Nastawnia (kolejnictwo)

Nastawnia dysponująca stacji Gdynia Główna

Budynek nastawni na stacji Wołomin

Nastawnia – budynek mieszczący urządzenia do zdalnego sterowania ruchu kolejowego, z którego ustawia się drogi przebiegu pociągów, przestawia zwrotnice oraz nadaje sygnały (za pomocą semaforów, tarcz manewrowych i innych sygnalizatorów). Jej pracą kieruje dyżurny ruchu.

Część stacji kolejowej, której urządzenia (rozjazdy, semafory) są sterowane z danej nastawni, nazywa się okręgiem nastawczym. Jeśli na danej stacji jest tylko jedna nastawnia, to pojęcie okręgu nastawczego jest tożsame z terenem stacji.

Rodzaje nastawni:

nastawnia dysponująca – najważniejsza (główna) nastawnia na danej stacji, kieruje ruchem pociągów i nadzoruje pozostałe nastawnie na stacji. W nastawni dysponującej swoją siedzibę ma dyżurny ruchu dysponujący. W nastawni może pracować także dyżurny ruchu pomocniczy, a dodatkowo nawet kilku nastawniczych.
nastawnia wykonawcza – podlega dysponującej, pracujący na niej nastawniczy obsługuje urządzenia sterowania ruchem w określonej części stacji.
nastawnia manewrowa – kieruje pracą manewrową na całej stacji lub jej części.

Nazwa nastawni dysponującej jest skrótem nazwy stacji, na której się znajduje. W przypadku większej liczby nastawni do skrótu nazwy dodawane są kolejne litery alfabetu. Nastawnię wykonawczą oznacza się symbolem nadrzędnej nastawni dysponującej, uzupełnionym o cyfrę 1, w przypadku większej ilości nastawni wykonawczych każda z nich otrzymuje jako wyróżnik kolejną cyfrę (2, 3, itd.). Jeżeli na stacji znajduje się kilka nastawni dysponujących posiadających podległe nastawnie wykonawcze, oznaczenia nastawni wykonawczych są jedno- i dwucyfrowe i są nadawane w taki sposób, by nastawnie wykonawcze na tej samej stacji nie posiadały takiego samego wyróżnika cyfrowego. W tym przypadku najczęściej każda nastawnia dysponująca ma przydzielony pełny zakres dziesiątek (1 – 9, 11 – 19, 21 – 29, itd.), z których to zakresów oznacza się kolejne podległe nastawnie wykonawcze.

Nastawnia mechaniczna na stacji Szczecin Gumieńce
Nastawnia komputerowa na stacji Szczecin Główny
Nastawnia bramowa Gdańsk Wrzeszcz
Nastawnia i była (nieczynna) wieża ciśnień z nadajnikami sieci Orange koło stacji Krzeszowice
Nastawnia Kc1 w Kościerzynie
Nastawnia w Rzepinie
Nastawnia w Sokółce
Nastawnia w Gorzowie Wlkp.
Nastawnia OW1 w Ostrowie Wlkp.
Nastawnia dysponująca, stacja Szczakowa Północ na sieci spółki Infra SILESIA