Najwyższy Trybunał Narodowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Najwyższy Trybunał Narodowy – polski[1] sąd szczególny utworzony 18 lutego 1946 roku i działający na podstawie Dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz. U. z 1946 r. Nr 5, poz. 45 i Dz. U. z 1946 r. Nr 59, poz. 325 oraz Dz. U. z 1947 r. Nr 32, poz. 143), zajmujący się wymierzaniem kar dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców Narodu Polskiego. Trybunał procedował w latach 1946-1948.

Utworzenie Trybunału[edytuj | edytuj kod]

Dekret o utworzeniu Trybunału podpisał prezydent Krajowej Rady Narodowej Bolesław Bierut, a kontrasygnowali: premier Edward Osóbka-Morawski, minister sprawiedliwości Henryk Świątkowski oraz minister bezpieczeństwa publicznego Stanisław Radkiewicz. Trybunał orzekał na podstawie całego obowiązującego po wojnie ustawodawstwa karnego (Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. — Kodeks karny, Dz. U. z 1932 r. Nr 60, poz. 571 ze zm.(art. 225, 235, 236, 246, 259 i 278); Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 września 1944 r. — Kodeks karny Wojska Polskiego, Dz. U. z 1944 r. Nr 6, poz. 27 ze zm.; przepisy szczególne, jak np. Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 16 ze zm.).

Procedura[edytuj | edytuj kod]

Trybunał orzekał w składzie trzech sędziów i czterech ławników powoływanych spośród posłów do KRN. Jego wyroki, podobnie jak orzeczenia Sądu Najwyższego były ostateczne i niezaskarżalne. Skazanym przysługiwało prawo do zwrócenia się o łaskę do Prezydenta. Najwyższy Trybunał Narodowy sądził w szczególności:

  • a) osoby odpowiedzialne za przegraną Polski we wrześniu 1939 roku oraz faszyzację międzywojennej Polski
  • b) przestępców pospolitych z okresu II wojny światowej
  • c) reichsdeutschów i volksdeutschów
  • d) działaczy podziemia niepodległościowego

Trybunał działał do 1948 roku, mimo że nie został zlikwidowany żadnym aktem prawnym[2]. Kolejne procesy przeciwko zbrodniarzom wojennym toczyły się przed sądami powszechnymi.

Skład Najwyższego Trybunału Narodowego[edytuj | edytuj kod]

Wymagania formalne, wybór oraz kadencja członków Trybunału[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Osoby zasiadające w Trybunale[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Prokuratura Trybunału[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Postępowanie przed Najwyższym Trybunałem Narodowym[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Wyroki Trybunału były ostateczne i prawomocne, a przepisy KPK dotyczące apelacji zostały wyłączone. Skazanemu przysługiwała prośba do Prezydenta Krajowej Rady Narodowej o zastosowanie prawa łaski.

W wypadku orzeczenia w wyroku skazującym kary śmierci akta sprawy wraz z opinią Trybunału trafiały do Prezydenta KRN, z możliwością skorzystania przez niego z prawa łaski.

Obrońcy w procesach przed Trybunałem[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym[edytuj | edytuj kod]

Przed Trybunałem odbyło się siedem procesów:

  1. Oskarżony: Arthur Greiser.
    Proces odbył się w Poznaniu 22 czerwca - 7 lipca 1946.
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
  2. Oskarżony: Amon Göth.
    Proces w Krakowie 27 sierpnia - 5 września 1946.
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
  3. Oskarżeni: Ludwig Fischer, Ludwig Leist, Josef Meisinger, Max Daume
    Proces w Warszawie 17 grudnia 1946 - 24 lutego 1947
    Wyrok: Fischer, Meisinger, Daume - kara śmierci, Leist - 8 lat więzienia, wyroki wykonano.
  4. Oskarżony: Rudolf Höss.
    Proces w Warszawie 11 marca - 29 marca 1947
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
  5. Oskarżeni: 40 członków załogi obozu w Oświęcimiu.
    Pierwszy Proces Oświęcimski w Krakowie 24 listopada - 16 grudnia 1947
    Wyroki: 23 wyroki śmierci, 16 wyroków pozbawienia wolności od dożywocia do 3 lat, jeden wyrok uniewinniający.
  6. Oskarżony: Albert Forster.
    Proces w Gdańsku 5 kwietnia - 29 kwietnia 1948
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
  7. Oskarżony: Josef Bühler.
    Proces w Krakowie 17 czerwca - 5 lipca 1948
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.

Dodatkowo Najwyższy Trybunał Narodowy uznał rząd Generalnego Gubernatorstwa za organizację przestępczą.

Akty prawne[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Cyprian, Jerzy Sawicki, Siedem procesów przed Najwyższym Trybunałem Narodowym, Poznań 1962.
  • Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944-1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002.

Przypisy

  1. Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944-1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002, s. 37; Marian Kallas, Historia ustroju Polski X-XX w., PWN, Warszawa 2001, s. 496; Najwyższy Trybunał Narodowy, [w:] Wielka encyklopedia PWN, t. 18, Warszawa 2003, s. 303.
  2. Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944-1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002, s. 49.