Nasielsk

	Nasielsk
	Wjazd do Nasielska od północy
Herb Nasielska	Flaga Nasielska
Województwo	mazowieckie
Powiat	nowodworski (mazowiecki)
Gmina; • rodzaj	Nasielsk; miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1386
Burmistrz	Bernard Dariusz Mucha
Powierzchnia	12,67 km²
Położenie (punkt)	52° 36' N; 20° 48' E
Ludność (2004); • liczba; • gęstość	; 7222; 570 os./km²
Strefa numeracyjna;	23
Kod pocztowy	05-190
	Położenie na mapie Polski; ; Nasielsk
TERC10; (TERYT)	1142014044
	Urząd miejski 3 ul. Elektronowa 3 05-190 Nasielsk; tel. 23 691-26-64; faks 23 691-24-70
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa miasta

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 52°36'N 20°48'E / 52.6, 20.8

Nasielsk - miasto w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nasielsk, położone 50 km na północ od Warszawy.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa ciechanowskiego.

Według danych z 31 grudnia 2004, miasto miało 7222 mieszkańców.

[edytuj] Demografia

[edytuj] Historia

[edytuj] Nazwa

Dawne nazwy miasta Nasielska używane w dokumentach: Nasilzco, Nosidlsk, Nosylsk, Nosydlsk, Nosielsk, Nosselia, Nosidlsko, Nasidlsko, Nosilsko, Nasilsko, Nasylsco.

[edytuj] Kalendarium

Najważniejsze daty z historii Nasielska:

1065 r. – pierwsza wzmianka o grodzie, położonym w pobliżu osady targowej Nosidlsk, zawarta w tzw. „Falsyfikacie mogileńskim”, wystawionym przez króla Bolesława Szczodrego dla wielkopolskiego opactwa benedyktyńskiego w Mogilnie, z którego wynika, iż nasielski zespół osadniczy pełnił funkcję obronną oraz stanowił centrum administracyjne i handlowe.
1155 r. – dokument, spisany w kancelarii Bolesława Kędzierzawego, świadczący o istnieniu warowni w Nasielsku – władca nadał nim część Nasielska (Nową Wieś) klasztorowi w Czerwińsku.
1232 r. – dokument wydany przez papieża Grzegorza IX potwierdził swobody nadane kościołowi w Płocku przez księcia mazowieckiego Konrada.
1257 r. – książę mazowiecki Siemowit I przekazał 1/3 grodu (tzw. wieś kościelną – wieś Koski graniczącą z polami nasielskiego grodu) na własność klasztorowi w Czerwińsku.
1297 r. – wiadomość o istnieniu kasztelana nasielskiego, którym był „comes Thomas castellanus de Nosylk”; pierwszy dokument mówiący o istnieniu kasztelanii nasielskiej, czyli przedstawicielstwa władzy monarszej.
11 listopada 1386 r. – książę mazowiecki Janusz I nadał pozostałą część miasta książęcego Nasielska (2/3 Nasielska) – civitas Nostra Nosielsko, na własność swemu ulubionemu rycerzowi Jakuszowi (Jakubowi) z Radzanowa, zwanemu Białym. Przeniesieniu własności towarzyszyło nadanie mu tzw. prawa miejskiego chełmińskiego. W rękach tej rodziny Nasielsk pozostał do roku 1647.
1440 r. – pożar miasta i drewnianego kościoła św. Wojciecha.
1445 r. – zbudowano w części klasztornej Nasielska nowy murowany kościół św. Wojciecha (budowany wspólnie przez opata czerwińskiego Andrzeja i proboszcza nasielskiego Pawła).
1513 r. – papież Leon X dokonał inkorporacji (włączenia) probostwa nasielskiego do klasztoru w Czerwińsku; od tej chwili do 1819 r. parafia nasielska stała się parafią zakonną.
1532 r. – król Zygmunt I Stary przekazał Nasielsk Janowi Nosielskiemu, podskarbiemu Ziemi Zakroczymskiej.
1647 – 1795 r. – Nasielsk znajdował się w rękach rodziny Wesselów – pierwszym właścicielem był Jan Wessel, starosta ostrowski.
1741 r. – ponowna konsekracja nasielskiego kościoła św. Wojciecha (po remoncie) dokonana przez opata ks. biskupa Marcina Załuskiego, biskupa drezdeńskiego.
1779 r. – król Stanisław August Poniatowski potwierdził na prośbę mieszczan przywileje ustanawiające dni odbywania targów i jarmarków, otrzymane od królów: Zygmunta I, Władysława IV i Jana III Sobieskiego.
1795 r. – nowym właścicielem Nasielska został hrabia Stanisław z Lubrawca Dembski, wojewoda brzesko-kujawski.
1806 r. – pod Nasielskiem stoczono bitwę między francuską armią generała Davouta a wojskami rosyjskimi.
1834 r. – Bank Polski wykupił w banku w Berlinie miasto Nasielsk, zastawione przez hrabiego Stanisława Dembskiego; w 1838 r. sprzedał Józefowi Koźmińskiemu.
1845 r. – Józef Koźmiński odsprzedał Nasielsk Aleksandrowi Kurtzowi.
1866 r. – usamodzielnienie miasta – do tego roku Nasielsk był w rękach prywatnych.
1868, 1891 i 1894 r. – trzy pożary, które zniszczyły zabudowę centrum i rynku
1877 r. – otwarcie linii kolejowej z Warszawy przez Nasielsk do Gdańska.
1920 r. – pod Nasielskiem toczyły się walki z bolszewikami w ramach tzw. „bitwy warszawskiej”
1924 r. – oddanie do użytku linii kolejowej Nasielsk-Toruń.
1939 – 1945 r. – miasto i gmina Nasielsk wchodziły w skład tzw. Rejencji Ciechanowskiej (włączone do Rzeszy Niemieckiej).
1946 – 1951 – w okolicach Nasielska w ramach podziemia niepodległościowego działał oddział Jana Kmiołka "Wira".

[edytuj] Zmiana liczby ludności

Przykładowa liczba ludności miasta Nasielska:

1777 r. – 129 dymów (domostw) i około 774 mieszkańców
1797 r. – 157 dymów (domostw) i około 942 mieszkańców
1808 r. – 2.242 mieszkańców
1810 r. – 2.197 mieszkańców
1827 r. – 3.050 mieszkańców (w tym 2.212 Żydów)
1857 r. – 3.337 mieszkańców
1872 r. – 6.218 mieszkańców
1885 r. – 4.824 mieszkańców (w tym 3.551 Żydów)
1897 r. – 4.693 mieszkańców
1908 r. – 6.353 mieszkańców
1921 r. – 5.030 mieszkańców
1931 r. – ok. 6.000 mieszkańców
1939 r. – ok. 7.000 mieszkańców
luty 1946 r. – 4.028 mieszkańców

Przykładowa liczba ludności gminy Nasielsk:

1931 r. – 10.510 mieszkańców
1939 r. – ok. 12.000 mieszkańców
1946 r. – 9.351 mieszkańców

[edytuj] Fakty z historii miasta

W dokumencie z 1065 roku Nasielsk występuje obok takich grodów, jak: Grudusk, Zakroczym, Serock, Rypin, Stupsk, Ciechanów, Wyszogród i Pułtusk.

Pierwsi znani z imienia plebani nasielscy to Wojsław (1324 r.) oraz Bartek (1344 r.).

Prawa miejskie Nasielsk posiada już od ponad sześciu wieków (w tym roku minie 618. rocznica).

Rycerz Jakusz (Jakub) z Radzanowa, zwany Białym, któremu w 1386 roku książę Janusz I darował miasto, pochodził z rodu Prawdziców (od niego toteż wywodzi się herb Nasielska – „Prawdzic”) i po otrzymaniu Nasielska zaczął pisać się jako Jakusz Biały z Nasielska; w XV wieku został on kasztelanem ciechanowskim.

Pierwszym znanym nam z imienia nauczycielem w Nasielsku był w 1476 roku Szczepan z Czajkowa.

W 1532 roku król Zygmunt I Stary ustanowił w Nasielsku targ tygodniowy, który miał się on odbywać w każdy poniedziałek (później przeniesiony na niedzielę, a następnie dodano drugi targ – w środę) oraz 3 doroczne jarmarki, wyznaczone na św. Wojciecha, św. Jakuba Apostoła i św. Barbarę. Obecnie targi nie odbywają się w dni ustalone historycznie, gdyż mają one miejsce w każdy wtorek i piątek na ul. Młynarskiej.

W 1837 roku wprowadzono w Nasielsku pierwsze latarnie uliczne.

W 1844 roku odkryto srebrny skarb wczesnośredniowieczny, świadczący o udziale Nasielska także w handlu międzynarodowym; nie zachowały się informacje o wielkości tego skarbu.

W 1847 roku Żydzi broniąc się przed monopolizacją wyrobu wódki w rękach właścicieli feudalnych miasta, zbuntowali się, pobili strażników miejskich i domagali się zniesienia ograniczeń w produkcji wódki, co spowodowało wezwanie wojska w celu zaprowadzenia porządku – w aktach wypadek ten zanotowano jako tzw. „bunt starozakonnych”.

Jak czytamy w opisie z 1847 roku, zawartym w księdze hipotecznej miasta Nasielska, odnośnie powierzchni miasta „Miasto Nasielsk ma ogólnej rozległości: włók 24, morgów 21, prętów 171”.

W 1885 roku w Nasielsku było 229 domów (w tym 16 murowanych), 9 garbarni, fabryka octu, 2 młyny wodne przy grobli, 2 wiatraki, 9 zdunów i 121 szewców.

Główną osią komunikacyjną Nasielska była droga prowadząca z Serocka do Nowego Miasta; obecnie jest to również główny trakt komunikacyjny – tworzy go ciąg ulic: Warszawska, Kilińskiego, Kościuszki i Płońska.

W dniu 4 lutego 1905 roku chłopi w gminie Nasielsk zażądali wprowadzenia jako urzędowego języka polskiego w gminie i odmówili podpisania protokołu zebrania, gdyż wójt nie zgodził się napisać go po polsku; było to pierwsze wystąpienie w powiecie pułtuskim w ramach rewolucji 1905 roku.

Obecny kościół św. Wojciecha z początku XX wieku, projektował i budował inż. Józef Pius Dziekoński, znany budowniczy wielu kościołów na Mazowszu i w Polsce (np. katedra św. Floriana diecezji warszawsko-praskiej, kościół farny w Białymstoku).

W 1927 roku otwarto w Nasielsku średnią szkołę handlową.

W 1937 roku miał miejsce strajk w nasielskiej fabryce guzików – fabryka ta zaspokajała potrzeby krajowe, jak również produkty były wysyłane za granicę.

Do jesieni 1940 roku siedzibą gminy była wieś Chrcynno, później Niemcy przenieśli ją do miasta Nasielska.

W dniu 10 kwietnia 1940 roku aresztowany i wywieziony do obozu został Feliks Rostkowski, długoletni burmistrz Nasielska (jako jeden z nielicznych przeżył obóz i powrócił do Nasielska).

W latach 1941-1943 w Nasielsku w domu piętrowym z podwórzem o powierzchni 1.500 m2 przy ul. Berka Joselewicza (obecnie ul. Starzyńskiego – teren byłej mleczarni i teren Liceum Ogólnokształcącego) znajdował się obóz pracy nie istniejący w niemieckim wykazie obozów pracy.

Tajne nauczanie we wsi Ruszkowo gm. Nasielsk w czasie wojny prowadziła Maria Sienkiewicz, siostrzenica Henryka Sienkiewicza (zmarła ona pod koniec okupacji i została pochowana na cmentarzu w Cieksynie gm. Nasielsk).

Straty osobowe miasta i gminy Nasielsk w czasie hitlerowskiej okupacji wyniosły 6650 osób, tj. 35% ogółu ludności.

[edytuj] Gospodarka

Ośrodek usługowy i przemysłowy. W mieście znajduje się odlewnia aluminium i stopów. Przemysł głównie odzieżowy, materiałów i urządzeń elektrotechnicznych i wyrobów metalowych.

[edytuj] Transport

Znaczący węzeł drogowy i kolejowy (dworzec w Nowych Pieścirogach).

Linie kolejowe, łączą Nasielsk z innymi miastami:

Nasielsk-Działdowo-Gdańsk,
Nasielsk-Legionowo-Warszawa,
Nasielsk-Sierpc-Toruń.
Nasielsk-Pułtusk na chwilę obecną nie eksploatowana linia wąskotorowa.

W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:

571 kierunek Naruszewo,
619 kierunek Płońsk-Nasielsk-Pułtusk,
621 kierunek Legionowo

[edytuj] Zabytki

kościół św. Wojciecha (neogotycki) z początku XX wieku
plebania z XVI/XVII wieku

[edytuj] Kultura

Nasielski Ośrodek Kultury

[edytuj] Sport

W mieście działa klub sportowy "Żbik Nasielsk" grający obecnie w Mazowieckiej Lidze Seniorów. Jego prezesem jest Aleksander Górecki.

[edytuj] Urodzeni w Nasielsku

Renata Mauer-Różańska mistrzyni olimpijska z Atlanty (1996), strzelectwo (karabin pneumatyczny), wice mistrzyni olimpijska z Atlanty (1996), strzelectwo (karabin standard), mistrzyni olimpijska z Sydney (2000), strzelectwo (karabin 3 postawy)
Tomasz Majewski, mistrz olimpijski z Pekinu (2008), lekkoatletyka (pchnięcie kulą)