Najwyższa Izba Kontroli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z NIK)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Najwyższa Izba Kontroli
logo Najwyższej Izby Kontroli
logo Najwyższej Izby Kontroli
Siedziba NIK - front.jpg
Data ustanowienia 8 lutego 1919
Prezes Krzysztof Kwiatkowski
Wiceprezesi i
Dyrektor Generalny
Marian Cichosz
Jacek Uczkiewicz
Wojciech Kutyła
Józef Górny
Adres 00-950 Warszawa
ul. Filtrowa 57
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Najwyższa Izba Kontroli
Najwyższa Izba Kontroli
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Najwyższa Izba Kontroli
Najwyższa Izba Kontroli
Ziemia 52°13′06″N 20°59′57″E/52,218333 20,999167Na mapach: 52°13′06″N 20°59′57″E/52,218333 20,999167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska
Siedziba Najwyższej Izby Kontroli w Warszawie. Listopad 1939
Uroczyste posiedzenie Kolegium Najwyższej Izby Kontroli z okazji 95. rocznicy powołania NIK w Sali Kolumnowej w Sejmie (2014)

Najwyższa Izba Kontroli – najwyższy organ kontroli Rzeczypospolitej Polskiej, podlegający Sejmowi. Zgodnie z konstytucją Najwyższa Izba Kontroli kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności. Najwyższa Izba Kontroli może kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności i rzetelności. Najwyższa Izba Kontroli może również kontrolować z punktu widzenia legalności i gospodarności działalność innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa. Jako rezultat przeprowadzonych kontroli Najwyższa Izba Kontroli przedkłada Sejmowi m.in. analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej oraz opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najwyższa Izba Kontroli została powołana 8 lutego 1919 na mocy dekretu wydanego przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z dnia 7 lutego 1919 roku (Dziennik Praw Państwa Polskiego z 8 lutego 1919 roku, numer 14, pozycja 183).

Reaktywowana w 1949 jako organ niezależny od rządu, w latach 1952–1957 w jej miejsce utworzono Ministerstwo Kontroli Państwowej, przywrócona po 1957.

1919-1935[edytuj | edytuj kod]

Polska odzyskując niepodległość po I wojnie światowej rozpoczęła kształtowanie swojego terytorium oraz organów administracyjnych państwa. Dotyczy to również kontroli, która na podstawie dekretu z 7 II 1919 r. powołała do życia Najwyższą Izbę Kontroli Państwa. Na jego czele stał Naczelnik Państwa, którym w tamtym okresie był Józef Piłsudski. NIKP zajmował się:

  • kontrolą rachunków władz cywilnych, wojskowych, zakładów, przedsiębiorstw państwowych, urzędów oraz kontrola rachunków związanych z majątkiem państwowym,
  • kontrolą rachunków zakładów, fundacji, instytucji, funduszów niepaństwowych otrzymujących dotację ze Skarbu Państwa
  • kontrolą rachunków wydatków dochodów majątków i długów wyższych jednostek samorządowych oraz większych miast.

NIKP miał do dyspozycji trzy rodzaje kontroli: Wstępną (związana była w szczególności z inwestycjami państwowymi), Następczą (zwana również represyjna), Formalną (przedstawiają stan faktyczny). W skład NIKP wchodzili: prezes, wiceprezes, radcy. Aparat kontroli podlegał Naczelnikowi, ale miał pewien zawiązek z Sejmem. Do pomocy NIKP powołano 3 Izby terenowe. Ich siedzibami były Warszawa, Kielce, Lwów. W późniejszym czasie dołączyła w Kowlu, Poznaniu i Krakowie.

W 1921 roku nastąpiły kolejne zmiany związane z kontrola państwową. Powodem było nadanie nowej konstytucji tzw. Konstytucji Marcowej 17 III 1921 r. Ustawa z 3 czerwca 1921 roku o kontroli państwowej, powoływała do istnienia Najwyższą Izbę Kontroli, zastępując tym samym NIKP. Założono, że będzie ona działała kolegialnie, podlegając Prezydentowi RP, jednak pozostając niezależnym od Rządu. NIK działało na podstawie 2 zasad:

  • każdego roku zobowiązana była do uchwalania budżety na następny rok
  • przedstawienie rządowi sprawozdania z corocznego zamknięcia rachunków państwowych.

W porównaniu do kontroli z 1919 obecna posiadała dwa rodzaje kontroli była to kontrola faktyczna i następcza. Zrezygnowano z wstępnej, ponieważ wiele osób miało wątpliwości, co do skuteczności działania wstępnego rodzaju kontroli. Skład kontroli państwowej ustalony był w ustawie, która wskazywała, że dzielił się on na: prezesa NIK wraz z dwoma wiceprezesami, NIK, Izby Okręgowe Kontroli.

„Prezes NIK był równorzędny ministrom, aczkolwiek nie wchodził w skład rządu, natomiast mógł zabierać głos na posiedzeniach Sejmu i Senatu, uczestnicząc osobiście lub delegując swych zastępców. Na żądanie Sejmu lub Senatu obowiązany był udzielać informacji lub wyjaśnień. Do uprawnień Prezesa NIK należało coroczne przesyłanie Ministrowi Skarbu preliminarza budżetowego Izby celem włączenia do budżetu państwa”.

NIK dzieliło się na: Kolegium NIK, 4 departamenty, Wydział Personalny.

Kolegium NIK zajmowało się:

  • sprawami związanymi z odwołaniem od orzeczeń Departamentów i Izb Okręgowych
  • zamknięciem rachunków rok ubiegły
  • sprawozdaniami związanymi z uwagami do budżetu
  • ustalaniem zasad kontroli oraz rachunkowych i kasowych przepisów
  • sprawy do rozstrzygnięcia powierzone przez Prezesa NIK

Ilość departamentów ustalał Prezes NIK. W departamentach powoływano kolegia. Orzeczenia kolegiów departamentów były natychmiastowo wykonywane. Od decyzji kolegiów można było się odwołać do Kolegium NIK. Każdy kontrolowany podmiot miał na to 14 dni.

Zadaniem Kolegialnych departamentów było wypowiedzenie się o rewizji faktycznej i następczej oraz odnośnie zamknięcia poszczególnych rachunków.

Na Kolegium NIK składali się – prezes, 2 wiceprezesów, dyrektorzy departamentów oraz ich zastępcy. W skład Departamentów wchodzili: dyrektor, radcy, referenci, sekretarze, pomocnicy referentów, rachmistrzowie i kancelistów. Wydział Personalny składał się z – naczelnik, radcy, referenci, archiwiści, rachmistrze, kanceliści.

Izby Okręgowe Kontroli są organem równorzędnym do departamentów NIK. W Izbie tej działało kolegium a jej skład złożony był z prezesa, naczelników wydziału, wiceprezesa, sekretarzy, radców, referenci, archiwiści, rachmistrze, kanceliści oraz pomocnicy referentów.

Konstytucja kwietniowa (1935)[edytuj | edytuj kod]

„Na pozycję i rolę NIK pewien wpływ wywarła Konstytucja z 23 kwietnia 1935 roku (Konstytucja kwietniowa), która stanowiła, że kontrola państwowa jest jednym z organów – obok rządu, Sejmu, Senatu i sądów – pozostającym pod zwierzchnictwem Prezydenta Rzeczypospolitej (art. 3). W ten sposób Konstytucja podporządkowała NIK Prezydentowi RP, co znalazło odzwierciedlenie w prerogatywach Prezydenta do powoływania i odwoływania prezesa NIK. W myśl Konstytucji (art. 77) NIK działała na zasadzie kolegialności, niezawisłości i niezależności od rządu. Zasadnicze zadania pozostały niezmienne. NIK powoływana była do kontroli pod względem finansowym gospodarki państwa oraz związków publicznoprawnych, badania zamknięć rachunków państwowych oraz corocznego przedstawienia wniosków o absolutorium dla rządu”.

Na uchodźstwie[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Reaktywacja[edytuj | edytuj kod]

Od 1944 r. funkcje kontroli państwowej sprawowało Prezydium Krajowej Rady Narodowej, za pośrednictwem Biura Kontroli. Następnie od wejścia w życie ustawy konstytucyjnej z 1947 r., Biuro Kontroli usytuowane zostało przy Radzie Państwa, która przejęła kompetencje Prezydium KRN.

Reaktywowanie NIK, zapowiadane w ustawie konstytucyjnej z 1947 r., nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o kontroli państwowej. W świetle tej ustawy NIK stanowiła organ kontroli niezależny od rządu, bezpośrednio podporządkowany Radzie Państwa, powołany przede wszystkim do kontroli działalności naczelnych władz i urzędów w dziedzinie administracji publicznej i gospodarki narodowej. NIK obejmował kontrolą również działania terenowych organów administracji i jednostek gospodarki, ale tylko w zakresie niezbędnym dla oceny prawidłowości działania naczelnych i centralnych organów administracji. NIK funkcjonowała na zasadzie kolegialności. Kolegium tworzyli Prezes NIK jako przewodniczący oraz wiceprezesi. W swej działalności kontrolnej NIK mogła się posługiwać kryterium legalności, rzetelności, gospodarności, celowości w działalności finansowej, gospodarczej i organizacyjno-administracyjnej oraz zgodności z ustalonymi wytycznymi polityki państwowej i planami gospodarczymi”.

Prezesi Najwyższej Izby Kontroli[edytuj | edytuj kod]

II Rzeczpospolita

Władze RP na Uchodźstwie

Polska Ludowa

III Rzeczpospolita

Wiceprezesi Najwyższej Izby Kontroli[edytuj | edytuj kod]

Polska Ludowa[edytuj | edytuj kod]

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Strukturę organizacyjną NIK, wg stanu na 2013 r., tworzyły następujące departamenty, biura i delegatury:

  • Departamenty:
    • Administracji Publicznej,
    • Budżetu i Finansów,
    • Gospodarki, Skarbu Państwa i Prywatyzacji,
    • Infrastruktury,
    • Metodyki Kontroli i Rozwoju Zawodowego,
    • Nauki, Oświaty i Dziedzictwa Narodowego,
    • Obrony Narodowej,
    • Porządku i Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
    • Pracy, Spraw Społecznych i Rodziny,
    • Prawny i Orzecznictwa Kontrolnego,
    • Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
    • Strategii,
    • Środowiska,
    • Zdrowia.
  • Biura: Gospodarcze, Informatyki, Organizacyjne, Rachunkowości.
  • delegatury w miastach wojewódzkich[b].

Siedziba[edytuj | edytuj kod]

Od roku 1985 siedzibą Najwyższej Izby Kontroli jest, wzniesiony w roku 1938, budynek przy ulicy Filtrowej 57 w Warszawie.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 2009 roku wyemitowano dwie monety upamiętniające 90. rocznicę utworzenia Najwyższej Izby kontroli. Srebrną, kolekcjonerską o nominale 10 złotych, a drugą obiegową, ze stopu Nordic gold o nominale 2 złote. Na rewersie na obu monetach przedstawiono wizerunki obecnej siedziby NIK według projektu Urszuli Walerzak. Autorką projektu awersu monety kolekcjonerskiej była Ewa Tyc-Karpińska. Srebrna moneta zawiera hologram.[1].

Budżet, zatrudnienie i wynagrodzenia[edytuj | edytuj kod]

Wydatki i dochody Najwyższej Izby Kontroli są realizowane w części 07 budżetu państwa.

W 2011 wydatki NIK wyniosły 257,8 mln zł, dochody – 0,8 mln zł[2]. Przeciętne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło 1597 osób[3], a średnie miesięczne wynagrodzenie brutto 9 414 zł[4].

W ustawie budżetowej na 2012 wydatki Najwyższej Izby Kontroli zaplanowano w wysokości 261,7 mln zł[5], natomiast w 2013 – 254,8 mln zł[6].

Uwagi

  1. Stosownie do art. 16 ust. 1 ustawy z 23 grudnia 1994 o Najwyższej Izbie Kontroli.
  2. Będących siedzibami samorządu wojewódzkiego.

Przypisy

  1. NBP: 90. rocznica utworzenia Najwyższej Izby Kontroli - nowe monety NBP (pol.). Narodowy Bank Polski - Internetowy Serwis Informacyjny, 2009-02-05. [dostęp 2011-05-14].
  2. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2011 r. (druk sejmowy nr 447) Rada Ministrów, Warszawa 2012, s. 2/8 [dostęp: 21 lipca 2012].
  3. Sprawozdanie z działalności Najwyższej Izby Kontroli w 2011 roku Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2012, s. 36 [dostęp: 21 lipca 2012].
  4. Sprawozdanie z działalności Najwyższej Izby Kontroli w 2011 roku Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2012, s. 81 [dostęp: 21 lipca 2012].
  5. Ustawa budżetowa na rok 2012 z dnia 2 marca 2012 r.. W: Dz. U. poz. 273 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 15 marca 2012. [dostęp 2012-07-21]. s. 31.
  6. Ustawa budżetowa na rok 2013 z dnia 25 stycznia 2013 r.. W: Dz. U. poz. 169 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 5 marca 2013. [dostęp 2013-02-08]. s. 31.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Danuta Bolikowska, Wojciech Robaczyński: Najwyższa Izba Kontroli: tradycja i współczesność. Warszawa: Najwyższa Izba Kontroli, 2009. ISBN 978-83-914389-8-5. Na książce wydrukowany ISBN 978-83-914389-8-8 (formalnie błędny numer ISBN)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]