Nakol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nakol
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat staszowski
Gmina Osiek
Sołectwo Sworoń
Wysokość 151,5 m n.p.m.
Liczba ludności ({{{rok}}}) 68[1]
Strefa numeracyjna (+48) 15
Kod pocztowy 28-221 Osiek
Tablice rejestracyjne TSZ
SIMC 0802136[2]
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Nakol
Nakol
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nakol
Nakol
Ziemia 50°29′06″N 21°25′54″E/50,485000 21,431667Na mapach: 50°29′06″N 21°25′54″E/50,485000 21,431667

Nakolwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Osiek[3].

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego. W bezpośrednim sąsiedztwie wsi przebiegają wały wiślane, z kolei po przeciwległej stronie przebiega szerokotorowa linia kolejowa nr 65 (tzw. LHS); a przez wieś biegną dwie drogi gminne, tj. nr 4233046 do Lipnika i nr 4233025 do Sworonia, która to łączy się poprzez tunel kolejowy z drogą nr 4233023 do Trzcianki.

Nieciekawą panoramę stanowią zabudowania Kopalni Siarki Osiek, będące w jej bezpośrednim sąsiedztwie, czy nasyp wysokiego przejazd kolejowego, jak i przyległość wałów wiślanych (ogólnie – na cały widok wokoło wioski).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1578 roku, wtedy to według regestru poborowego tylko Jan Turski miał tu 4 zagrodników z rolą, a pozostali Turscy w sumie 4 zagrodników z rolą razem[4].

 Adolf Pawiński, Małopolska, t. III.
II. Palatinatus Sandomiriensis. 1. Districtus Sandomiriensis an. 1578. Par. Niekraszow.
Nakolie lasz (dziś Nakol, tj. w 1886 r.), Joannis Turski, hort. c. argo 4.
Turskich, hort. c. argo 4[a].

Wieś wymieniana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich w 1885 roku[5].

 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego..., t. VI.
NAKOL, wieś nad rzeką Wisłą, powiat sandomierski, gmina Tursko, parafia Niekrasów, odległość 33 wiorsty od Sandomierza; ma 23 domy, 116 mieszkańców, 130 mórg ziemi włościańskiej.

Wchodzi w część składową dóbr Ossala, które co prawda w 1874 roku uległy rozdziałowi, a w których w uszczuplonym obszarze pozostał folwark Ossala z wsiami: Ossala, Nakol, Niekrasów, Trzcianna Górna i Trzcianna Dolna (nie mylić z Trzcianna Folwarczną). Cała rozległość dominialna tych dóbr to 700 mórg, w tym: 242 mórg gruntów ornych i ogrodów, 66 mórg łąk, 64 mórg pastwisk, 317 mórg lasu, 31 mórg nieużytków; 4 budynki murowane a 17 z drewna; stosuje się tu płodozmian 5– i 6-polowy; las nieurządzony; nadto jest tu młyn wodny oraz pokłady torfu. Z kolei podział tej rozległości dominialnej na wsie rozkładał się następująco: Ossala z 62 osadami mieszkalnymi, z gruntem 598 mórg; Nakol z 18 osadami mieszkalnymi, z gruntem 110 mórg; Niekrasów z 26 osadami mieszkalnymi, z gruntem 279 mórg; Trzcianna Górna z 26 osadami mieszkalnymi, z gruntem 276 mórg; Trzcianna Dolna z 11 osadami mieszkalnymi, z gruntem 101 mórg[6].

W 1886 roku Nakol jest jedną z części składowych ówczesnej parafii Niekrasów, która z kolei wchodzi w skład ówczesnego dekanatu sandomierskiego (ale dawniej jeszcze do dekanatu staszowskiego) i liczy wówczas 2 230 dusz[6].

Kolejna wzmianka o Nakolu z 1867 roku, wskazuje, że wchodził on w skład gminy Tursko, z urzędem gminy w Strużkach. Wówczas to sądem okręgowym dla gminy był IV Sąd Okręgowy w Staszowie (tam też była stacja pocztowa). Gmina miała 8 781 mórg rozległości ogółem (w tym 5 083 mórg włościańskich) i 4 613 mieszkańców (w tym 1,4 proc. pochodzenia żydowskiego, tj. 63 żydów). W skład gminy wchodziły jeszcze: Antoszówka, Dąbrowa, Luszyca, Matyaszów, Niekrasów, Niekurza, Okrągła, Ossala, Pióry, Rudniki, Szwagrów, Strużki, Sworoń, Trzcianka, Tursko Małe, Tursko Wielkie, Tursko Wola, Zaduska Kępa i Zawada[7].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Współczesna struktura demograficzna wioski Nakol na podstawie danych z lat 1995-2009 według roczników GUS-u, z prezentacją danych z 2002 roku[8]:

Tabela 1.1 Poziom populacji wioski w przedziałach wiekowych
WYSZCZEGÓLNIENIE J.
m.
POPULACJA MIESZKAŃCÓW
(w przedziałach wiekowych w 2002 roku)
OGÓŁEM 0-9 10-19 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 80+
I. OGÓŁEM os. 77 7 12 12 13 7 7 8 9 2
odsetek  % 100 9,1 15,6 15,5 16,9 9,1 9,1 10,4 11,7 2,6
1. WEDŁUG PŁCI
A. Mężczyzn os. 42 6 7 5 7 6 3 4 4
odsetek  % 54,5 7,8 9,1 6,4 9,1 7,8 3,9 5,2 5,2
B. Kobiet os. 35 1 5 7 6 1 4 4 5 2
odsetek  % 45,5 1,3 6,5 9,1 7,8 1,3 5,2 5,2 6,5 2,6

Rysunek 1.1 Piramida populacji – struktura płci i wieku wioski
Tabela 1.2 Poziom populacji wioski w grupach wiekowych
WYSZCZEGÓLNIENIE J.
m.
POPULACJA MIESZKAŃCÓW
(w grupach wiekowych w 2002 roku)
OGÓŁEM Mężczyzn Kobiet
I. OGÓŁEM os. 77 42 35
odsetek  % 100 54,5 45,5
1. W WIEKU
A. Przedprodukcyjnym os. 19 13 6
odsetek  % 24,7 16,9 7,8
B. Produkcyjnym os. 43 25 18
odsetek  % 55,9 32,5 23,4
a. mobilnym os. 30 17 13
odsetek  % 39 22,1 16,9
b. niemobilnym os. 13 8 5
odsetek  % 16,9 10,4 6,5
C. Poprodukcyjnym os. 15 4 11
odsetek  % 19,4 5,1 14,3

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Nakol położona jest 12 km na wschód, północny wschód od Połańca; 20 km na wschód, południowy wschód od Staszowa; 21 km na zachód, południowy zachód od Tarnobrzega i ok. 22 km na północ od Mielca leżąc na wysokości 152 m n.p.m.

Dawne części wsi – obiekty fizjograficzne[edytuj | edytuj kod]

W latach 70. ubiegłego wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla Nakola zawarty w tabeli 1[9].

Tabela 1. Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznych
Nazwa wsi – miasta Nazwy części wsi
– miasta
Nazwy obiektów fizjograficznych
– charakter obiektu
I. Gromada TURSKO WIELKIE
  1. Nakol
  1. Pod Mostem
  2. Pod Wałem
  1. Dodawka – pole
  2. Ispy – pole
  3. Nakolskie – pole
  4. Pastwisko Nakolskie – pole
  5. Podpole – łąka
  6. Przymiarki Nakolskie – krzaki, pastwisko
  7. Spory – łąka, pole
  8. Sworońskie Pole – pole
  9. Szacunek – łąka, pole
  10. Za Wałem – pole

Uwagi

  1. Tłumaczenie z łac. – Palatinatus Sandomiriensis – województwo sandomierskie; Districtus Sandomiriensis – powiat sandomierski; an. 1578 – roku 1578; Parochia Niekraszow – parafia Niekrasów; Nakolie lasz – Nakolski las (choć już w roku 1886 zapisano: dziś Nakol, patrz też w skorowidzu); Joannis Turski – Jan Turski; hortulanus cum argo 4 – czterech zagrodników z rolą. (A pozostałych) Turskich (razem); hortulanus cum argo 4 – czterech zagrodników z rolą.

Przypisy

  1. Wiesława Pogorzelska: Wykaz miejscowości i liczby ludności wg stanu na dzień 31-12-2009 r. w Urzędzie Miasta i Gminy w Osieku (zameldowanych na pobyt stały), Osiek: Kierownik USC UMiG Osiek, 2010.
  2. SIMC – Katalog miejscowości (stan na: 2010-01-01) /w:/ Lista plików predefiniowanych. 19 marca 2010 r.
  3. Jan Bielec (red.), Stanisława Szwałek: Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. Ministerstwo Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska. T. II: K - P. Warszawa: GUS, 1981.
  4. Źródła dziejowe. T. XIV: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym opisana przez Adolfa Pawińskiego. T. III: Małopolska. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa, Druk J. Bergera, Elektoralna, Nr. 14 1886, s. 169.
  5. Filip Sulimierski (red. naczelny), Bronisław Chlebowski (red.), Władysław Walewski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego. T. VI. Warszawa: Skład Główny i administracya u Juliusza Walewskiego, Dra Prawa, Długa 47, Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 59, 1885, s. 887.
  6. 6,0 6,1 Bronisław Chlebowski (red. naczelny), Władysław Walewski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Według planu Filipa Sulimierskiego i z pomocą zgromadzonych przez niego materyałów. Nakładem Władysława Walewskiego. T. VII. Warszawa: Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1886, s. 78, 656.
  7. Filip Sulimierski (red. naczelny), Bronisław Chlebowski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Nakładem Władysława Walewskiego do końca tomu X. Od tomu XI, z zasiłku Kasy pomocy dla osób pracujących na polu naukowem imienia D-ra Mianowskiego. T. XII. Warszawa: Druk „WIEKU” Nowy-Świat Nr. 61, 1892, s. 657.
  8. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS, 2011, demografia.stat.gov.pl [dostęp 10 marca 2011].
  9. Leon Kaczmarek (red. nauk. zeszytu), Witold Taszycki (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 33. Powiat staszowski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Z: 33. Warszawa: Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970, s. 63, 77-96.