Najstarsze lokacje miast w Polsce na prawie niemieckim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Lokacje na prawie niemieckim, polegające na organizacji i zabudowie miast nowego typu, to najbardziej charakterystyczne i najważniejsze zjawisko w historii gospodarczej i społecznej ziem polskich XIII wieku[1][2][3].

Inicjatywa lokacyjna należała do władcy (księcia zwierzchniego, króla) oraz rycerzy i duchowieństwa. Pierwszej lokacji dokonał w 1211 r. książę śląski Henryk Brodaty udzielając Złotoryi przywileju korzystania z prawa nadanego w 1188 r. mieszczanom magdeburskim.

Poniższa lista przedstawia najstarsze miasta Polski pod względem prawnym, czyli roku uzyskania przez nie praw miejskich.

Miasta lokowane w XIII w. w księstwach piastowskich i na Pomorzu Gdańskim[edytuj | edytuj kod]

W XIII w. lokowano w księstwach rządzonych przez dynastów piastowskich oraz na Pomorzu Gdańskim 230 miast. Na Śląsku 128 (101 lokacji książęcych, 21 kościelnych, 6 rycerskich), w Wielkopolsce 38 (24 lokacje książęce, 6 kościelnych, 8 rycerskich), w Małopolsce 29 (11 lokacji książęcych, 17 kościelnych, 1 rycerska), w ziemiach łęczyckiej i sieradzkiej 17 (13 lokacji książęcych, 4 kościelne), na Kujawach i w ziemi dobrzyńskiej 9 (5 lokacji książęcych, 4 kościelne), na Pomorzu Gdańskim 5 (4 lokacje książęce, 1 kościelna) i na Mazowszu 4 (2 lokacje książęce i 2 kościelne)[4]

Miasta lokowane w XIII w. znajdujące się obecnie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Benedykt Zientara, Przemiany społeczno-gospodarcze miast w dobie lokacji w Miasta doby feudalnej w Europie środkowo-wschodniej, pod red. A. Gieysztora i T. Rosłanowskiego, PWN, Warszawa 1976
  2. Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum, Wrocław 1986, ISBN 83-04-01701-6
  3. Jan Rutkowski, Historia gospodarcza Polski (do 1864 4.), Książka i Wiedza, Warszawa 1953
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum 1986, ISBN 83-04-01701-6, s. 84-88
  5. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 608; Dzieje Złotoryi, pod redakcją R. Gładkiewicza, Złotoryja-Wrocław 1997, s. 33-34.
  6. M. Zlat, Lwówek Śląski, Wrocław-Warszawa-Kraków 1961, s. 12.
  7. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 56.
  8. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 69.
  9. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 164.
  10. A. Krzywańska, Sobótka i okolice, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, s. 41.
  11. I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 31-32.
  12. J. Kębłowski, Nysa, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, s. 9.
  13. Środa Śląska dzieje miasta wina i skarbów, pod redakcją R. Żerelika, Wrocław 2006, s. 51.
  14. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 185.
  15. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 639.
  16. Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2000, ISBN 83-7023-749-5, s. 462, Jan Drabina, Miasta śląskie w średniowieczu, Wydawmictwo "Śląsk", Katowice 1987, ISBN 83-216-0711-X, s. 183-186 oraz Archiwum Państwowe we Wrocławiu
  17. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 343.
  18. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 577.
  19. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 210.
  20. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 498.
  21. Dzieje Inowrocławia, pod redakcją Mariana Biskupa, PWN, Poznań 1978, t. I, s. 139.
  22. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 507.
  23. J. Organiściak, T. Dudziak, M. Dziedzic, Ząbkowickie opowieści, t. 3, Okolice Ząbkowic Śląskich. Monografia krajoznawcza, Ząbkowice Śląskie 1997, s. 131.
  24. Strzegom. Zarys historii miasta i regionu, pod red. K. Matwijowskiego, Wrocław-Strzegom 1998, s. 45.
  25. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 222.
  26. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 443
  27. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 659.
  28. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. IV, Województwo wrocławskie, z. 3, Milicz, Żmigród, Twardogóra i okolice, Warszawa 1997, s. 45.
  29. Historia Powiatu Wałeckiego.
  30. K. Kalinowski, Lubiąż, Wrocław-warszawa-Kraków 1970, s. 12.
  31. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 263.
  32. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 142; A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
  33. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 313.
  34. T. Jurek, Rodowód Pogorzelów, Kraków 2005, s. 42; Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII, Województwo opolskie, z. 3 Powiat grodkowski, Warszawa 1964, s. 13.
  35. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 172.
  36. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
  37. Bolesławiec. Zarys monografii miasta, pod redakcją T. Bugaja i K. Matwijowskiego, Wrocław-Bolesławiec 2001, s. 30.
  38. A. Wędzki, Początki reformy miejskiej w środkowej Europie do połowy XIII wieku: Słowiańszczyzna Zachodnia, Warszawa – Poznań 1974, s. 155.
  39. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
  40. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. II, s. 340.
  41. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
  42. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136
  43. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 632.
  44. Głogów. Zarys monografii miasta, Wrocław-Głogów 1994, s. 97.
  45. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
  46. Oleśnica. Monografia miasta i okolic, pod redakcją S. Michalkiewicza, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1981, s. 39.
  47. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 195.
  48. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 308.
  49. Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 21, Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie, Przedgórze Paczkowskie, cz. N-Ż, pod redakcją M. Staffy, Wrocław 2008, s. 213
  50. J. Organiściak, T. Dudziak, M. Dziedzic, Ząbkowickie opowieści, t. 3, Okolice Ząbkowic Śląskich. Monografia krajoznawcza, Ząbkowice Śląskie 1997, s. 131.
  51. M. Zlat, Ziębice, Wrocław-Warszawa-Kraków 1967, s. 7.
  52. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
  53. Legnica. Zarys monografii miasta, pod red. S. Dąbrowskiego, Wrocław-Legnica 1998, s. 21.
  54. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 173.
  55. B. Steinborn, Otmuchów, Paczków, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1982, s. 122.
  56. Oskar Lange, Lokacja miast Wielkopolski właściwej na prawie niemieckim w wiekach średnich (z mapą) ("Pamiętnik Historyczno-Prawny", t. 1, z. 5), Lwów 1925, s. 18.
  57. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 74.
  58. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 87.
  59. Józef Szujski Kraków aż do początków XV-go wieku. Wstępne słowo do najstarszych ksiąg tego miasta, w: Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa od r. 1300 do 1400, wyd. Franciszek Piekosiński, J. Szujski, Kraków 1878
  60. H. Münch, Kraków do roku 1257 włącznie, "Kwartalnik Architektury i Urbanistyki. Teoria i Historia", t. VIII, 1958, z. 1, s. 1-40
  61. Jerzy Lesław Wyrozumski Dzieje Krakowa, t. 1: Kraków do schyłku wieków średnich, Kraków 1992, s. 147-160
  62. B. Krasnowolski, Lokacje i rozwój Krakowa, Kazimierza i Okołu. Problematyka rozwiązań urbanistycznych, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 ("Biblioteka Krakowska", nr 150), s. 355-426
  63. J. Wyrozumski, Lokacja czy lokacje Krakowa na prawie niemieckim?, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 ("Biblioteka Krakowska", nr 150), s. 121-151
  64. B. Wyrozumska, B. Krasnowolski, Wielka lokacja, w: Encyklopedia Krakowa, Kraków–Warszawa 2000, s. 1041-1042
  65. Katalog Skarbów Dziedzictwa Narodowego
  66. Ludwik Musioł, Wodzisław 1257-1957, Katowice 1957.
  67. Wołów. Zarys monografii miasta, pod red. E. Kościk, Wrocław-Wołów 2002, s. 62.
  68. Dziedzictwo artystyczne Żagania, pod redakcją B. Czechowicza i M. Konopnickiej, Wrocław-Zielona Góra-Żagań 2006, s. 19.
  69. Dziedzictwo artystyczne Żagania, pod redakcją B. Czechowicza i M. Konopnickiej, Wrocław-Zielona Góra-Żagań 2006, s. 19.
  70. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
  71. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
  72. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. IV, Województwo wrocławskie, z. 1, Oleśnica, Bierutów i okolice, Warszawa 1983, s. 1.
  73. Dzierżoniów. Zarys monografii miasta, pod redakcją S. Dąbrowskiego, Wrocław-Dzierżoniów 1998, s. 50.
  74. Świdnica. Zarys monografii miasta, pod red. W. Korty, Wrocław-Świdnica 1995, s. 55.
  75. Schlesisches Urkundenbuch, Bd. 4, Köln-Wien 1988, nr 342, s. 227-228. Tłumaczenie niemieckie dokumentu Chronik der Stadt Grottkau, Grottkau 1867, s. 16-17.
  76. I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 35.
  77. J. Rybotycki, Jawor od A do Z, t. 1, Jawor 1997, s. 157.
  78. O. Czerner, J. Rozpędowski, Bolków i Świny, Wrocław 1960, s. 9.
  79. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 310.
  80. Świebodzice. Zarys monografii miasta, pod red. K. Matwijowskiego, Wrocław-Świebodzice 2001, s. 45.
  81. Niemcza. Wielka historia małego miasta, Wrocław 2002, s. 40.
  82. J. Domska, Niemodlin i ziemia niemodlińska od 1224 roku do początków XX wieku, Opole-Niemodlin 1998, s. 10.
  83. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 270.
  84. Wołów. Zarys monografii miasta, pod red. E. Kościk, Wrocław-Wołów 2002, s. 63.
  85. Inwentaryzacja krajoznawcza województwa wrocławskiego, z. 16, Gmina Prusice, Wrocław 1993, s. 15.
  86. J. Organiściak, Ząbkowickie opowieści, cz. 1, Z dziejów miasta, Ząbkowice Śląskie 1995, s. 9.
  87. Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały, pod redakcją R. Gładkiewicza, Chojnów-Wrocław 1992, s. 135.
  88. Jelenia Góra. Zarys rozwoju miasta, pod redakcją Z. Kwaśnego, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1989, s. 26.
  89. J.Groger, "Kiedy miasto przestało być twierdzą", Heilbad 2005 s. 10.
  90. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
  91. 91,0 91,1 T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
  92. J. Bachmiński, Gryfów, Gryf, Lubomierz, Wrocław-Warszawa-Kraków 1964, s. 125.
  93. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
  94. Kamienna Góra. Monografia geograficzno-historyczna miasta i okolic, pod redakcją S. Michalkiewicza, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1985, s. 35.
  95. I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 32.
  96. Historia - Witamy w Koninie
  97. Lubin. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków, pod redakcją K. Matwijowskiego, Wrocław-Lubin 1996, s. 47.
  98. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
  99. S. Kozak, B. Steinborn, Złotoryja, Chojnów, Świerzawa, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1971, s. 97.
  100. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. IV, Województwo wrocławskie, z. 2, Sobótka, Kąty Wrocławskie, Warszawa 1991, s. 33.
  101. T. Chrzanowski, Bardo, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980, s. 17.
  102. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
  103. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 314.
  104. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 385.
  105. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. II, s. 346.
  106. M. Dygo, Studia nad początkami władztwa zakonu niemieckiego w Prusach 1226-1259, Warszawa 1992, s. 164.
  107. Zenkner J.Stargard. Klejnot na Pomorskim Szlaku, Stargard 2006, s. 9
  108. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 404.
  109. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 375.
  110. W. Bena, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 489-490.
  111. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 113.
  112. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 421.
  113. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 583.
  114. W. Bena, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 257.
  115. W. Bena, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 428, 431.
  116. Kłodzko. Dzieje miasta, pod redakcją R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 38.
  117. Małgorzata Grzenda: Wolin. Historia miejscowości. W: Wirtualny Sztelt [on-line]. 2009-05-05. [dostęp 2014-02-02].
  118. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 322.
  119. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 598.
  120. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 579.
  121. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 312.

Uwagi

  1. Data otrzymania pouczenia prawnego z Magdeburga.
  2. Pierwsza wzmianka o prawach hospites lokowanych w mieście pochodzi z 1217 r.
  3. Pierwsza wzmianka o prawach hospites lokowanych mieście pochodzi z 1217 r.
  4. Na prawie flamandzkim.
  5. Miasto lokowano przed 1223 rokiem; w dokumencie dla klasztoru norbertanek z Rybnika wymieniono przedmieście Cieszyna, z czego wnioskuje się, że miasto już w tym czasie istniało
  6. Część badaczy datuje lokację miasta na okres przed 1263 r. zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 188. W starszej literaturze kładziono lokację Cieszyna na lata 1217-1236; F. Popiołek, Dzieje Cieszyna, Cieszyn 1916 – cyt. za: I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 31.
  7. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1223
  8. W 1235 r. otrzymano z Halle wykładnię prawa magdeburskiego, w której zwracano się do mieszkańców jako do mieszczan w Nowym Targu.
  9. Ograniczone prawo miejskie. Pełne prawo magdeburskie dopiero w 1317
  10. Wrocław otrzymywał przywileje lokacyjne dwu lub trzykrotnie, przy czym daty tych lokacji nie są pewne i są dyskutowane przez historyków: po raz pierwszy przez Henryka Brodatego w roku 1226 (lub 1214, bowiem w dokumencie księcia z tego roku wymieniany jest sołtys wrocławski Godinus, co wskazuje, że była to gmina już miejska); prawdopodobnie pomiędzy majem 1241, a marcem 1242 Bolesław II Rogatka rozszerzył znacznie obszar lokowanego miasta; w 1261 książęta Henryk III Biały i Władysław wrocławski nadali miastu prawo magdeburskie
  11. Data bardzo prawdopodobna, dokument lokacyjny nie zachował się.
  12. Prawo miejskie lwóweckie.
  13. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1234 r.
  14. Książę Kazimierz, syn Konrada mazowieckiego, otrzymał Kujawy jako wydzieloną przez ojca dzielnicę, obierając Inowrocław na jej stolicę. Między 1237 a 1238 r. lokował tam miasto na prawie magdeburskim
  15. Miasto stało się ponownie wsią w latach 1282-1288 przegrywając konkurencję z lepiej położonymi Ząbkowicami Śląskimi.
  16. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu księżnej Anny, wdowy po Henryku Pobożnym z 1242 r.
  17. Lokacja przed tą datą.
  18. Data wątpliwa; bardziej prawdopodobne, że miasto otrzymało prawa miejskie dopiero w 1339 lub 1344.
  19. W dokumencie z 1244 określany jako civitas
  20. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1253 r.
  21. Lubiąż utracił prawa miejskie w 1844 r.
  22. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1249 r.
  23. Prawa miejskie otrzymał zapewne przed tą datą.
  24. Miasto lokował przed 1250 r. Mroczek z Pogorzeli. Ponowna lokacja książęca nastąpiła w 1268.
  25. Prawa miejskie nadane między 1240 a 1250 przez Bogusza z Pogorzeli. Rozwój miasta datowany dopiero od kolejnej lokacji w 1333.
  26. Dokument lokacyjny wystawił 1 lutego 1250 r. książę wrocławski Henryk III Biały.
  27. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1251 r.
  28. Lokację miasta kładzie się na okres przed 1251 rokiem.
  29. Zezwolenie na lokację wydał 12 marca 1250 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Miasto szybko upadło
  30. Miasto lokowane przez księcia kujawskiego i łęczyckiego Kazimierza.
  31. Zezwolenie na lokację wydał w 1250 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Dokument lokacyjny wzorowany na Nysie wystawił w 1252 r. biskup wrocławski Tomasz II.
  32. Zezwolenie na lokację wydał książę Henryk III Biały. Miasto wkrótce upadło.
  33. Nadanie prawa miejskiego magdeburskiego przez księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego.
  34. Zezwolenie na lokację wydał 26 lutego 1253 r. książę wrocławski Henryk III biały.
  35. Nadanie prawa miejskiego magdeburskiego przez księcia wielkopolskiego Przemysła I.
  36. Wydanie przywileju lokacyjnego przez książąt wielkopolskich: Przemysła I i Bolesława Pobożnego. W 1393 miasto otrzymało prawo magdeburskie i zostało przeniesione na obecną lokalizację na mocy przywileju Władyslawa II Jagiełły.
  37. W 1253 r. wzmiankowany jest wójt.
  38. Miasto stało się ponownie wsią najpóźniej w 1296 r. przegrywając konkurencję z lepiej położonymi Ząbkowicami Śląskimi.
  39. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1253 roku.
  40. Zezwolenie na lokację na wzór Złotoryi i Lwówka Śląskiego wystawił 15 maja 1253 roku książę wrocławski Henryk III Biały.
  41. Dokument fundacyjny wystawił biskup wrocławski Tomasz I.
  42. Lokacja książęca, istnieje jednak podejrzenie, że jest to falsyfikat.
  43. Data pierwszej wzmianki o mieszczanach sieradzkich.
  44. Przywilej lokacyjny księcia kujawskiego i łęczyckiego Kazimierza.
  45. W literaturze toczy się dyskusja na temat ewentualnej wcześniejszej pierwszej lokacji Krakowa, która mogła mieć miejsce ok. 1220 r. (konieczność nowej lokacji w 1257 r. miała wynikać ze zniszczenia miasta wskutek najazdu tatarskiego; świadectwo wcześniejszej lokacji mają stanowić pojawiający się przed 1257 r. w źródłach sołtysi krakowscy). Jeszcze w XIX w. taką tezę postawił Józef Szujski w Kraków aż do początków XV-go wieku. Wstępne słowo do najstarszych ksiąg tego miasta, w: Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa od r. 1300 do 1400, wyd. Franciszek Piekosiński, J. Szujski, Kraków 1878; podtrzymywali ją później liczni badacze m.in. H. Münch, Kraków do roku 1257 włącznie, "Kwartalnik Architektury i Urbanistyki. Teoria i Historia", t. VIII, 1958, z. 1, s. 1-40, J. Wyrozumski, Dzieje Krakowa, t. 1: Kraków do schyłku wieków średnich, Kraków 1992, s. 147-160 czy B. Krasnowolski, Lokacje i rozwój Krakowa, Kazimierza i Okołu. Problematyka rozwiązań urbanistycznych, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 ("Biblioteka Krakowska", nr 150), s. 355-426. Podsumowanie tej dyskusji (z głosem przeciwko wcześniejszej lokacji): J. Wyrozumski, Lokacja czy lokacje Krakowa na prawie niemieckim?, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 ("Biblioteka Krakowska", nr 150), s. 121-151. O przywileju lokacyjnym Bolesława V Wstydliwego z 1257 r. m.in.: B. Wyrozumska, B. Krasnowolski, Wielka lokacja, w: Encyklopedia Krakowa, Kraków–Warszawa 2000, s. 1041-1042. Reprodukcja aktu lokacji (oraz omówienie wraz z literaturą) dostępna jest w Katalogu Skarbów Dziedzictwa Narodowego
  46. Wodzisław został lokowany na prawie niemieckim pomiędzy początkiem panowania księcia Władysława opolskiego w 1246 roku, a sprowadzeniem do miasta franciszkanów w 1257. Powszechnie tą ostatnią datę przyjmuje się jako datę lokacji, chociaż najprawdopodobniej nastąpiła ona wcześniej.
  47. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1260 r., gdy lokowano Szprotawę na prawie niemieckim, na wzór Żagania.
  48. Dokument lokacyjny wystawił 22 stycznia 1261 r. książę wrocławski Henryk III Biały.
  49. Dokument lokacyjny wystawił 9 kwietnia 1263 r. książę Henryk III Biały. W 1327 r. połączone z Wrocławiem.
  50. Pierwsza nieudana lokacja na prawie niemieckim nastąpiła ok. 1250 r. Powtórnej lokacji na prawie frankońskim dokonał w 1266 r. książę Henryk III Biały.
  51. Miasto po raz pierwszy wzmiankowane w 1266 r.
  52. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1267 r.
  53. Dokument lokacji na prawie średzkim wystawił książę Henryk IV Probus 22 września 1268 r.
  54. W 1275 r. książę Henryk V Gruby nadał 5 łanów ziemi Alelajdzie, wdowie po byłym zasadźcy Hermanie.
  55. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1276 r.
  56. Lokacja nastąpiła przed 1276 r.
  57. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu Henryka Probusa wystawionego 23 stycznia 1279 r.
  58. Pierwsza wzmianka o mieście.
  59. Lokacja nastąpiła przed 1283 r.
  60. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1285 r.
  61. Lokacja nastąpiła w latach 1284-1288, najprawdopodobniej w 1285.
  62. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1287 r.
  63. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu z 10 stycznia 1287 r.
  64. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu księcia Henryka V Grubego z 1288 r.
  65. Miasto było po raz pierwszy wzmiankowane w dokumencie księcia Bolka I z 20 marca 1288 r.
  66. Miasto lokowano w 1289 r.
  67. Miasto lokował przed 1290 r. książę Henryk III głogowski.
  68. Miasto lokował książę Henryk III głogowski.
  69. Prawa miejskie nadał książę Bolko I.
  70. Miasto lokował przed 1291 r. książę Henryk III głogowski.
  71. 10 listopada 1292 r. Mieszko cieszyński nadał prawa miejskie Zatorowi w oparciu o prawo miejskie Cieszyna.
  72. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1295 r.
  73. Miasto lokował przed 1295 r. książę Henryk III głogowski.
  74. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1295 r.
  75. Miasto było lokowane w ostatnich latach XIII w., nie później niż w 1298 r.
  76. Miasto lokowano ok. roku 1300.
  77. Miasto lokował przed 1300 r. książę Henryk III głogowski.
  78. Lokacja miasta nastąpiła po tym roku.
  79. Miasto lokowane na prawie chełmińskim.
  80. Lokacja w latach 1237-1243.
  81. Miasto otrzymało niepełne prawo lubeckie (uzupełniane do 1343).
  82. Dokument lokacyjny wystawił prawdopodobnie król Przemysł Ottokar II. Prawa miejskie są potwierdzone dopiero w XIV wieku.
  83. Nadanie praw miejskich przed tą datą przez biskupa warmińskiego Anzelma. Miasto otrzymało miano Brunsberg (późniejsza nazwa: Braunsberg) na pamiątkę świętego Brunona z Kwerfurtu. Po zniszczeniu przez Prusów w 1260, biskup warmiński Henryk Fleming nadał prawo miejskie lubeckie w 1284 nowej osadzie (ta leżała bliżej ujścia Pasłęki).
  84. Nadanie prawa miejskiego magdeburskiego przez księcia pomorskiego Barnima I.
  85. Nadanie prawa miejskiego lubeckiego wspólnie przez księcia pomorskiego Warcisława III i biskupa kamieńskiego Hermanna von Gleichen.
  86. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1268 r.
  87. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1268 r. Utracił prawa miejskie w 1948 r.
  88. 29 marca 1275 r. jest wzmiankowany wójt kłodzki.
  89. Około 1295 r.
  90. Nadanie praw miejskich przed 1298 rokiem.