NUTS

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Klasyfikacja Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych[1], NUTS (fr. Nomenclature des Unites Territoriales Statistique, ang. Nomenclature of Territorial Units for Statistics) – standard geokodowania rozwinięty w Unii Europejskiej na potrzeby identyfikowania statystycznych jednostek terytorialnych (zobacz: Europejski Urząd Statystyczny, Eurostat).

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja NUTS funkcjonuje w prawie wspólnotowym od 1988 roku, jednak dopiero w roku 2003 pojawiło się rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie klasyfikacji NUTS[2]. 26 listopada 2005 weszła w życie nowelizacja obejmująca klasyfikacją NUTS regiony 10 nowych krajów członkowskich[3], zaś 6 marca 2008 roku z powodu przystąpienia Bułgarii i Rumunii[4].

Zmiany w klasyfikacji NUTS mogą być wprowadzane nie częściej niż co trzy lata (wyjątkiem są przypadki, gdy w którymś z państw dokonana została znacząca reorganizacja podziału administracyjnego)[2], przy czym dodanie jednostek NUTS dla państw przyjmowanych do Unii Europejskiej nie jest traktowane jako zmiana klasyfikacji, gdyż nie są modyfikowane istniejące podziały NUTS poszczególnych państw. Pierwsza zmiana klasyfikacji obowiązywała od 1 stycznia 2008 roku[5], druga obowiązuje od 1 stycznia 2012 roku[6], zaś trzecia będzie obowiązywać od 1 stycznia 2015 roku[7].

Podstawowym celem klasyfikacji NUTS jest rozwiązanie problemu różnorodności podziałów administracyjnych krajów członkowskich UE i nieuniknionych zmian tych podziałów co zagraża dostępności i porównywalności danych statystycznych w przestrzeni i czasie. Podział NUTS nie zawsze odpowiada więc podziałowi administracyjnemu kraju.

Kodowanie[edytuj | edytuj kod]

Kod NUTS rozpoczyna się dwuliterowym kodem odpowiadającym krajowi, który jest identyczny z kodem ISO 3166-1 alfa-2 (oprócz oznaczenia UK dla Zjednoczonego Królestwa zamiast GB). Kolejne poziomy podziału w ramach kraju oznaczane są cyframi zaczynając od 1, jako że 0 jest używane dla oznaczenia wyższego poziomu. Jeśli w ramach danego podpodziału istnieje więcej niż 9 jednostek, numeracja jest kontynuowana z użyciem dużych liter.

Poziomy[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono 3 poziomy NUTS, z których najważniejsze są NUTS 2 oraz NUTS 3 – służące identyfikacji obszarów kwalifikujących się do wsparcia w ramach polityki strukturalnej UE. Na poziomie NUTS 2 wspierane są obszary problemowe o niskim poziomie rozwoju, a na poziomie NUTS 3 – obszary wymagające restrukturyzacji oraz regiony przygraniczne. Dodatkowo określono 2 poziomy bardziej szczegółowe nazywane "Local Administrative Units" (LAU), które jednak nie są regulowane Rozporządzeniem. W planach jest opublikowanie raportu Komisji Europejskiej dotyczącego możliwości rozszerzenia klasyfikacji regulowanej Rozporządzeniem o czwarty poziom.

Rozporządzenie dzieli jednostki NUTS na dwa rodzaje – jednostki administracyjne, jeżeli dany poziom NUTS odpowiada jednostkom administracyjnym danego kraju, oraz jednostki nieadministracyjne, jeżeli jednostki danego poziomu NUTS powstają z łączenia ze sobą jednostek administracyjnych danego kraju. Załącznik II do rozporządzenia wymienia jednostki uznane za administracyjne[2]. Jednostkami administracyjnymi są np. w Niemczech jednostki NUTS 1 (kraje związkowe), w Polsce jednostki NUTS 2 (województwa), we Francji jednostki NUTS 3 (departamenty). Jednostkami nieadministracyjnymi są zaś np. w Polsce NUTS 1 (regiony powstałe z łączenia ze sobą województw) i NUTS 3 (podregiony powstałe z łączenia ze sobą powiatów), czy w Czechach NUTS 2 (powstałe z łączenia ze sobą krajów)[6].

Rozporządzenie w sprawie klasyfikacji NUTS określa następujące minimalne i maksymalne progi populacji poszczególnych poziomów w danym państwie:

Poziom Minimum Maksimum
NUTS 1 3 miliony 7 milionów
NUTS 2 800 000 3 miliony
NUTS 3 150 000 800 000

Dla poziomu składającego się z jednostek administracyjnych, średnia wielkość jednostki musi zawierać się w tych przedziałach. Dla poziomu składającego się z jednostek nieadministracyjnych, każda jednostka musi zawierać się w tych przedziałach. Rozporządzenie jednak wprowadza możliwość odstępstwa od tej zasady z powodu szczególnych uwarunkowań geograficznych, społeczno-ekonomicznych, historycznych, kulturowych lub środowiskowych[2]. Np. w Polsce takie odstępstwa istnieją w przypadku dwóch jednostek NUTS 1 (region południowy liczy ponad 7 970 000 mieszkańców, region centralny liczy niemal 7 820 000 mieszkańców[8]) i jednej NUTS 3 (Warszawa liczy ponad 1 700 000 mieszkańców[9]). Podobne odstępstwa występują także w innych państwach, przykładowo w Słowenii na 12 nieadministracyjnych jednostek NUTS 3 8 liczy mniej ludności niż wymaga rozporządzenie (najmniejsza liczy 44,2 tys. mieszkańców), w Austrii jest 14 takich jednostek na poziomie NUTS 3 (najmniejsza, Lungau, liczy 20,9 tys. mieszkańców, największa, Wiedeń, 1,7 mln)[10].

Liczba jednostek NUTS w państwach Unii Europejskiej (2012-2014)[edytuj | edytuj kod]

Państwo Jednostka
NUTS 1 NUTS 2 NUTS 3
Austria 3 9 35
Belgia 3 11 44
Bułgaria 2 6 28
Cypr 1 1 1
Czechy 1 8 14
Dania 1 5 11
Estonia 1 1 5
Finlandia 2 5 19
Francja 9 26 100
Grecja 4 13 51
Hiszpania 7 19 59
Holandia 4 12 40
Irlandia 1 2 8
Litwa 1 1 10
Luksemburg 1 1 1
Łotwa 1 1 6
Malta 1 1 2
Niemcy 16 38 412
Polska 6 16 66
Portugalia 3 7 30
Rumunia 4 8 42
Słowacja 1 4 8
Słowenia 1 2 12
Szwecja 3 8 21
Węgry 3 7 20
Wielka Brytania 12 37 139
Włochy 5 21 110
RAZEM 97 270 1294

Stan na 1 stycznia 2012 r. na podstawie źródło: rozporządzenia Komisji (UE) nr 31/2011 z dnia 17 stycznia 2011 r. zmieniającego załączniki do rozporządzenia (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS) (Dz. Urz. UE L 13 z 18.01.2011).

Ponadto od 1 lipca 2013 roku członkiem UE jest Chorwacja podzielona na 21 jednostek NUTS 3 oraz 2 jednostki NUTS 2 (na poziomie NUTS 1 państwo to nie jest dzielone). Podział ten de iure zacznie obowiązywać po nowelizacji rozporządzenia Komisji.


Jednostki NUTS w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Jednostki NUTS zostały formalnie wprowadzone w Polsce 26 listopada 2005 roku, zatem dopiero półtora roku po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej[3]. Odpowiadały one przyjętej wcześniej w Polsce Nomenklaturze Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NTS). Wprowadzono wówczas 6 jednostek na poziomie NUTS 1 (regiony), 16 jednostek na poziomie NUTS 2 (województwa) i 45 jednostek na poziomie NUTS 3 (podregiony)[3]. Podział na jednostki NUTS 1 i NUTS 2 nie uległ zmianie od czasu ich ustanowienia (poza niewielkimi zmianami wynikającymi ze zmian w przebiegu granic powiatów i województw), zmianie ulega natomiast podział na jednostki NUTS 3. Od 1 stycznia 2008 roku zwiększono liczbę tych jednostek do 66 (zmiana nastąpiła w 14 województwach)[5], zaś od 1 stycznia 2015 roku ma być ich 71 (zmiany w 5 województwach)[7].

Obowiazujący od 2008 roku podział terytorium Polski na jednostki NUTS wyglądają następująco:

  • NUTS 1 – regiony (grupujące województwa) – 6 jednostek
  • NUTS 2województwa – 16 jednostek
  • NUTS 3podregiony (zgrupowanie kilku powiatów) – 66 jednostek

Na podstawie tej klasyfikacji opracowano w Polsce Nomenklaturę Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NTS)

Jednostki NUTS 1 (regiony) istniejące w Polsce od 26 listopada 2005 roku (jako jednostki NTS od 1 maja 2004 roku)
Jednostki NUTS 3 (podregiony) istniejące w Polsce od 1 stycznia 2008 roku (również jako jednostki NTS)
Dawne jednostki NUTS 3 (podregiony) istniejące w Polsce od 26 listopada 2005 roku do 31 grudnia 2007 roku (jako jednostki NTS od 19 kwietnia 2002 roku do 31 grudnia 2007 roku)
Kod Poziom 1 (region) Poziom 2 (województwo) Poziom 3 (podregion)
PL1 REGION CENTRALNY    
PL11   Łódzkie  
PL113     Miasto Łódź
PL114     Łódzki
PL115     Piotrkowski
PL116     Sieradzki
PL117     Skierniewicki
PL12   Mazowieckie  
PL121     Ciechanowsko-płocki
PL122     Ostrołęcko-siedlecki
PL127     Miasto Warszawa
PL128     Radomski
PL129     Warszawski-wschodni
PL12A     Warszawski-zachodni
PL2 REGION POŁUDNIOWY    
PL21   Małopolskie  
PL213     Miasto Kraków
PL214     Krakowski
PL215     Nowosądecki
PL216     Oświęcimski
PL217     Tarnowski
PL22   Śląskie  
PL224     Częstochowski
PL225     Bielski
PL227     Rybnicki
PL228     Bytomski
PL229     Gliwicki
PL22A     Katowicki
PL22B     Sosnowiecki
PL22C     Tyski
PL3 REGION WSCHODNI    
PL31   Lubelskie  
PL311     Bialski
PL312     Chełmsko-zamojski
PL314     Lubelski
PL315     Puławski
PL32   Podkarpackie  
PL323     Krośnieński
PL324     Przemyski
PL325     Rzeszowski
PL326     Tarnobrzeski
PL33   Świętokrzyskie  
PL331     Kielecki
PL332     Sandomiersko-jędrzejowski
PL34   Podlaskie  
PL343     Białostocki
PL344     Łomżyński
PL345     Suwalski
PL4 REGION PÓŁNOCNO-ZACHODNI    
PL41   Wielkopolskie  
PL411     Pilski
PL414     Koniński
PL415     Miasto Poznań
PL416     Kaliski
PL417     Leszczyński
PL418     Poznański
PL42   Zachodniopomorskie  
PL422     Koszaliński
PL423     Stargardzki
PL424     Miasto Szczecin
PL425     Szczeciński
PL43   Lubuskie  
PL431     Gorzowski
PL432     Zielonogórski
PL5 REGION POŁUDNIOWO-ZACHODNI    
PL51   Dolnośląskie  
PL514     Miasto Wrocław
PL515     Jeleniogórski
PL516     Legnicko-głogowski
PL517     Wałbrzyski
PL518     Wrocławski
PL52   Opolskie  
PL521     Nyski
PL522     Opolski
PL6 REGION PÓŁNOCNY    
PL61   Kujawsko-pomorskie  
PL613     Bydgosko-toruński
PL614     Grudziądzki
PL615     Włocławski
PL62   Warmińsko-mazurskie  
PL621     Elbląski
PL622     Olsztyński
PL623     Ełcki
PL63   Pomorskie  
PL631     Słupski
PL633     Trójmiejski
PL634     Gdański
PL635     Starogardzki
PLZ EXTRA-REGIO NUTS 1    
PLZZ   Extra-Regio NUTS 2  
PLZZZ     Extra-Regio NUTS 3

źródło: Rozporządzenie Komisji (UE) nr 31/2011 z dnia 17 stycznia 2011 r. zmieniające załączniki do rozporządzenia (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS) (Dz. Urz. UE L 13 z 18.01.2011).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Klasyfikacja Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS) na stronach GUS
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Rozporządzenie (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 roku w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS)
  3. 3,0 3,1 3,2 Rozporządzenie (WE) nr 1888/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 października 2005 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1059/2003 w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS) z powodu przystąpienia Czech, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji do Unii Europejskiej
  4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 176/2008 z dnia 20 lutego 2008 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1059/2003 w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji jednostek terytorialnych do celów statystycznych (NUTS) w związku z przystąpieniem Republiki Bułgarii i Rumunii do Unii Europejskiej
  5. 5,0 5,1 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 105/2007 a dnia 1 lutego 2007 r. zmieniające załączniki do rozporządzenia (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS)
  6. 6,0 6,1 Rozporządzenie Komisji (UE) nr 31/2011 z dnia 17 stycznia 2011 r. zmieniające załączniki do rozporządzenia (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS)
  7. 7,0 7,1 Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1319/2013 z dnia 9 grudnia 2013 r. zmieniające załączniki do rozporządzenia (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS)
  8. Bank Danych Lokalnych GUS – Ludność według grup wieku i płci; Regiony; 2011
  9. Bank Danych Lokalnych GUS – Ludność według grup wieku i płci; Podregiony; 2011
  10. Dane Eurostatu na 2011 rok: Population on 1 January by broad age groups and sex - NUTS 3 regions

Źródła zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]