Nandu plamiste

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nandu plamiste
Rhea pennata[1]
d'Orbigny, 1834[2]
Podgatunek pennata
Podgatunek pennata
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd paleognatyczne
Rząd nandu
Rodzina nandu
Rodzaj Rhea
Gatunek nandu plamiste
Synonimy
  • Pterocnemia pennata (Orbigny, 1834)[3]
  • Rhea darwini von Berlepsch & Stolzmann,1906[4]
  • Struthio darwinii Sternberg, 1869[5]
  • Pterocnemia darwinii G. R. Gray, 1871[3]
Podgatunki[6][7]
  • R. p. garleppi (Chubb, 1913)
  • R. p. tarapacensis (Chubb, 1913)
  • R. p. pennata d'Orbigny, 1834
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Nandu plamiste, nandu Darwina[9] (Rhea pennata) – gatunek dużego nielotnego ptaka z rodziny nandu (Rheidae). Występuje wyłącznie w Ameryce Południowej do wysokości 3500-4500 m n.p.m.[10][7]

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy opisany w 1834 roku przez d'Orbigny'ego pod nazwą Rhea pennata. Jako lokalizację holotypu autor wskazał Río Negro na południe od Buenos Aires w Argentynie[2]. Takson ten często umieszczano w monotypowym rodzaju Pterocnemia, lecz jest blisko spokrewniony z Rhea americana, z którym w warunkach hodowlanych dochodziło do przypadków krzyżowania się[11]. Wyróżniono trzy podgatunki R. pennata[a]. Ich status jest niepewny, podgatunek tarapacensis być może powinien być traktowany jak odrębny gatunek[7].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Takson ten zamieszkuje zależnie od podgatunku[6][7][12][13]:

  • R. pennata garleppiPeru, Boliwię, Argentynę.
  • R. pennata tarapacensisnandu andyjskie – Peru, Boliwię, Chile, Argentynę.
  • R. pennata pennatanandu plamisteChile i południową Argentynę, aż do Ziemi Ognistej

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 92,5-100 cm, masa ciała 15-25 kg[7]. Samce większe i cięższe od samic[10]. U samca podgatunku nominatywnego głowa, szyja i górne części ciała koloru płowo-brązowego. Pióra na plecach, w tylnej części ciał i skrzydłach z białymi, wyraźnymi plamami na końcach. Spód ciała białawy. Tęczówki i dziób brązowe[7]. Nogi koloru szarowo-żółtawego. Ubarwienie samicy jest na ogół ciemniejsze niż u samca. Również białe plamy na piórach są mniejsze[7]. Ubarwienie podgatunku tarapacensis jest bardziej szare niż u nominatywnego, głowa i szyja popielato-szara, górne części ciała rdzawo-brązowawe z wyraźnym szarawym odcieniem, białe plamy na końcówkach piór mniejsze. Podgatunek garleppi jest podobny do tarapacensis, ale głowa i szyja bardziej płowa a górna część ciała bardziej szaro-brązowa[7]. Pisklęta mają na grzbiecie dwa czarne, podłużne pasy[10]. Osobniki młodociane są bardziej brązowe od dorosłych, bez białych plam na końcówkach piór[7]. Typowe ubarwienie dorosłych uzyskują po 3-4 latach życia[7].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

W północnej części zasięgu występowania (podgatunki tarapacensis i garleppi) zasiedla punę, solniska, wyżynne torfowiska i wrzosowiska do wysokości 3500-4500 m n.p.m.[7]. W południowym rejonie występowania zasiedla półpustynne stepy z grupami krzewów i użytki zielone terenów zalewowych do wysokości 2000 m n.p.m.[7]. Młode rodzą się zazwyczaj w obszarach górskich bogatych w kostrzewę[7]. Podczas badań przeprowadzonych w północno-zachodniej Patagonii zaobserwowano, że samce wybierają miejsce na gniazdo na obszarach podmokłych (tzw. mallín)[14].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Zazwyczaj występuje w stadach liczących 5-30 osobników[7][15]. Często pasie się się wspólnie z lamami (Lama glama), gwanako (Lama guanicoe) i wigoniami (Vicugna vicugna)[7]. Gdy przebywają w mniejszych grupach, a także w bardziej zamkniętych obszarach i w miejscach, gdzie istnieje duże ryzyko zagrożenia ze strony drapieżników, są bardzo czujne[16]. Nandu plamiste jest wszystkożerne. W jego diecie przeważa pokarm roślinny, a zwłaszcza trawy. Pokarm uzupełniany jest małymi zwierzętami, zwłaszcza owadami[10][7].

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Jaja R. pennata

Sezon rozrodczy w północnej części zasięgu występowania przypada na wrzesień-styczeń, na lipiec w Río Negro i w listopadzie w skrajnie południowej części zasięgu występowania. Samce na początku sezony lęgowego toczą walki o terytorium[17]. Gniazdo budowane jest przez samca w płytkim zagłębieniu w ziemi. Pokryte jest suchą trawą lub gałązkami[7]. W gnieździe znajduję się najczęściej 10-30 żółto-oliwkowych jaj o średnich wymiarach 127×87 mm złożonych przez kilka samic[7]. Jaja wysiadywane są przez samca przez okres 30-44 (najczęściej 40) dni[7]. W tym czasie samiec jest agresywny wobec wszystkich intruzów zbliżających się do gniazda, nawet samic z własnego stada[17]. Samice składają wtedy jaja w pobliżu samca, które to samiec stara się przetoczyć do gniazda. Jaja, które są poza jego zasięgiem, gniją i przyciągają muchy, które służą mu oraz nowo wyklutym pisklętom za pokarm[17]. Po wylęgnięciu młode znajdują się pod wyłączną opieką samca przez okres 6 miesięcy[17]. Młode pozostają w grupach, dopóki nie osiągną dojrzałości płciowej w wieku 2-3 lat[17][7]. W północnej Patagonii, gdzie ryzyko drapieżnictwa jest małe, zanotowano sukces lęgowy wynoszący 75%. Ponad 25% młodych przeżyło pierwszą zimę[18].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii NT (bliski zagrożenia)[8]. Wpisany do załącznika I (R. pennata) i II (R. p. pennata) CITES[19]. Wszystkie populacje wykazują trend spadający. Szczególnie zagrożene są podgatunki północne[8]. Łączną liczebność populacji podgatunków tarapacensis i garleppi szacuje się na kilkaset osobników[8]. Głównym zagrożeniami dla tego gatunku są polowania dla mięsa i piór, wybieranie jaj oraz intensywne przekształcanie środowiska życia tych ptaków na pola uprawne i pastwiska dla bydła[7].

Uwagi

  1. Zobacz w infoboksie.

Przypisy

  1. Rhea pennata w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 A. d'Orbigny, 1834. Voyage Amérique Méridionale, livr. 2, s. 67, uwaga 2.
  3. 3,0 3,1 G. R. Gray, 1871. Hand-list of genera and species of birds: distinguishing those contained in the British Museum, 3, s. 2.
  4. H. von Berlepsch & J. S. Stolzmann, 1906. Ornis, 13, s. 64, 130.
  5. Sternberg, 1869. Journal für Ornithologie, 17, s. 274.
  6. 6,0 6,1 Frank Gill, David Donsker: Family Rheidae (ang.). IOC World Bird List: Version 4.2. [dostęp 2014-05-16].
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 7,18 7,19 7,20 A. Folch, D. A. Christie, F. Jutglar, E. F. J. Garcia,: Lesser Rhea (Pterocnemia pennata). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2014. [dostęp 2014-05-16]. (ang.)
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Rhea pennata. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  9. Busse i in. 1990 ↓, s. 368.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 1. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 18. ISBN 83-7227-891-1.
  11. Frédéric Delsuc, Mariella Superina, Guillermo Ferraris, Marie-Ka Tilak, Emmanuel J. P. Douzery. Molecular evidence for hybridisation between the two living species of South American ratites: potential conservation implications. „Conservation Genetics”. 8 (2), s. 503-507, 2007 (ang.). 
  12. Lepage D.: Nandu plamiste (Pterocnemia pennata) (Orbigny, 1834) (ang.). Avibase – Światowy wykaz ptaków.
  13. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rodzina: Rheidae Bonaparte, 1849 - nandu - Rheas (Wersja: 2013-09-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2014-05-16].
  14. Fernando R. Barri, Mónica B. Martella, Joaquín L. Navarro. Nest-site habitat selection by Lesser Rheas (Rhea pennata pennata) in northwestern Patagonia, Argentina. „Journal of Ornithology”. 150 (2), s. 511-514, 2009. doi:10.1007/s10336-009-0374-6 (ang.). 
  15. Busse i in. 1990 ↓, s. 369.
  16. Fernando R. Barri, Nicolás Roldán, Joaquín L. Navarro, Mónica B. Martella. Effects of group size, habitat and hunting risk on vigilance and foraging behaviour in the Lesser Rhea (Rhea pennata pennata). „Emu”. 112 (1), s. 67-70, 2012. doi:10.1071/MU10090 (ang.). 
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 Alicia Ivory: Pterocnemia pennata Lesser Rhea (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 2014-05-19].
  18. Fernando R. Barri, Monica B. Martella, Joaquín L. Navarro. Reproductive success of wild Lesser Rheas (Pterocnemia -Rhea- pennata pennata) in north-western Patagonia, Argentina. „Journal of Ornithology”. 150 (1), s. 127-132, 2009. doi:10.1007/s10336-008-0327-5 (ang.). 
  19. Appendices I, II and III (ang.). CITES. [dostęp 2014-05-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.