytuj kod]

Hezjod, Apollodoros i inni autorzy wymieniają dziewięć tzw. muz olimpijskich (gr. Μοῦσαι Ὀλυμπιάδες Moûsai Olympiádes[1]), będących córkami Zeusa i Mnemosyne. Każda muza opiekowała się konkretną dziedziną poezji, sztuki czy nauki i miała przydzielony atrybut:

  • Kalliope (gr. Καλλιόπη Kalliópē, łac. Calliope) – poezja epicka oraz filozofia i retoryka, przedstawiano ją z tabliczką i rylcem
  • Klio (gr. Κλειώ Kleiṓ, łac. Clio) – historia, przedstawiano ją ze zwojem papirusu
  • Erato (gr. Ἐρατώ Eratṓ, łac. Erato) – poezja miłosna, przedstawiano ją z kitarą
  • Euterpe (gr. Eὐτέρπη Eutérpē, łac. Euterpe) – poezja liryczna, gra na flecie, przedstawiano ją z aulosem
  • Melpomene (gr. Μελπομένη Melpoménē, łac. Melpomene) – tragedia i śpiew, przedstawiano ją z maską tragiczną
  • Polihymnia (gr. Πολύμνια Polýmnia, łac. Polihymnia) – poezja chóralna, pantomima, przedstawiano ją zawsze głęboko zamyśloną, bez atrybutu
  • Talia (gr. Θάλεια Tháleia, łac. Thalia) – komedia, przedstawiano ją z maską komiczną
  • Terpsychora (gr. Τερψιχόρη Terpsichórē, łac. Terpsichore) – taniec, przedstawiano ją z lirą i plektronem
  • Urania (gr. Οὐρανία Ouranía, łac. Urania) – astronomia i geometria, przedstawiano ją z cyrklem i kulą nieba (gwiezdnym globusem)

Wszystkie muzy miały zdolność wieszczenia i występowały w orszaku Apollina, nazywanego przodownikiem muz (gr. Μουσηγέτης Mousēgétēs)[2].

Film lub twórczość filmową określa się mianem „dziesiątej muzy”[3], telewizję zaś – „jedenastej muzy”[4].

Inne muzy[edytuj | edytuj kod]

Początkowo była jedna muza – opiekunka aojdów, muza pamięci, później trzy[2]:

  • Aojde (gr. Ἀοιδή Aoidḗ, łac. Aoede) – śpiew i poezja
  • Melete (gr. Μελέτη Melétē, łac. Melete) – ćwiczenie, nauka, praca
  • Mneme (gr. Μνήμη Mnḗmē, łac. Mneme) – pamięć, wspomnienia

Zwane były muzami helikońskimi (gr. Ἑλικωνιάδες Μοῦσαι Helikōniádes Moûsai), ponieważ czczono je na Helikonie, bądź muzami tytanidami (gr. Μοῦσαι Τιτανίδες Moûsai Titanídes), jako że wedle Pauzaniasza były córkami Uranosa[5].

W O naturze bogów Cyceron z kolei wymienia cztery muzy – córki Uranosa[5][2]:

  • Telksinoe (gr. Θελξινόη Thelxinóē, łac. Thelxinoë – ‘czarująca umysł’)
  • Arche (gr. Ἀρχή Archḗ, łac. Arche – ‘początek’)
  • Aojde
  • Melete

Zgodnie z przekazem Plutarcha w Delfach znano trzy muzy apollonidy (gr. Μοῦσαι Ἀπολλωνίδες Moûsai Apollōnídes), które są również nazwami trzech antycznych muzycznych strun liry[6]:

  • Nete (gr. Νήτη Nḗtē, łac. Nete) – najniższa nuta
  • Mese (gr. Μήση Mḗsē, łac. Mese) – środkowa nuta
  • Hypate (gr. Ὑπάτη Hypátē, łac. Hypate) – najwyższa nuta

U Eumelosa pojawiają się inne córki Apollina[6]:

  • Kefiso (gr. Κηφισώ Kēphisṓ, łac. Cephisso)
  • Apollonis (gr. Ἀπoλλωνίς Apollōnís, łac. Apollonis)
  • Borystenis (gr. Βορυσθενίς Borysthenís, łac. Borysthenis)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Aaron J. Atsma: Mousai (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2010-11-19].
  2. 2,0 2,1 2,2 Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 500. ISBN 83-01-03529-3.
  3. Dziesiąta muza. sjp.pwn.pl, 1997–2010. [dostęp 2010-04-13].
  4. Jedenasta muza. sjp.pwn.pl, 1997–2010. [dostęp 2010-04-13].
  5. 5,0 5,1 Aaron J. Atsma: Mousai Titanides (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19].
  6. 6,0 6,1 Aaron J. Atsma: Mousai Apollonides (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aaron J. Atsma: Mousai (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2010-11-19].
  2. Aaron J. Atsma: Mousai Apollonides (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19].
  3. Aaron J. Atsma: Mousai Titanides (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19].
  4. Muses (ang.). W: Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2010-11-19].
  5. Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0.
  6. Carlos Parada: Muses (ang.). W: Greek Mythology Link [on-line]. [dostęp 2010-11-19].
  7. William Smith: Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1867: Musae (ang.). W: The Ancient Library. The complete classics bookshelf on the web. [on-line]. 2005. [dostęp 2010-11-19].