Nalot na Tokio (1942)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nalot na Tokio
II wojna światowa, wojna na Pacyfiku
Doolittle Raid Final.pdf
Mapa z zaznaczoną trasą rajdu Doolittle'a
Czas 1719 kwietnia 1942
Miejsce Tokio, Nagoja, Kobe, Osaka
Terytorium Japonia
Przyczyna chęć symbolicznego odwetu za atak na Pearl Harbor
Wynik symboliczne zwycięstwo Stanów Zjednoczonych
Strony konfliktu
 Japonia  Stany Zjednoczone
Dowódcy
nieznani Jimmy Doolittle
Siły
300 myśliwców
liczne działa przeciwlotnicze w miastach
Garnizon piechoty w niskim stanie gotowości
2 lotniskowce
70 myśliwców
16 średnich bombowców
Straty
6 fabryk czołgów
2 składy amunicji
1 niszczyciel
minimalne straty w obronie przeciwlotniczej i piechocie
15 bombowców porzuconych przez załogi
1 bombowiec skonfiskowany
1 zabity
8 pojmanych
8 internowanych
Bombowiec B-25 przygotowuje się do startu
B-25 bierze kurs na Tokio
USS "Hornet" w trakcie startu samolotów do ataku na Tokio

Nalot na Tokio (znany także jako rajd Doolittle'a) – pierwszy nalot na terytorium Japonii, dokonany przez amerykańskie lotnictwo i jak dotąd jedyny w historii atak bombowców, niebędących samolotami pokładowymi, startujących z lotniskowców.

Plan i pomysł operacji[edytuj | edytuj kod]

Operacja odbyła się na życzenie prezydenta Roosevelta. Miała ona być symbolicznym odwetem za atak na Pearl Harbor, w celu podniesienia amerykańskiego morale. Do wykonania zadania wybrano podpułkownika Jamesa "Jimmy" Doolittle'a. Miał on 43 lata i ponad trzynaście lat doświadczenia w lotnictwie wojskowym. Jego plan zakładał start z lotniskowców, zbombardowanie Tokio i wylądowanie w Chinach. Doolittle wyznaczył dokładne sektory ataku, przy czym zakazał niszczenia pałacu cesarskiego i dzielnic mieszkalnych.

Użyte siły[edytuj | edytuj kod]

Do przeprowadzenia nalotu postanowiono, ze względu na ich duży zasięg, użyć średnich samolotów bombowych B-25 Mitchell, operujących zazwyczaj z lotnisk naziemnych. Były to dobre samoloty, które po wojnie zyskały miano jednych z najlepszych średnich bombowców swego okresu. Przed startem samoloty dokładnie sprawdzono i pozbawiono wszystkich cięższych elementów, które nie były niezbędne, m.in. dolnej wieżyczki strzelniczej, instalacji odladzającej, płyt pancernych oraz celowników bombowych "Norden", zastąpionych przez proste przyrządy. Taki zabieg był konieczny, aby zmniejszyć masę samolotów, a tym samym aby samoloty mogły wystartować z krótkiego pokładu lotniskowca. Istotne też było, aby maszyny spalały mniej paliwa i mogły dolecieć do celów (tj. zwiększenie ich zasięgu). Z tego względu wyposażono je w dodatkowe zbiorniki w kadłubie, co pozwoliło na zabranie 4 319 litrów paliwa (standardowo - 2627 litrów). Po tych zabiegach masa każdej maszyny wzrosła do 14 062 kg[1]. Dodatkowo dwa samoloty zostały wyposażone w aparaty fotograficzne, celem udokumentowania nalotu i jego skutków.

16 samolotów zostało umieszczonych na lotniskowcu USS "Hornet" – tyle maszyn zmieściło się na pokładzie startowym. Rozpiętość ich nieskładanych skrzydeł uniemożliwiła umieszczenie ich pod pokładem. Pierwsza maszyna miała do startu jedynie 150 m rozbiegu; dla pilotów był to też pierwszy w życiu start z lotniskowca. Samoloty zabierały jedynie po 908 kg bomb (4 bomby 500-funtowe – 227 kg, trzy burzące i zapalająca)[2]. Samoloty myśliwskie osłony musiano umieścić w hangarze, przez co lotniskowiec stał się praktycznie bezbronny w przypadku ataku z powietrza, dlatego ubezpieczał go drugi lotniskowiec USS "Enterprise" oraz silna eskorta okrętów.

Pomimo przeciwwskazań, adm. Halsey zgodził się, aby Doolittle poleciał razem ze swoimi żołnierzami. Dowodził pierwszą maszyną.

Skład zespołu:

Przebieg akcji[edytuj | edytuj kod]

Atak[edytuj | edytuj kod]

17 kwietnia 1942 roku, zachowując przez cały czas ciszę radiową, okręty osiągnęły pozycję o 1000 Mm od Tokio. Po pobraniu paliwa lotniskowce w asyście krążowników skierowały się na zachód w stronę wyspy Hokkaido. Start samolotów miał nastąpić w odległości 500 Mm od Tokio.

18 kwietnia zespół okrętów został dostrzeżony przez japoński patrolowiec "Dai-23 Nittō Maru", który przez radio zaalarmował dowództwo[3]. W obawie o bezpieczeństwo zespołu i powodzenie ataku Amerykanie zadecydowali o przyspieszeniu startu samolotów, które miały teraz o 150 mil morskich więcej do pokonania. Aby jeszcze bardziej zmniejszyć zużycie paliwa, wyjęto ogonowe karabiny maszynowe z każdego samolotu i zastąpiono je pomalowanymi na czarno kijami od szczotek[2], ażeby samoloty sprawiały wrażenie standardowo uzbrojonych (uzbrojenie ostatecznie stanowiły 2 wkm-y 12,7 mm w wieży grzbietowej i 1 km 7,62 mm na dziobie). Zmieniła się również pora ataku – zamiast w nocy nalot miał być dokonany w dzień, kiedy pobliskie garnizony japońskie były w najwyższym stanie gotowości bojowej.

O godzinie 8:00 wiceadmirał Halsey wydał rozkaz startu samolotów. Maszyny osiągnęły cele w Japonii około południa. W Tokio trafiły akurat w końcową fazę ćwiczeń przeciwlotniczych i zostały wzięte za maszyny japońskie. Samoloty dokonały zrzutu bomb na Tokio, Nagoję, Kobe i Osakę. W stolicy Japonii zniszczyły fabryki czołgów, składy broni i japoński okręt stojący w suchym doku. Zaskoczenie było całkowite, żaden z bombowców nie został zestrzelony przez obronę przeciwlotniczą.

Powrót[edytuj | edytuj kod]

Okazało się, że w jednym z bombowców zostały źle wyregulowane gaźniki, przez co maszyna zużywała więcej paliwa. Jej dowódca postanowił odlecieć do ZSRR i wylądował w pobliżu Władywostoku. Tam lotnicy zostali internowani, a bombowiec zniszczono (Związek Radziecki nie był jeszcze w stanie wojny z Japonią). Załodze udało się jednak przekupić strażników i uciec po roku internowania, a potem przez Iran dotrzeć do USA. Był to jedyny z szesnastu samolotów, który wylądował.

Reszta lotników wyskoczyła z samolotów nad Chinami lub nad morzem (trzy załogi), jeden został zabity w czasie skoku. Wszyscy ukrywali się do chwili odnalezienia przez Chińczyków z Kuomintangu, którzy pomogli im przetrwać. Chińczycy drogo za to zapłacili, kiedy w odwecie podczas operacji Zhejiang-Jiangxi wojska japońskie zabiły 250 000 ludzi. Japończycy pojmali dwie załogi, dwóch lotników utonęło. Ośmiu pozostałych skazano na śmierć. Pięć z tych wyroków zamieniono na dożywotnie pozbawienie wolności, jeden zmarł w niewoli. Trzech lotników rozstrzelano.

Samoloty biorące udział w nalocie[edytuj | edytuj kod]

James Doolittle (piąty od lewej) wraz z członkami załogi swojego B-25 po wylądowaniu w Chinach

Szesnaście B-25 według kolejności startu z USS "Hornet"[4]

Numer seryjny Przydomek Jednostka Cel Dowódca Po nalocie
40-2344 34. Eskadra Bombowa Tokio p.płk. James H. Doolittle rozbity k. Zhuzhou (Chiny)
40-2292 37. Eskadra Bombowa Tokio p.por. Travis Hoover rozbity k. Ningbo (Chiny)
40-2270 Whiskey Pete 95. Eskadra Bombowa Tokio p.por. Robert M. Gray rozbity k. Zhuzhou (Chiny)
40-2282 95. Eskadra Bombowa Tokio p.por. Everett W. Holstrom rozbity k. Shangrao (Chiny)
40-2283 95. Eskadra Bombowa Tokio kpt. David M. Jones rozbity k. Zhuzhou (Chiny)
40-2298 The Green Hornet 95. Eskadra Bombowa Tokio p.por. Dean E. Hallmark rozbity u wybrzeży Chin
40-2261 The Ruptured Duck 95. Eskadra Bombowa Tokio p.por. Ted W. Lawson rozbity u wybrzeży Chin
40-2242 95. Eskadra Bombowa Tokio kpt. Edward J. York wylądował w ZSRR
40-2303 Whirling Dervish 34. Eskadra Bombowa Tokio p.por. Harold F. Watson rozbity k. Nanchang (Chiny)
40-2250 89. Eskadra Rozpoznawcza Tokio p.por. Richard O. Joyce rozbity k. Zhuzhou (Chiny)
40-2249 Hari Kari-er 89. Eskadra Rozpoznawcza Jokohama kpt. C. Ross Greening rozbity k. Zhuzhou (Chiny)
40-2278 Fickle Finger of Fate 37. Eskadra Bombowa Jokohama p.por. William M. Bower rozbity k. Zhuzhou (Chiny)
40-2247 The Avenger 37. Eskadra Bombowa Yokosuka p.por. Edgar E. McElroy rozbity k. Nanchang (Chiny)
40-2297 89. Eskadra Rozpoznawcza Nagoja mjr John A. Hilger rozbity k. Shangrao (Chiny)
40-2267 TNT 89. Eskadra Rozpoznawcza Kobe p.por. Donald G. Smith rozbity u wybrzeży Chin
40-2268 Bat Out of Hell 34. Eskadra Bombowa Nagoja p.por. William G. Farrow rozbity k. Ningbo (Chiny)

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Atak na Tokio nie spowodował znaczących szkód, ale wywarł ogromny wpływ psychologiczny – Japończykom uświadomił, że ich terytorium jest w zasięgu przeciwnika, Amerykanom dał wiarę w zwycięstwo nad niepokonanym dotąd wrogiem. Atak został porównany do ciosu szpilką wbitą w serce Japończyków, podczas, gdy o ataku na Pearl Harbor mówiono jako o ranie zadanej Amerykanom mieczem.

Pozostawili również znaczne siły lotnicze do obrony wysp macierzystych.

Pamięć[edytuj | edytuj kod]

Puchary "raidersów" (większość z nich ustawiona do góry stopką) i butelka koniaku Hennessy rocznik 1896 w ekspozycji w Narodowym Muzeum Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych
B-25 eksponowany w Narodowym Muzeum Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych
B-25 startujący z pokładu USS "Ranger" 21 kwietnia 1992

Od końca lat 40. XX w. uczestnicy rajdu, niemal co roku spotykali się na uroczystym zjeździe, którego stałym elementem był apel poległych i toast za kolegów, którzy odeszli w ciągu poprzedniego roku. Był on wznoszony przy pomocy specjalnych, srebrnych pucharów. Na każdym z nich wyryte jest nazwisko uczestnika rajdu. Puchary tych, którzy nie żyją, stawiane są do góry stopką, jednak na każdym można odczytać nazwisko, ponieważ wygrawerowane ono jest dwukrotnie – w pozycji normalnej i odwróconej. Zakładano, że kiedy przy życiu pozostaną dwaj ostatni członkowie rajdu, toast zostanie wzniesiony po raz ostatni. Posłużyć do niego miała butelka koniaku Hennessy rocznik 1896 – data urodzenia Doolittle'a – która towarzyszyła każdemu zjazdowi od 1960 roku. Od 2006 puchary i koniak były eksponowane w Narodowym Muzeum Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych[5].

W 68 zjeździe w Dayton w 2010 roku było już w stanie uczestniczyć tylko 4 członków rajdu (Cole, Griffin, Hite i Thatcher)[6]. 8 kwietnia 2013 jedyny z nich, któremu stan zdrowia na to pozwalał, przybył tyradycyjnie do bazy USAF w Eglin[7].

W tym samym roku, ostani żyjący uczestnicy rajdu zorganizowali ostatni, publiczny zjazd. Odbył się on w listopadzie 2013 roku w Fort Walton Beach na Florydzie, niedaleko bazy USAF w Eglin, gdzie lotnicy byli szkoleni do do nalotu. Uczestniczyło w nim trzech "rajdersów": Cole, Saylor i Thatcher. Wznieśli oni toast wspomnianym koniakiem i krótkim przemówieniem Cole'a zakończyli ostatecznie "misję nad Tokio"[8].

11 stycznia 2011 zmarł ostani pilot maszyny biorącej udział w nalocie – Bill Bower, dowódca maszyny nr 12 (Fickle Finger of Fate) – odszedł w wieku 93 lat w Boulder w stanie Kolorado[9].

Sam Doolittle dożył sędziwego wieku 96 lat (zm. w 1993). W 1985 otrzymał z rąk Ronalda Reagana czwartą, generalską gwiazdkę.

Najwięcej pamiątek związanych z rajdem Doolittle'a można obecnie zobaczyć w Narodowym Muzeum Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych koło Dayton. Najatrakcyjniejszą z nich jest oryginalny B-25 przekazany muzeum w 1958 roku. Nie jest to wersja samolotu jaka brała udział w nalocie na Tokio, jednak malowanie i oznaczenia są takie same jak w samolocie Doolittle'a. Maszyna wyposażona jest w pokrowce na silnikach i wieżyczce górnego strzelca – dokładnie tak jak samoloty Doolittle'a zgromadzone na pokładzie Horneta. Całości ekspozycji dopełniają manekiny w mundurach lotników biorących udział w nalocie. Obok niego w muzeum można zobaczyć spadochron jednego z członków rajdu, którego użył do skoku nad Chinami oraz elementy wyposażenia lotników i ich przedmioty osobiste. Fragmenty wraku jednego z samolotów oraz medale Doolittle'a są również eksponowane w National Air and Space Museum w Waszyngtonie.

21 kwietnia 1992 roku, w ramach obchodów 50-tej rocznicy wybuchu II wojny światowej na Pacyfiku, z lotniskowca USS "Ranger" wystartowały dwa B-25 rekonstruując start maszyn Doolittle'a do nalotu na Tokio. Impreza odbyła się w obecności 1 500 oficjalnych gości, w tym dwóch uczestników rajdu.

Wpływy kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Kadr z filmu 30 sekund nad Tokio – B-25 startujące do nalotu
  • W 1944 powstał w USA film pt. 30 sekund nad Tokio będący sfabularyzowanym i dostosowanym do potrzeb propagandy wojennej zapisem operacji i przygotowań do niej. W rolę Jamesa Doolittle'a wcielił się Spencer Tracy. Motyw nalotu na Tokio pojawił się ponownie w megaprodukcji z 2001 roku pt. Pearl Harbor. Tym razem rolę Doolittle'a powierzono Alecowi Baldwinowi. Motyw rajdu Doolittle'a pojawił się również w tle głównej akcji filmów z 1943 roku: Bombardier i Destination Tokyo. O rajdzie na Tokio i wypowiedzi Roosevelta o samolotach startujących z Shangri-La jest mowa w pierwszej scenie głośnego filmu z 1976 roku pt. Bitwa o Midway.
  • W 1975 amerykański zespół grający muzykę postpunkową Pere Ubu jedną ze swoich piosenek zatytułował Thirty Seconds Over Tokyo[10].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Pytany później przez dziennikarzy o to skąd wystartowały samoloty, prezydent Roosevelt odpowiedział: "Wystartowali z Shangri-La". Ze względu na tajemnicę wojskową, nie mógł ujawnić, że start odbył się z lotniskowca. Samo Shangri-La to w mitologii tybetańskiej ukryta kraina-raj, które do amerykańskiej kultury masowej wprowadził James Hilton w powieści Zaginiony horyzont wydanej w 1933. Później, niejako na pamiątkę tego wydarzenia, jeden ze zbudowanych w czasie wojny lotniskowców typu Essex (w lutym 1944) nazwano właśnie "Shangri-La"[11].
  • B-25 był w chwili startu z USS "Hornet" najcięższym samolotem (ponad 14 ton) jaki kiedykolwiek zdołał wystartować z pokładu lotniskowca i do dziś pozostaje jedynym w historii konwencjonalnym bombowcem, który tego dokonał[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 David Donald (red.): Amerykańskie samoloty wojskowe w II wojnie światowej. Warszawa: Amber, 1999, s. 83. ISBN 83-7245-049-8.
  2. 2,0 2,1 Jakub Czarniak: Szalona szesnastka (pol.). W: interia.pl [on-line]. [dostęp 22 stycznia 2012].
  3. Clayton K.S. Chun, The Doolittle Raid 1942: America's First Strike Back at Japan (Campaign: 16), s. 45. Botley, Oxford, UK: Osprey, 2006. ISBN 1084176-918-5.
  4. Strona pamiątkowa poświęcona rajdowi Doolittle'a
  5. Donald Smith: "Doolittle Goblets" Find New Home (ang.). W: United states department of defense [on-line]. [dostęp 2010-08-09].
  6. John Nolan, Staff Writer: Doolittle Raiders share memories, sign autographs (ang.). W: Dayton Daily News [on-line]. 17 kwietnia 2010. [dostęp 2010-08-09].
  7. Melissa Nelson-Gabriel: Doolittle Raiders Hold Final Reunion (ang.). W: Military.com [on-line]. 2013-04-18. [dostęp 29 kwietnia 2014].
  8. Jerry Kenney: Doolittle Raiders Offer Final Toast To 71-Year-Old Mission (ang.). W: National Public Radio [on-line]. 2013-11-11. [dostęp 29 kwietnia 2014].
  9. T. Rees Shapiro: Bill Bower, last surviving bomber pilot of WWII Doolittle Raid, dies at 93 (ang.). W: The Washington Post [on-line]. 2011-01-15. [dostęp 30 kwietnia 2014].
  10. Pere Ubu: Thirty Seconds Over Tokyo (1975) (ang.). W: Elsewhere. Music, travel, arts [on-line]. 12 maja 2010. [dostęp 2010-08-01].
  11. Tom Rogers: U.S.S. Shangri-La a short history (ang.). W: USS Shangri-La Reunion Association (CV-CVA-CVS-38) [on-line]. [dostęp 2010-08-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Flisowski: Burza nad Pacyfikiem Tom 2. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989. ISBN 83-210-0412-1.
  • Wielka Encyklopedia Lotnictwa nr. 8, dołączony film z serii Aviator.
  • Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. Warszawa: Wydawnictwo Lampart, 1995, s. 386. ISBN 83-902554-7-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]