NATO

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego
Bandera OTAN.JPGFlaga NATO
Location NATO 2009 blue.svg
Kraje członkowskie
28

Albania Albania (od 2009)
Belgia Belgia
Bułgaria Bułgaria (od 2004)
Chorwacja Chorwacja (od 2009)
Czechy Czechy (od 1999)
Dania Dania
Estonia Estonia (od 2004)
Francja Francja
Grecja Grecja (od 1952)
Hiszpania Hiszpania (od 1982)
Holandia Holandia
Islandia Islandia
Kanada Kanada
Litwa Litwa (od 2004)
Luksemburg Luksemburg
Łotwa Łotwa (od 2004)
Niemcy Niemcy (od 1955 – RFN; od 1990 – teren dawnego NRD)
Norwegia Norwegia
Polska Polska (od 1999)
Portugalia Portugalia
Rumunia Rumunia (od 2004)
Słowacja Słowacja (od 2004)
Słowenia Słowenia (od 2004)
Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone
Turcja Turcja (od 1952)
Węgry Węgry (od 1999)
Wielka Brytania Wielka Brytania
Włochy Włochy
Siedziba Bruksela, Belgia
Języki robocze angielski, francuski
Sekretarz Generalny Anders Fogh Rasmussen
Utworzenie 24 sierpnia 1949
Strona internetowa http://www.nato.int/
Chronologia przystępowania poszczególnych państw do NATO
Flaga NATO powiewająca obok flagi Polski na masztach polskiej wyższej szkoły oficerskiej

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO, fr. Organisation du Traité de l'Atlantique Nord, OTAN), w skrócie NATO, potocznie Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego lub Pakt Północnoatlantycki – organizacja polityczno-wojskowa powstała 24 sierpnia 1949[1] w wyniku podpisania 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego przez 10 krajów europejskich: państw-członków Unii Zachodniej (Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Wielka Brytania) wraz z pięcioma dodatkowymi krajami (Dania, Islandia, Norwegia, Portugalia, Włochy) oraz USA i Kanadę. Początkowym celem istnienia organizacji, na mocy traktatu waszyngtońskiego, była obrona militarna przed atakiem ZSRR.

18 lutego 1952 do Paktu przystąpiły Grecja i Turcja, 5 maja 1955 RFN, a 30 maja 1982 Hiszpania. 3 października 1990 NATO powiększyło się o terytorium NRD, po przyłączeniu jej landów do RFN. 12 marca 1999 do NATO przystąpiły pierwsze państwa należące dawniej do Układu Warszawskiego: Czechy, Węgry i Polska, 29 marca 2004 Bułgaria, Estonia, Łotwa, Litwa, Rumunia, Słowacja i Słowenia, a 1 kwietnia 2009 Albania i Chorwacja[2].

Spis treści

[edytuj] Członkowie

NATO liczy 28 członków. Najnowszymi członkami NATO są Albania i Chorwacja, które weszły w skład organizacji 1 kwietnia 2009. Oficjalnym kandydatem do członkostwa jest Macedonia.

Państwa członkowskie nieuczestniczące w strukturach wojskowych NATO:

Każde z państw przystępuje do NATO dobrowolnie, po przeprowadzeniu debaty publicznej oraz stosownej ratyfikacyjnej procedury parlamentarnej. Pakt Północnoatlantycki gwarantuje swoim członkom suwerenne prawa, ale także nakłada zobowiązania międzynarodowe, które należy bezwzględnie respektować.

[edytuj] Historia

  • 4 marca 1947: Wielka Brytania oraz Francja podpisały traktat z Dunkierki
  • 17 marca 1948: Benelux, Francja, oraz Wielka Brytania podpisały traktat brukselski, będący prekursorem Paktu Północnoatlantyckiego.
  • Czerwiec 1948: Rezolucja Vandenberga, uchwalona przez Senat Amerykański. Wzywała do tworzenia bloków militarnych.
  • 4 kwietnia 1949: podpisanie w Waszyngtonie Traktatu Północnoatlantyckiego ustanawiającego NATO.
  • 24 sierpnia 1949: wejście w życie Traktatu Północnoatlantyckiego i powstanie Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego
  • wrzesień 1950: w czasie posiedzenia Rady NATO w Nowym Jorku USA wysunęły propozycję remilitaryzacji Niemiec i włączenia ich w skład sojuszu. Propozycja ta została uznana przez państwa "bloku wschodniego" za przyjęcie kursu konfrontacji i dążenie do odrodzenia militaryzmu niemieckiego
  • październik 1950: Komitet Obrony NATO zaakceptował plan utworzenia sił sojuszniczych złożonych z 50 dywizji, w tym: 20 francuskich, 10 amerykańskich, 10 włoskich, 5 brytyjskich i 5 państw beneluksu
  • 1951: Rada NATO postanowiła przyśpieszyć proces rozbudowy sił lądowych sojuszu, które miały stanowić tzw. "tarczę" zabezpieczającą przed ewentualnym atakiem. USA i Wielka Brytania miały utworzyć siły tzw. "miecza" złożone z strategicznego lotnictwa bombowego dysponującego bombami jądrowymi
  • grudzień 1952: Rada NATO przyjęła zasady doktryny wojennej sojuszu oparte na amerykańskiej doktrynie "odstraszania"
  • kwiecień 1954: na sesji Rady NATO w Paryżu uznano, że dla zrównoważenia radzieckiej przewagi w wojskach lądowych konieczne jest oparcie strategii sojuszu na użyciu taktycznej broni jądrowej. W skład sił NATO w Europie weszły amerykańskie jednostki uzbrojone w taką broń
  • październik 1954: na posiedzeniu Rady NATO podjęto decyzję o zakończeniu okupacji Niemiec Zachodnich, przyznaniu im prawa do odbudowy sił zbrojnych oraz przyjęciu RFN do sojuszu (tzw. układy paryskie)
  • grudzień 1954: na sesji Rady NATO przyjęto amerykańską strategię "zmasowanego odwetu" zakładającą, w razie ewentualnego konfliktu, użycie broni jądrowej na dużą skalę
  • maj 1955: zakończono proces ratyfikacji układów paryskich, co zostało uznane przez państwa "bloku wschodniego" za pretekst do utworzenia Układu Warszawskiego, który miał być odpowiedzią na remilitaryzację RFN i przyjęcie jej do NATO
  • maj 1957: na posiedzeniu Rady NATO potwierdzono koncepcję użycia broni jądrowej w ewentualnym konflikcie. Środki przenoszenia broni jądrowej miały posiadać nie tylko siły zbrojne USA ale i pozostałe państwa sojuszu, w tym RFN
  • kwiecień 1958: na konferencji ministrów obrony narodowej państw NATO zatwierdzono plan rozbudowy sił sojuszu (MC-70) zakładający wzmocnienie sił w Eurpie przez 12 dywizji niemieckich, 4 francuskie i 2 brytyjskie. Przewidywano rozbudowę baz rakietowych i wprowadzenie na uzbrojenie środków przenoszenia broni jądrowej
  • 1966: Charles de Gaulle podjął decyzję o wycofaniu Francji ze struktur militarnych NATO, aby kraj ten mógł rozwijać własny program obrony jądrowej. Doprowadziło to do przeniesienia głównej siedziby NATO z Paryża do Brukseli w Belgii 16 października 1967 roku. O ile w Brukseli mieści się od tamtej pory siedziba polityczna Sojuszu, główne dowództwo wojskowe osadzone zostało na południu od Brukseli, w mieście Mons.
  • 1967: przyjęcie jako oficjalnej strategii NATO amerykańskiej doktryny "elastycznego reagowania" zakładającej użycie broni jądrowej w przypadku braku możliwości odparcia ewentualnej agresji siłami konwencjonalnymi. Jednocześnie odwrócono rolę "tarczy" i "miecza". Funkcę "tarczy" odgrywały strategiczne siły nuklearne, a "miecza" siły konwencjonalne wzmocnione taktyczną bronią jądrową
  • grudzień 1970: przyjęcie przez Radę NATO dziesięcioletniego planu rozbudowy sił zbrojnych sojuszu (AD-70) zakładającego rozbudowę armii państw Europy Zachodniej
Etapy rozszerzania NATO w Europie
Państwa członkowskie NATO i Układu Warszawskiego w okresie 1949-1990

[edytuj] Skład Sił Zbrojnych NATO (1990)

Państwa USA RFN W.Brytania Francja Włochy Turcja Kanada Hiszpania Grecja Holandia Belgia Norwegia Portugalia Dania RAZEM
Liczba żołnierzy 1998000 478700 306000 446950 400960 647400 136500 274000 162500 96900 92000 34400 68000 31700 5174010
Czołgi 17119 5292 1910 1568 1620 3936 309 963 1970 1283 369 224 136 390 37089
Transp. opanc. 37155 6599 5453 5510 4900 3600 1388 2288 2377 3238 2315 250 341 636 76080
Samoloty bojowe 7333 605 245 729 242 363 271 52 287 236 340 116 47 128 11267

Źródło: The Military Balance 1990-1991

[edytuj] Doktryna wojenna

Doktryna wojenna NATO oparta była głównie na amerykańskich koncepcjach strategicznych wynikających z oceny zagrożenia bezpieczeństwa międzynarodowego. Pierwszą z nich była doktryna zmasowanego odwetu przyjęta w USA w 1950 r. a zaadoptowana przez sojusz NATO w 1957 r. Doktryna ta zakładała zmasowane uderzenie jądrowe na państwa Układu Warszawskiego w odpowiedzi na poważniejszy atak militarny. Dopuszczała ona wykonanie uprzedzającego uderzenia jądrowego w przypadku stwierdzenia zagrożenia bezpieczeństwa państw sojuszu. Dla podniesienia skuteczności ewentualnego ataku od 1953 r. rozmieszczono na terenie Europy broń nuklearną w postaci rakiet średniego zasięgu i bomb jądrowych.

Przełamanie monopolu atomowego USA przez ZSRR oraz wprowadzenie na uzbrojenie Układu Warszawskiego międzykontynentalnych pocisków rakietowych skłoniło USA do zmiany strategii. W 1961 r. opracowano doktrynę elastycznego reagowania, która została przyjęta przez NATO w 1967 r. Doktryna ta zakładała możliwość prowadzenia działań wojennych zarówno z wykorzystaniem broni jądrowej, jak i bez niej. W przypadku ataku państw UW przewidywano prowadzenie działań o charakterze konwencjonalnym, a w sytuacji ich niepowodzenia wykorzystanie taktycznej broni jądrowej na ograniczoną skalę. Strategiczna broń jądrowa miała być użyta dopiero po jej zastosowaniu przez ZSRR.

Upadek komunizmu i rozwiązanie Układu Warszawskiego zmieniły realia międzynarodowe i rolę sojuszu NATO. W 1991 r. podjęto prace nad nową doktryną, którą pod nazwą nowej koncepcji strategicznej przyjęto w 1999 r. Zakładała ona utrzymanie wystarczających sił konwencjonalnych i nuklearnych zdolnych do odstraszania ewentualnych agresorów i zapewnienia bezpieczeństwa sojuszu oraz prowadzenie działań zapobiegających ewentualnym konfliktom zbrojnym na świecie (operacje pokojowe i stabilizacyjne).

[edytuj] Zadania i cele

Podstawowym aktem prawnym, będącym podstawą działania NATO jest Traktat Północnoatlantycki, podpisany w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949. Sam Traktat jest w istocie bardzo prostym dokumentem złożonym z 14 artykułów określających najważniejsze zobowiązania sojuszników wobec siebie z osobna, jak i Sojuszu jako całości. Szczególnie ważny z punktu widzenia aspektu obronności jest art. 5., który mówi o tym, że atak zbrojny z zewnątrz zwrócony przeciwko jednemu lub kilku państwom członkowskim traktowany będzie jako atak przeciwko całej organizacji. Zawarta w tym artykule formuła casus foederis jest szczególnym rodzajem solidarności wojskowej między członkami Sojuszu. NATO jest organizacją stawiającą sobie za cel zbiorową ochronę swoich członków, jako podstawę zachowania pokoju i umocnienia bezpieczeństwa międzynarodowego. Z prawnomiędzynarodowego punktu widzenia NATO jest międzynarodową organizacją opartą na sojuszniczym systemie bezpieczeństwa. Zgodnie z Traktatem Waszyngtońskim każde państwo członkowskie zobowiązuje się przyczyniać do rozwoju pokojowych i przyjaznych stosunków międzynarodowych.

Głównym celem Sojuszu jest zagwarantowanie – środkami politycznymi i militarnymi – wolności i bezpieczeństwa wszystkim państwom członkowskim. Do osiągnięcia tego celu NATO wykonuje podstawowe zadania w zakresie bezpieczeństwa:

  • zapewnia fundament trwałego bezpieczeństwa w Europie, opartego na rozwoju instytucji demokratycznych i pokojowym rozwiązywaniu konfliktów;
  • zapewnia środki odstraszania i obrony przed jakąkolwiek formą ataku na terytorium każdego państwa członkowskiego;
  • rozwija bezpieczeństwo międzynarodowe poprzez stałą i aktywną współpracę ze wszystkimi państwami partnerskimi należącymi do programu Partnerstwo dla Pokoju (PdP) oraz Euroatlantyckiej Rady Partnerstwa;
  • wysyła swoje misje wojskowe do państw, na terytorium których toczy się konflikt zbrojny, celem zażegnania tego konfliktu.

[edytuj] Organizacja i działanie

Information icon.svg Osobny artykuł: Szczyt NATO.

W ramach ustaleń na konferencji NATO (Praga 2002), w 2003 zmianie uległa struktura ośrodków decyzyjnych sojuszy. Nowa struktura odchodzi od geograficznego podziału dowództw na rzecz podziału kompetencyjnego. Funkcje operacyjne zostały podzielone pomiędzy nowo powołane Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO ds. Operacji (ACO) i Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO ds. Transformacji (ACT).

Spotkanie na szczycie NATO, 2002

[edytuj] Sekretarze generalni NATO

Information icon.svg Osobny artykuł: Sekretarz Generalny NATO.
  1. Hastings Lionel Ismay (Wielka Brytania): 4 kwietnia 1952 – 16 maja 1957
  2. Paul-Henri Spaak (Belgia): 16 maja 1957 – 21 kwietnia 1961
  3. Dirk Stikker (Holandia): 21 kwietnia 1961 – 1 sierpnia 1964
  4. Manlio Brosio (Włochy): 1 sierpnia 1964 – 1 października 1971
  5. Joseph Luns (Holandia): 1 października 1971 – 25 czerwca 1984
  6. Peter Carington (Wielka Brytania): 25 czerwca 1984 – 1 lipca 1988
  7. Manfred Wörner (Niemcy): 1 lipca 1988 – 13 sierpnia 1994
  8. Sergio Balanzino (Włochy): 13 sierpnia – 17 października 1994
  9. Willy Claes (Belgia): 17 października 1994 – 20 października 1995
  10. Sergio Balanzino (Włochy): 20 października – 5 grudnia 1995
  11. Javier Solana (Hiszpania): 5 grudnia 1995 – 6 października 1999
  12. George Robertson (Wielka Brytania): 14 października 1999 – 1 stycznia 2004
  13. Jaap de Hoop Scheffer (Holandia): 1 stycznia 2004 – 1 sierpnia 2009
  14. Anders Fogh Rasmussen (Dania): 1 sierpnia 2009 –

[edytuj] Naczelni Dowódcy Połączonych Sił Zbrojnych NATO w Europie

Funkcję naczelnego dowódcy Połączonych Sił Zbrojnych NATO od chwili powstania sojuszu pełnili generałowie armii amerykańskiej.

Lp. Stopień, imię, nazwisko Objęcie funkcji Zakończenie pełnienia funkcji
1 Generał Dwight D. Eisenhower US Army 2 kwiecień 1951 30 maj 1952
2 Generał Matthew B. Ridgway US Army 30 maj 1952 11 lipca 1953
3 Generał Alfred M. Gruenther US Army 11 lipca 1953 20 listopad 1956
4 Generał Lauris Norstad US Air Force 20 listopad 1956 1 styczeń 1963
5 Generał Lyman L. Lemnitzer US Army 1 styczeń 1963 1 lipiec 1969
6 Generał Andrew J. Goodpaster US Army 1 lipiec 1969 15 grudzień 1974
7 Generał Alexander M. Haig US Army 15 grudzień 1974 29 czerwiec 1979
8 Generał Bernard W. Rogers US Army 29 czerwiec 1979 26 czerwiec 1987
9 Generał John R. Galvin US Army 26 czerwiec 1987 24 czerwiec 1992
10 Generał John M. Shalikashvili US Army 24 czerwiec 1992 22 październik 1993
11 Generał George A. Joulwan US Army 22 październik 1993 11 lipiec 1997
12 Generał Wesley K. Clark US Army 11 lipiec 1997 3 maj 2000
13 Generał Joseph W. Ralston US Air Force 3 maj 2000 2003
14 Generał James L. Jones US Marine Corps 2003 2006
15 Generał John Craddock US Army 2006 2009

Obecnie naczelnym dowódcą Połączonych Sił Zbrojnych NATO jest admirał James G. Stavridis z US Navy.

[edytuj] Operacje pokojowe i stabilizacyjne NATO

Information icon.svg Osobny artykuł: Operacje pokojowe NATO.

[edytuj] Zobacz też

Commons-logo.svg
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
NATO

Przypisy

  1. ↑ Art. 10 traktatu stanowi, że wejdzie on w życie, gdy dokumenty ratyfikacji zostaną złożone w depozycie rządu Stanów Zjednoczonych Ameryki przez większość sygnatariuszy, co nastąpiło 24 sierpnia 1949.
  2. ↑ nato.int: NATO Secretary General welcomes Albania and Croatia as NATO members (ang.). [dostęp 1 kwietnia 2009].

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Pakt Północnoatlantycki (NATO)
Państwa członkowskie Map of NATO countries.png
Kandydaci
Potencjalni kandydaci
p • d • e
Szczyty NATO
FlagaNATO-PL(cropped).png

Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/NATO”