Naomi Klein

Naomi Klein
Naomi Klein Warszawa, 19 listopada 2008 r.
Imiona i nazwisko	Naomi Klein
Data i miejsce urodzenia	5 maja 1970 Montreal (Kanada)
Narodowość	Kanadyjka
Dziedzina sztuki	dziennikarstwo
Ważne dzieła	No Logo. Taking Aim at the Brand Bullies, Fences and Windows. Dispatches from the Front Lines of the Globalization Debate, The Shock Doctrine. The Rise of Disaster Capitalism
Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Naomi Klein (ur. 5 maja 1970 r. w Montrealu) − kanadyjska dziennikarka, pisarka i aktywistka społeczna. Autorka książki "No Logo", która stała się manifestem alterglobalizmu.

Rodzina

Wychowała się w silnie zaangażowanej społecznie i politycznie rodzinie o żydowskich korzeniach. Dziadkowie od strony ojca byli amerykańskimi marksistami aktywnymi politycznie w USA w latach 30. i 40. Phillip Klein, dziadek Naomi, zawodowy rysownik, zatrudniony w wytwórni Walta Disneya, pracował nad takimi produkcjami jak „Fantazja”, „Królewna Śnieżka” czy „Pinokio”. W 1941 roku chcąc wyegzekwować zaległe premie od wytwórni zainicjował kilkumiesięczny strajk, zakończony zwolnieniem oraz wciągnięciem go na czarną listę McCarthy’ego. Wiara w ideowy komunizm dziadków Naomi całkowicie upadła po wydarzeniach związanych z podpisaniem przez Stalina paktu Ribbentrop-Mołotow oraz słynnym referacie Nikity Chruszczowa w 1956 roku. Ojciec, Michael Klein, był fizykiem zaangażowanym w protesty społeczne przeciwko wojnie wietnamskiej. Gdy Naomi miała 6 lat, przeprowadził się wraz z rodziną do Kanady, kontynuując działalność społeczną. Jej matka, Bonnie Klein, jest znana głównie jako twórczyni filmu Not a Love Story, będącego krytyką zjawiska pornografii. Jej brat, Seth Klein, jest działaczem określanej jako lewicowa organizacji Canadian Centre for Policy Alternatives. Mąż, Avi Lewis, jest kanadyjskim dziennikarzem i dokumentalistą.

Działalność

Naomi Klein karierę dziennikarską rozpoczęła dosyć wcześnie bo już na początku lat 90. podczas studiów filologicznych od współpracy z gazetą studencką "The Varsity", wydawaną na Uniwersytecie Toronto, pełniąc funkcję redaktora naczelnego. Pisząc dla studenckiej gazety skupia się na tematach feministycznych stopniowo angażując się w problematykę społeczną, ewoluującą w stronę „anty” markowości czy „anty” brandingowi. Początkowa niechęć do feminizmu, wynikająca z aktywności na tym polu jej matki oraz związanych z tym przykrości ze strony rówieśników, uległa całkowitej zmianie pod wpływem narodowej traumy jaka również i jej się udzieliła w wyniku wydarzeń na Uniwersytecie w Montrealu w 1989 roku gdzie szaleniec Marc Lepine zabija czternaście osób, drugie tyle rani, sam popełniając samobójstwo. W 1990 roku Naomi Klein w studenckiej gazecie "The Varsity" publikuje artykuł zatytułowany „Victim do Victimizer” będący odpowiedzią na brutalną politykę Izraela w Strefie Gazy. Klein pomimo korzeni żydowskich, wezwała w nim Izrael do zaprzestania szykanowania nie tylko Palestyńczyków ale również izraelskich kobiet. Metaforyczne porównanie przemocy, oskarżenie izraelskich mężczyzn o rasizm i mizoginizm wywołało wściekłość społeczności żydowskiej w Toronto. Po opublikowaniu artykułu otrzymywała liczne pogróżki bombowego zamachu. W 1994 roku Naomi Klein przerwała studia na Uniwersytecie Toronto dla pracy w lokalnej gazecie „Toronto Globe and Mail”. Równocześnie współpracuje z lewicowym periodykiem poświęconym polityce „This Magazine”, będącym kanadyjskim odpowiedniku „The Nation”. Dzięki ostrym tekstom o tym, jak młodzi ludzie pozbawiani są przestrzeni w oficjalnych mediach, zdobywa uznanie czytelników co wkrótce owocuje awansem na stanowisko redaktora naczelnego. W wieku 24 lat Naomi Klein otrzymuje propozycje od Johna Hondericha, wydawcy "The Toronto Star", jednej z największych gazet w Kanadzie, na pisanie stałych felietonów. Jest to ogromne wyróżnienie ze względu na fakt, iż w Ameryce i Wielkiej Brytanii autorami felietonów są praktycznie tylko doświadczeni dziennikarze. W felietonach porusza kwestie współzależności między kulturą i polityką, prawami wielkich korporacji i ich wpływem na życie konsumentów, zmianom zachodzącym pod wpływem marketingu w kulturze i społeczeństwie. W 1996 roku powraca na studia aby w następnym semestrze ponownie je przerwać. Zmiany jakie zaszły w przeciągu kilku lat na uniwersytecie, związane z wszechobecną i nachalną reklamą wielkich korporacji, inspirują ją do pracy reporterskiej. Naomi Klein podkreśla, że przede wszystkim, że jest pisarką, nie reporterką. "Kiedy ludzie myślą o dziennikarzach, z reguły myślą o reportażu, o przekazywaniu informacji. Ja mam z tym niewiele wspólnego. Moje pisanie jest formą zaangażowania, więc musi być przesiąknięte opiniami. Napędza mnie chęć dokonania zmiany. Tak, chcę zmienić świat przez pisanie. Oczywiście pisanie nieobiektywne!"

W 2000 r., po czteroletniej pracy, opublikowała No Logo. Taking Aim at the Brand Bullies. Książka była i jest uznawana za manifest ruchów alterglobalistycznych i antyglobalistycznych. Klein opisuje tam negatywny wpływ strategii marketingowych zorientowanych na markę wywierany na życie społeczeństw krajów rozwiniętych oraz działania korporacji w krajach biednych, przyczyniające się do ich dalszego zubożenia. Symbolem obu tych zjawisk stała się korporacja Nike. Samej autorce książka przyniosła ogromną popularność w kręgach alterglobalistycznych. Pomimo stanowczego sprzeciwu zainteresowanej, jej poglądy zaczęto identyfikować jako ideologiczny głoś tego ruchu, stawiając je na równi z takimi intelektualistami jak Noam Chomsky, Octavio Ianni, Manuel Vazquez Montalban czy Joseph Stigliz. Książka „No logo” w krótkim czasie osiągnęła tytuł światowego bestsellera. Spotkała się z licznymi pozytywnymi recenzjami światowej sławy ekonomistów, jak również ogromną krytyką w szczególności dziennikarzy skupionych wokół czasopisma „The Economist”. Gazety takie jak "Financial Times" nazwały tę książkę "Wezwaniem do broni", „The New York Times” „antykorporacyjnym Kapitałem”, „The Guardian” „Inteligentną książką” a liberalno-lewicowy "The Observer" podsumował swoją recenzję jako: "Inteligentna złość". Wywołana burza wokół książki Klein została wkrótce nazwana pojedynkiem „No logo kontra Pro logo”, który wypromował także samą autorkę i pozwolił jej pomimo młodego wieku stać się bardzo wpływową osobą w anglosaskim dziennikarstwie. Książka Naomi Klein „No logo” w 2003 roku została przeniesiona na ekrany przez Sut Jhally w formie 40 minutowego dokumentu filmowego pod tytułem „No Logo - Brands, Globalization & Resistance”.

W 2002 r. ukazała się jej druga książka Fences and Windows. Dispatches from the Front Lines of the Globalization Debate. W Polsce książka została wydana dopiero w 2008 roku. Jest ona w pewnym sensie postscriptum do „No logo” i stanowi zbiór, mozaikę artykułów prasowych, esejów oraz przemówień opublikowanych dla „The Globe and Mail” i „The Nation” oraz „Los Angeles Times” powstałych w latach 1999 – 2002 jako efekt 30 miesięcznego tourne po całym świecie w ramach promocji pierwszej książki „No logo”. "Mury i wyłomy" to nie tylko książka, to również specjalny fundusz założony przez Naomi Klein, który działał w latach 2002 – 2004. Zasilała go część dochodu z każdego sprzedanego egzemplarza książki. Pieniądze przeznaczone były dla organizacji pozarządowych, takich jak Corporate Watch z Wielkiej Brytanii publikującej raporty o nieetycznym postępowaniu firm czy Coalition of Immokalee Workers z USA - aktywistów domagających się m.in. podniesienia płac minimalnych dla robotników zbierających pomidory dla Taco Bell na plantacjach w amerykańskim stanie Floryda.

W 2004 r., wraz z mężem zrealizowała film dokumentalny "The Take", przedstawiający skutki załamania gospodarczego w Argentynie w latach 1999-2002. Na tle radykalnych decyzji rządu Carlosa Menem’a, który za radą Międzynarodowego Funduszu Walutowego zamyka liczne fabryki, ukazany jest Ruch Odzyskiwania Fabryk. Dokument przedstawia przykłady desperackiego przejmowania oraz ponownego uruchamiania zamkniętych zakładów przez bezrobotnych pracowników przemysłu samochodowego w 2001 roku. Robotnicy w myśl hasła "Okupujcie, walczcie, produkujcie" realizują idee od dawna dyskutowane wśród działaczy związkowych i lewicowych intelektualistów, polegające na tworzeniu w miejscu upadłych zakładów spółdzielnie pracownicze i ich zarządzaniu zgodnie z zasadami demokracji pracowniczej. Dokument otrzymał w 2004 roku Nagrodę Amerykańskiego Instytutu Filmowego dla Najlepszego Filmu Dokumentalnego oraz nagrodę publiczności na AFI Fest - Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Los Angeles.

Naomi Klein wśród polskich studentów - Warszawa, 20 listopada 2008 r.

W 2007 r. wydała książkę The Shock Doctrine. The Rise of Disaster Capitalism, w której krytykuje współczesny kapitalizm. Od momentu wydania książka Naomi Klein, doczekała się ogromnej ilości recenzji, komentarzy i artykułów. Podobnie jak „No Logo”, „Doktrynę szoku” odebrano pozytywnie, a często wręcz entuzjastycznie szczególnie w środowiskach młodych i lewicowych. Przychylnie do książki odniosły sie takie sławy jak laureat ekonomicznej nagrody Nobla Joseph Stiglitz czy John N. Gray z London School of Economics, który na łamach The Guardian, stwierdził, że niewiele jest książek, które naprawdę pomagają nam zrozumieć teraźniejszość, „Doktryna szoku” jest jedną z nich. Krytyka pojawiła się głównie ze strony establishmentu, w kręgach liberalnych czy libertarialnych, wśród znanych ekonomistów wywodzących się z tzw. „szkoły chicagowskiej” w tym Leszka Balcerowicza, jak również przez poważne i uznane gazety finansowe jak np. „Financial Times” czy „The Economis”. Za „Doktrynę szoku” autorka otrzymała prestiżową interdyscyplinarną nagrodę Warwick Prize w wysokości 50 tysięcy funtów. Nagroda została ufundowana przez University of Warwick w Wielkiej Brytanii, wyróżniająca co dwa lata anglojęzyczne książki, które przyczyniają się do intelektualnego i naukowego postępu, wyjaśniając zachodzące zjawiska na świecie w sposób jasny i klarowny. „Doktryna szoku” została także przeniesiona na ekran w formie dokumentu reżyserowanym przez Jonasa Cuaróna. Polska premiera tego filmu odbyła się 16 kwietnia 2010 roku.

W dniach 19-20 listopada 2008 r. odwiedziła Warszawę w związku z polskim wydaniem "Doktryny szoku". W trakcie wizyty wygłosiła m.in. wykład na Uniwersytecie Warszawskim oraz wzięła udział w debacie z Janem Krzysztofem Bieleckim, zorganizowanej przez "Dziennik" i tygodnik opinii "Europa" w Collegium Civitas.

Obecnie Naomi Klein jest reporterem w magazynach takich jak „Harper's Magazine” czy "Rolling Stone", pisze także felietony dla „The Nation” i „The Guardian”. Dodatkowo, jej artykuły pojawiają się również w “The New York Times”, “The Washington Post”, “Newsweek”, “Los Angeles Times”, “The Globe and Mail”, “El Pais, L'Espresso” i “New Statesman” oraz wielu innych czasopismach. W 2004 Naomi Klein za swoje reportaże z wojny w Iraku dla „Harper’s Magazine” otrzymała nagrodę Jamesa Aronsona, przyznawaną dziennikarzom zaangażowanym w walkę o sprawiedliwość społeczną. Naomi Klein była także wykładowcą w London School of Economics w Wielkiej Brytanii w ramach programu stypendialnego im. Ralpha Milibanda. Posiada również honorowy tytuł doktora prawa cywilnego na kanadyjskim uniwersytecie King’s Collage w Nowej Szkocji.

Mieszka w Toronto (Kanada).

Linki zewnętrzne

• Naomi Klein - strona internetowa
• The Guardian, Hand-To-Brand-Combat: A Profile Of Naomi Klein
• Strona filmu "The Take"
• Archiwum artykułów Klein dla The Guardian
• Archiwum artykułów Klein dla The Nation
• Wywiad z Naomi Klein w "Recyklingu Idei" nr 11, 2008 (po polsku)
• Wywiad z Naomi Klein na temat artykułu "James Baker's Double Life"