Nagroda Ig Nobla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Latająca żaba. Praca nad magnetyczną lewitacją latającej żaby. Eksperyment, który przyniósł Andriejowi Gejmowi z Uniwersytetu w Nijmegen oraz Sir Michaelowi Berry'emu z University of Bristol nagrodę Ig Nobla w 2000 roku z fizyki.

Nagrody Ig Nobla (inaczej Antynobel) – humorystyczne odpowiedniki Nagród Nobla za prace naukowe, które najpierw śmieszą, a potem skłaniają do myślenia oraz odkrycia, które nie mogą lub nie powinny być powtarzane, przyznawane przez czasopismo Annals of Improbable Research, kierowane przez Marca Abrahamsa w Cambridge (Massachusetts). Ideą tych nagród jest popularyzowanie nauki i pokazanie zabawnych aspektów pracy naukowca. Nagradzane prace mają najczęściej faktyczną wartość naukową i ich zabawność jest jedynie dodatkowym atutem. W 2013 roku nagroda miała wymiar finansowy – 10 bilionów dolarów Zimbabwe, czyli około 4 dolarów amerykańskich[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pochodzi od angielskiego słowa "ignoble" co znaczy "niegodziwy", co jest przeciwieństwem angielskiego słowa "noble", które brzmi prawie identycznie, jak nazwisko fundatora Nagród.

Pierwsze Ig Noble zostały przyznane w 1991 roku za odkrycia, których "nie da się lub nie powinno się powtarzać". Jednak poza trzema odkryciami z 1991 r. większość nagród dotyczy prac, które zostały rzeczywiście przeprowadzone.

Ceremonia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody są wręczane przez laureatów Nagrody Nobla. Ceremonia najpierw miała miejsce w sali wykładowej w Massachusetts Institute of Technology a obecnie (2006) na Sanders Theatre w Harvard University. W kilka dni po przyznaniu nagród naukowcy, którzy je otrzymali, mają szansę wygłosić ogólny wykład opisujący ich dokonania. Ceremonia jest sponsorowana przez Harvard Computer Society, Harvard-Radcliffe Science Fiction Association oraz Harvard-Radcliffe Society of Physics Students.

Przykłady nagrodzonych badań[edytuj | edytuj kod]

Pływanie w syropie[edytuj | edytuj kod]

W 2004 r. opublikowano wyniki badań Edwarda Cusslera, który wraz ze swym studentem przeprowadził eksperyment w celu stwierdzenia, czy człowiek pływa szybciej, czy wolniej w lepkiej cieczy takiej jak syrop[2]. Eksperyment przeprowadzony został w 25-metrowym basenie wypełnionym wodą zmieszaną z 310 kg gumy guar (polisacharyd o rozgałęzionej budowie i wyjątkowo wysokiej masie cząsteczkowej), cechującej się dużą lepkością. Roztwór ten zmienił lepkość, ale nie gęstość cieczy. Okazało się, że pływanie w syropie jest równie proste, co w wodzie i nie zmienia prędkości pływania – syrop stawia większy opór lepkościowy, ale też ruch ramion jest w nim bardziej efektywny.

Jednak dla bardzo małych obiektów zwiększenie lepkości jest bardzo istotne. Dlatego pływanie mikroskopijnych zwierząt (np. zooplanktonu) w wodzie przypomina pływanie człowieka w smole. Podobnie jest z ruchem małych kropli chmurowych w powietrzu. Eksperyment ten jest przykładem wpływu liczby Reynoldsa na charakterystykę ruchu w cieczy.

Brudy w pępku[edytuj | edytuj kod]

Tym mianem określa się włókna i włosy akumulujące się w pępku. Przez wiele lat spekulowano na temat ich pochodzenia, ale dopiero w 2001 roku dr Karl Kruszelnicki[3] z Uniwersytetu w Sydney w Australii przeprowadził systematyczne badania, które doprowadziły do zrozumienia tego zjawiska:

  • brudy w pępku składają się głównie z włókien z ubioru zmieszanego z komórkami skóry oraz z włosami,
  • przeciwnie do początkowych hipotez, brudy migrują do góry (od bielizny), a nie do dołu (z koszul, bluzek czy podkoszulków); ten kierunek jest wynikiem tarcia włosków skóry o majtki,
  • kobiety mają mniej brudów w pępku, ponieważ ich włoski są delikatniejsze i krótsze; odwrotnie wygląda sytuacja u starszych mężczyzn, którzy mają ostrzejsze i liczniejsze włosy,
  • charakterystyczne niebieskie zabarwienie brudów w pępku jest związane z niebieskimi włóknami często występującymi w odzieży,
  • brudy w pępku nie stwarzają żadnego zagrożenia dla zdrowia człowieka.

Za te badania dr Kruszelnicki dostał Nagrodę Ig Nobla w 2002 roku.

Graham Barker[4] z Perth w Zachodniej Australii jest wpisany do księgi rekordów Guinnessa jako posiadacz rekordowo brudnego pępka. Barker akumulował brudy przez 20 lat, od 17 stycznia 1984 r. Średnio dziennie akumulował 3,03 mg odpadów. Wbrew wynikom badań dr. Kruszelnickiego, brudy pępkowe Barkera miały kolor czerwony i to pomimo tego, że bardzo rzadko nosił czerwone części garderoby.

Polonica[edytuj | edytuj kod]

Poniższa lista prezentuje laureatów Nagrody Ig Nobla związanych z Polską. Należy ją traktować jedynie jako ciekawostkę. Umieszczenie kogoś na tej liście nie oznacza automatycznie, że jest lub był Polakiem, ani że miał polskich przodków, ani że mieszkał na terenie Polski, a jedynie, że miał chociażby incydentalny, nieformalny, niebezpośredni czy wręcz negatywny związek z Polską. Kryterium doboru osób na liście jest inkluzywne, tzn. jeżeli autorzy mieli wątpliwość, czy kogoś na tej liście umieścić, czy też nie, to decydowali pozytywnie.

Szczegółowych informacji na temat natury związku z Polską lub Polakami oraz odnośnie do narodowości i przynależności państwowej poszczególnych laureatów należy szukać w odpowiednich biogramach.

  • Nagroda w 1993 roku z literatury – dla E. Topola, R. Califfa, F. Van de Werfa, P. W. Armstronga oraz 972 współautorów, za opublikowanie artykułu naukowego z medycyny, w którym liczba autorów jest większa 100 razy od liczby stron artykułu. Autorzy są z następujących krajów: Australia, Belgia, Kanada, Francja, Niemcy, Irlandia, Izrael, Luksemburg, Holandia, Nowa Zelandia, Polska, Hiszpania, Szwajcaria, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania.
  • Dr Wojciech Kopczuk – nagroda w dziedzinie ekonomii za pracę nt. związków daty śmierci z podatkiem od spadków.
  • Dr Karl Kruszelnicki za badania interdyscyplinarne z 2002 roku nad problemem odpadów w pępku.
  • Karolina Lewestam odebrała nagrodę z dziedziny literatury 2009 za mandaty drogowe wypisywane przez irlandzką policję recydywiście o nazwisku Prawo Jazdy.
  • W zespole nagrodzonym w dziedzinie medycyny w 2011 roku znalazł się amerykański syn polskiego imigranta dr Robert Pietrzak

Przypadek Andrieja Gejma[edytuj | edytuj kod]

  • W historii wystąpił przypadek wręczenia Nagrody Nobla osobie, która wcześniej była laureatem Ig Nobla. Osobą tą był rosyjski fizyk Andriej Gejm, który najpierw w 2000 roku dostał Ig Nobla za badania nad lewitującymi żabami, a potem w 2010 roku dostał Nobla za odkrycie grafenu.

Laureaci[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://www.polskatimes.pl/artykul/991436,ig-noble-2013-nagroda-pokojowa-dla-aleksandra-lukaszenki-kim-sa-pozostali-laureaci,id,t.html
  2. patrz "Will Humans Swim Faster or Slower in Syrup?" American Institute of Chemical Engineers Journal, Brian Gettelfinger and E. L. Cussler, vol. 50, no. 11, October 2004, pp. 2646-7.
  3. Dr Karl Kruszelnicki o brudach w pępku
  4. Graham Barker – rekordzista w zbieraniu brudów w pępku

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Nagrody Ig Nobla 2006 rozdane
Wikimedia Commons