Namibia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Republic of Namibia
Republika Namibii
Flaga Namibii
Herb Namibii
Flaga Namibii Herb Namibii
Dewiza: (ang.) Unity, Liberty, Justice
(Jedność, Wolność, Sprawiedliwość)
Hymn: Namibia, Land of the Brave
(Namibia, kraj ludzi dzielnych)
Położenie Namibii
Język urzędowy angielski
Stolica Windhuk
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent
Hifikepunye Pohamba
Szef rządu premier Hage Geingob
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
34. na świecie
825 418 km²
~0%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
143. na świecie
2 165 828[1]
2 osób/km²
PKB (2011)
 • całkowite 
 • na osobę

13 mld USD
6 000 USD
PKB (PPP) (2011)
 • całkowite 
 • na osobę

15,5 mld USD
7 300 USD
Jednostka monetarna dolar namibijski (NAD)
Niepodległość od Republika Południowej Afryki RPA
21 marca 1990
Religia dominująca protestantyzm
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 NA
Domena internetowa .na
Kod samochodowy NAM
Kod samolotowy V5
Kod telefoniczny +264
Mapa Namibii
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Namibia w Wikipodróżach
Wikicytaty Republika Namibii w Wikicytatach

Namibia (Republika Namibii, ang. Republic of Namibia, afrik. Republiek van Namibië, niem. Republik Namibia) – państwo w południowo-zachodniej Afryce, leżące nad Oceanem Atlantyckim (długość wybrzeża – 1572 km). Graniczy z Angolą (długość granicy 1376 km), Botswaną (1360 km), RPA (967 km) oraz Zambią (233 km). Do 1968 Namibia funkcjonowała pod nazwą Afryka Południowo-Zachodnia.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Namibii.

Większość powierzchni Namibii zajmuje rozległy wewnętrzny płaskowyż, położony na wysokości 700–1500 m n.p.m. Jego najwyższym punktem jest szczyt Brandberg 2574 m n.p.m. Płaskowyż opada na zachodzie stromym progiem ku wąskiej nadbrzeżnej nizinie, gdzie ciągnie się pustynia Namib. Na południu płaskowyż ogranicza dolina rzeki Oranje, a od wschodu kotlina Kalahari.

Klimat Namibii to klimat zwrotnikowy. Na wybrzeżu, gdzie zaznacza się wpływ chłodnego prądu morskiego Prądu Benguelskiego, opady nie przekraczają 50 mm. W głębi lądu wzrastają i dochodzą do 500 mm we wschodniej części kraju. Z tego względu sieć rzeczna jest bardzo uboga, poza jedynie rzekami granicznymi: Oranje na południu, Kunene na północy oraz Okawango i Zambezi w północno-wschodniej części kraju, gdzie Namibia wcina się wąskim pasem zwanym Caprivi między terytoria Angoli, Zambii i Botswany.

Główne miasto kraju, stolica Windhoek, znajduje się w centrum kraju. Inne ważne miasta: Walvis Bay, Swakopmund, Luderitz (wszystkie położone na wybrzeżu), Rundu, Oshakati, Katima Mulilo, Rehoboth, Otjiwarongo, Grootfontein, Tsumeb i Keetmanshoop.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Namibii.

Pierwszymi ludźmi, którzy zamieszkiwali tereny obecnej Namibii, byli prawdopodobnie Buszmeni (w języku miejscowym zwani San), którzy przybyli tu prawdopodobnie w I tysiącleciu p.n.e. W I tysiącleciu n.e. na terenie obecnej Namibii osiedlił się pokrewny Buszmenom lud Sana, a następnie koczowniczy pasterze, Hotentoci, opanowali północne i północno-wschodnie rejony kraju.

Przez wiele lat Namibia była pomijana przez europejskich badaczy i odkrywców z powodu trudno dostępnego wybrzeża, pustynnych i skalistych terenów. Dopiero w XV wieku przybyli tu portugalscy poszukiwacze, a później Holendrzy. W latach 60. i 70. XVIII wieku ekspedycje holenderskie, podejmowane na zlecenie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, torowały drogę myśliwym, kupcom i poszukiwaczom złota z Kolonii Przylądkowej. Pod koniec XVIII wieku Holendrzy opanowali Zatokę Wielorybią i wyspę Halifax, które wkrótce zostały im odebrane przez Brytyjczyków.

Terytorium obecnej Namibii od 1884 stanowiło niemiecką kolonię o nazwie Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia. W latach 1903-1906 toczyło się stłumione przez wojska kolonialne powstania ludów Nama i Hererów. W 1915 Afrykę Południowo-Zachodnią zajęły wojska południowoafrykańskie, a w 1920 kolonia stała się terytorium mandatowym RPA. W 1959 powstało SWAPO – Organizacja Ludu Afryki Południowo-Zachodniej, która rozpoczęła walkę wyzwoleńczą. ONZ w 1968 zmieniło nazwę kraju na "Namibia" i unieważniło mandat RPA do zarządzania krajem; RPA nie uznała tych decyzji i kontynuowała kontrolę nad krajem. W 1988 układ pokojowy przewidywał niepodległość kraju; w następnym roku wycofane zostały wszystkie jednostki wojskowe RPA i przeprowadzone wolne wybory. 21 marca 1990 Namibia uzyskała niepodległość.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Namibia jest republiką, członkiem Wspólnoty Narodów. Zgodnie z konstytucją z 9 lutego 1990 głową państwa oraz szefem rządu jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Prezydent powołuje rząd z premierem na czele spośród członków niższej izby parlamentu – Zgromadzenia Narodowego.
Parlament jest dwuizbowy. W izbie wyższej – Radzie Narodowej zasiada 26 członków, po 2 z każdego regionu, wybieranych przez Rady Regionalne spośród swoich członków na 6-letnią kadencję.
W izbie niższej – Zgromadzeniu Narodowym, zasiada 72 członków, wybieranych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Prezydent może delegować do 6 przedstawicieli do Zgromadzenia Narodowego, jednak mają oni jedynie status obserwatorów z głosem doradczym.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Namibia podzielona jest na 14 regionów: Erongo, Hardap, Karas, Khomas, Kunene, Ohangwena, Okawango Wschodnie, Okawango Zachodnie, Omaheke, Omusati, Oshana, Oshikoto i Otjozondjupa, Zambezi i 112 okręgów.

Społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Namibia charakteryzuje się wysokim jak na Afrykę odsetkiem ludności białej - 6%, tyleż Mulatów. Połowa obywateli Namibii należy do jednego z trzech Kościołów Ewangelicko-Luterańskich, będących obecnie w trakcie jednoczenia struktur kościelnych. Językami używanymi na co dzień przez białych są język afrikaans (ok. 70%) i język niemiecki (ok. 30%). Połowa ludności kraju posługuje się jako drugim afrikaans.

Zmiany liczby ludności w latach 1961 – 2003
Święta państwowe
Data Polska nazwa Nazwa oficjalna
1 stycznia Nowy Rok New Year's Day
21 marca Święto Niepodległości Independence Day
marzec-kwiecień Wielki Piątek Good Friday
marzec-kwiecień Poniedziałek wielkanocny Easter Monday
1 maja Święto Pracy Workers Day
4 maja Święto Cassingi Cassinga Day
25 maja Dzień Afryki Africa Day
kwiecień-maj Wniebowstąpienie Ascension Day
26 sierpnia Dzień Bohaterów Heroes Day
10 grudnia Dzień Praw Człowieka Human Rights Day
25 grudnia Boże Narodzenie Christmas Day
26 grudnia 2. dzień Bożego Narodzenia Family Day

9 lutego będące w Namibii Świętem Konstytucji oraz 24 października będące Dniem ONZ nie są oficjalnymi świętami państwowymi, ale zwykle są obchodzone uroczyście.

Struktura etniczna:

Języki[edytuj | edytuj kod]

Choć urzędowym językiem jest angielski, Namibia jest krajem wielojęzycznym - informacje na znaku zapisane są po angielsku, niemiecku, w afrikaans oraz ovambo.

Urzędowym językiem jest angielski. Do 1990 roku były nimi niemiecki oraz afrikaans. Na długo przed wyzwoleniem kraju spod władzy RPA, SWAPO zadecydowało, iż Namibia będzie jednojęzyczna, świadomie przedkładając tę drogę nad wybory sąsiadów, które postrzegało jako "zamierzoną politykę fragmentacji etnolingwistycznej"[3]. Na tej podstawie angielski zyskał status języka oficjalnego, zaś niemiecki, afrikaans i ovambo języków regionalnych.

Językami z grupy owambo posługuje się 48% ludności, 11% używa języka nama, kolejne 11% mówi w afrikaans, 10% używa języka herero; angielski, oficjalny język republiki, jest mową ojczystą dla zaledwie 1% populacji. Wśród białych 60% używa afrikaans, 32% niemieckiego, 7% angielskiego i 1% portugalskiego.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół Rzymskokatolicki Św. Barbary w Tsumeb.
Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Namibii.

Źródło: Joshua Project, 2010[4]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Namibijska Giełda Papierów Wartościowych w Windhuku
Główna droga w Tsumebie

Gospodarka Namibii jest ściśle powiązana z gospodarką RPA, co wynika ze wspólnej historii. Na całość składają się przede wszystkim zarobki z górnictwa (12,4% pkb w 2007 r.), rolnictwa (9,5%) oraz produkcji (15,4%)[5]. W kwestii przychodu, górnictwo jest głównym kontrybutorem, przynosząc 25% dochodu narodowego[6]. Namibia jest czwartym eksporterem minerałów nieopałowych w Afryce oraz piątym na świecie producentem uranu. Dzięki pokaźnym inwestycjom w tej dziedzinie, Namibia ma w 2015 zostać największym eksporterem tego pierwiastka. Kraj posiada także liczne aluwialne złoża diamentów[7], ołowiu, cynku, cyny, srebra oraz wolframu.

Namibia ma dość wysoką stopę bezrobocia, która wyniosła 20,2% w 2000 roku, 21,9% w 2004 i 29,4% w 2008. Około połowy społeczeństwa żyje poniżej poziomu nędzy (ok. 1,25$ dziennie[8]). Namibia jest krajem o najwyższym współczynniku nierówności społecznej na świecie, sięgającym 70,7 według The World Factbook[9] lub nawet 74,3 według raportu ONZ[10]. Średnie dochody w grupie 10% najwięcej zarabiających są prawie 50 razy większe niż w grupie 10% najmniej zarabiających[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Namibia overview (ang.). W: The World Factbook [on-line]. CIA, 2011. [dostęp 7 marca 2012].
  2. Joshua Project "Namibia – People Groups"
  3. Martin Pütz: Official Monolingualism in Africa: A sociolinguistic assessment of linguistic and cultural pluralism in Africa.. W: Mouton de Gruyter: Discrimination through language in Africa? Perspectives on the Namibian Experience. Berlin: 1995, s. 155.
  4. Namibia – Religions. Joshua Project. [dostęp 2013-10-26].
  5. US Department of State. 2010-06-10. [dostęp 2010-06-26].
  6. Górnictwo w Namibii. [dostęp 2010-06-26].
  7. Dan Oancea: Deep-Sea Mining and Exploration http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx
  8. Human Development Indices, tabela 3: dochód i bieda, s. 35.
  9. Distribution of family income - Gini index (ang.). The World Factbook, CIA. [dostęp 23 lutego 2012].
  10. Human Development Report 2006: Beyond Scarcity: Power, Poverty and the Global Water Crisis. , s. 335, 2006. Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (ang.). [dostęp 23 lutego 2012]. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Namibia w Wikisłowniku