Napoleon Cybulski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Napoleon Cybulski
Napoleon Cybulski
Data i miejsce urodzenia 14 września 1854
Krzywonosy
Data i miejsce śmierci 26 kwietnia 1919
Kraków

Napoleon Nikodem Cybulski (ur. 14 września 1854 w Krzywonosach, zm. 26 kwietnia 1919 w Krakowie) – polski fizjolog, współodkrywca adrenaliny, jeden z twórców endokrynologii, współodkrywca prądów czynnościowych mózgu (1890) i pionier elektroencefalografii[1]; publicysta.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 14 września 1854 w Krzywonosach, gmina Kobylnik, jako syn Józefa Napoleona herbu Prawdzic i Marcjanny z Hutorowiczów. Ukończył gimnazjum w Mińsku, a następnie studiował medycynę w Akademii Wojskowo-Medycznej w Petersburgu. Dyplom lekarza otrzymał w 1880 roku cum eximia laude. W latach 1877-1885 pracował w Akademii Wojskowo-Medycznej jako asystent w Katedrze Fizjologii u Iwana Tarchanowa. W 1885 otrzymał stopień doktora medycyny na podstawie pracy Issledowanija nad skorustiu dwiżenija krowi posridstwom fotogiemotachomietra (Badania nad prędkością ruchu krwi za pomocą fotohemotachometru). W tym samym roku przeprowadził się do Krakowa i podjął pracę jako kierownik Katedry Fizjologii w Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1887-88 i 1895-96 pełnił funkcję dziekana Wydziału Lekarskiego, 1904-05 rektora, a 1905-09 prorektora uczelni.

Był założycielem krakowskiej szkoły fizjologicznej, od 1887 członkiem korespondentem, a od 31 października 1891 członkiem czynnym Akademii Umiejętności.

Uważany jest za twórcę krakowskiej szkoły fizjologicznej. Pionier polskiej elektroencefalografii i endokrynologii. W 1895 wraz z Władysławem Szymonowiczem odkrył hormonalne oddziaływanie rdzenia nadnerczy i wyizolował adrenalinę. Jako jeden z pierwszych w 1890 otrzymał zapis EEG kory mózgowej. Wprowadził do medycyny termin nadnerczyna dla związków biologicznie czynnych wydzielanych z rdzeni nadnerczy do krwi. Wraz z Adolfem Beckiem przeprowadził pionierskie w skali światowej badania fal elektroencefalograficznych. Jako jeden z pierwszych na świecie zarejestrował i opisał szybkość linearnego przepływu krwi w tętnicy szyjnej i udowej. Zainicjował w Polsce badania nad hipnotyzmem. Za pomocą skonstruowanego przez Cybulskiego fotohemotachometru Andrzej Klisiecki przeprowadził w latach 30. i 40. głośne badania nad zmianami ciśnienia tętniczego krwi w zależności od faz akcji skurczowej serca. Autor około 100 prac naukowych.

Wśród jego uczniów można wymienić tak wybitnych uczonych jak: Adolf Beck, Władysław Szymonowicz, Leon Wachholz, Aleksander Rosner, Stanisław Maziarski i wielu innych.

Niektóre tezy zawarte w książce Cybulskiego O hypnotyzmie ze stanowiska fizyjologicznego pozwalają zaliczać go do prekursorów koncepcji nieświadomości wyprzedzających idee Freuda[2].

Oprócz medycyny interesował się również zagadnieniami społecznymi, publikując na ten temat książki i artykuły m.in: Czy państwo i społeczeństwo mają obowiązek popierać naukę? (1895), W sprawie organizacyi gospodarstw włościańskich (1896), Nauka wobec wojny (1918). Był zdecydowanym zwolennikiem dopuszczenia kobiet do studiów medycznych. Wraz z Odo Bujwidem założył w 1891 pierwsze w Krakowie gimnazjum żeńskie. W 1916 zakupił dwór w Nawojowej Górze. W roku 1918 otrzymał Nagrodę Fundacji Erazma i Anny Jerzmanowskich przyznaną przez Polską Akademię Umiejętności.

Zmarł w swym gabinecie w Zakładzie Fizjologii UJ w wyniku udaru mózgu. Odznaczony został pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta (1936)[3].

Wybrane prace[edytuj | edytuj kod]

  • O metodach badania fizyologicznego (1885)
  • Nowy przyrzad do badania prędkości ruchu krwi (fotohaemotachometr) i jego zastosowanie (1886)
  • O hypnotyzmie ze stanowiska fizyjologicznego (1887)
  • Nowy manometr do oznaczania parcia w żyłach za pomocą fotografii (1888)
  • O ucisku mózgu (1890)
  • Dalsze zjawiska nad zjawiskami elektrycznymi w korze mózgowej małpy i psa (1891)
  • Nowa modyfikacja kalorymetru (1894)
  • O funkcji nadnercza (1895)
  • Próba nowej teroyi zjawisk elektrycznych w tkankach zwierzęcych (1898)
  • Kilka słów w sprawie jadów w jelicie prawidłowem (1907)
  • Wpływ błon i przegród na siły elektromotoryczne (1909)
  • Fizyologia człowieka (1915)
  • O termodynamice mięśniowej (1916)
  • Elektryczność zwierzęca

Przypisy

  1. Maciej Iłowiecki: Dzieje nauki polskiej. Warszawa: Wydawnictwo „Interpress”, 1981, s. 194. ISBN 83-223-1876-6.
  2. Bartłomiej Dobroczyński: Idea nieświadomości w polskiej myśli psychologicznej przed Freudem. Kraków: Universitas, 2005, s. 294; s. 229 i n.. ISBN 83-242-0539-X.
  3. 11 listopada 1936 „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905-1918” M.P. z 1936 r. Nr 263, poz. 464

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, Część VI: Nauki medyczne zeszyt 1: A-Ł (pod redakcją Andrzeja Śródki), Ossolineum, Wrocław 1990
  • Słownik biologów polskich (pod redakcją Stanisława Feliksiaka), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1987 s. 106-107

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]