Muzyka programowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Muzyka programowa – rodzaj muzyki o treści pozamuzycznej, która wskazana jest przez tytuł lub program utworu programowego (pobudzający wyobraźnię kompozytora); jej przeciwieństwem jest muzyka absolutna. Treścią muzyki może być ciąg zdarzeń, sytuacji obrazów lub myśli. Muzyka taka ma za zadanie wywołać pewne skojarzenia i wyobrażenia - fantazje słuchaczy prowadzone są w określonym kierunku. Termin ten jest stosowany niemal wyłącznie do dzieł muzyki poważnej (zwłaszcza w muzyce romantycznej powstałej w XIX wieku).

Do utworów muzyki programowej zalicza się m.in.:

Muzyka programowa w kanonie muzyki zachodniej[edytuj | edytuj kod]

Muzyka tworzona na potrzeby opery lub baletu jest także muzyką programową. Aaron Copland był rozbawiony, gdy pewna kobieta powiedziała mu po wysłuchaniu jego baletu Appalachian Spring, że „mogła zobaczyć Appalachy i czuć Wiosnę”. Muzyka filmowa jest zawsze muzyką programową i czasami (tak jak np. muzyka do filmu Alexander Nevsky skomponowana przez Siergieja Prokofjewa) znajduje miejsce w klasycznym repertuarze koncertowym.

Muzyka popularna[edytuj | edytuj kod]

Określenie "muzyka programowa" nie jest powszechnie używane w odniesieniu do muzyki popularnej. Ponieważ przeważającą większość tego typu muzyki stanowią piosenki, wydaje się, że muzyka taka ma jak najbardziej programowy charakter: mamy słowa piosenki, w związku z tym jest to coś więcej niż czysta muzyka. Tradycyjna czysto orkiestrowa muzyka programowa kontynuowana jest w utworach na big bandy (szczególnie przyczynił się do tego Duke Ellington). Kompozycje instrumentalne w muzyce popularnej często opisywane są tytułami, które sugerują zakwalifikowanie ich do muzyki programowej. Istnieje także kilka całkowicie instrumentalnych albumów poświęconych treści pozamuzycznej – noszą one nazwy albumów koncepcyjnych (np. China Vangelisa lub The Songs of Distant Earth Mike'a Oldfielda). Niektóre z popularnych gatunków muzycznych mają szczególnie więcej cech muzyki programowej niż innej. Zalicza się do nich m.in.:

Muzycy i zespoły rocka progresywnego szczególnie eksperymentowali z muzyką programową w latach 70. XX wieku. Przykładem może być grupa Rush ze swoim albumem Permanent Waves posiadającym wyraźny wpływ cyklu sześciu poematów symfonicznych Má vlast Bedřicha Smetanay.

Wyrażanie zjawisk pozamuzycznych[edytuj | edytuj kod]

Naśladowanie wrażeń słuchowych[edytuj | edytuj kod]

Naśladowanie wrażeń słuchowych polega na akustycznym naśladownictwie. Za ich pomocą można oddać tylko treści brzmieniowe.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Cztery pory roku – II Lato (kilka taktów) – Grzmot
VI Symfonia – IV. Burza, Allegro (kilka taktów) – Grzmot
VI Symfonia – II. Scena nad strumykiem, Andante molto mosso (kilka taktów) – śpiew ptaków

Symbolika dźwiękowa[edytuj | edytuj kod]

Symbolika dźwiękowa polega na analogii. Za jej pomocą można oddać tylko obrazowe treści wizualne. W muzyce barokowej określone figury dźwiękowe zyskały wartość semantyczną.

Niektóre analogie w symbolice dźwiękowej[edytuj | edytuj kod]

  • Analogia ruchu – szybkie lub wolne tempo (bieg lub zatrzymanie, szybko lub wolno), crescendo lub diminuendo (zbliżanie lub oddalanie), wysoki lub niski rejestr (ruch w górę lub w dół)
  • Analogia położenia – głośna lub cicha dynamika (bliskość lub dal), wysoki lub niski rejestr (wysoko lub nisko)
  • Analogia światła - wysoki lub niski rejestr (jasno lub ciemno)

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Cztery pory roku – III Jesień (kilka taktów) – Dzik ucieka i ginie
  • III część (Jesień) Czterech pór roku Antonio Vivaldiego
VI Symfonia - IV. Burza, Allegro (kilka taktów) – Błyskawica
  • IV część (Burza) VI Symfonii F-dur op. 68 Ludwiga van Beethovena
Preludia – Sztuczne ognie (kilka taktów)

Przedstawianie uczuć i nastrojów[edytuj | edytuj kod]

Przedstawianie uczuć i nastrojów jest najbardziej typowym dla muzyki środkiem wyrazu.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Cztery pory roku – I Wiosna (kilka taktów) - Błyskawica

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ulrich Michels: Atlas muzyki Tom I. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2002, s. 128, 129. ISBN 83-7255-085-9.
  • Susan McClary: Feminine endings: music, gender, and sexuality. Minnesota: University of Minnesota Press, 1991, s. 24. ISBN 0-8166-1898-4.
  • Marsha Morton, Peter L. Schmunk: The arts entwined: music and painting in the nineteenth century. New York: Garland, 1999, s. 28, 29. ISBN 0815331568.