Naszyjnik królowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Naszyjnik królowej
Le Collier de la reine
Autor Aleksander Dumas
Miejsce wydania Francja
Język francuski
Data I wyd. 1850
Typ utworu powieść historyczna
poprzednia
Józef Balsamo
następna
Anioł Pitou

Naszyjnik królowejpowieść historyczna Aleksandra Dumasa (ojca), stanowiąca drugą część cyklu Pamiętniki lekarza. Opowiada ona o aferze naszyjnikowej, która przyczyniła się do wybuchu wielkiej rewolucji francuskiej. Kontynuuje też losy Józefa Balsamo alias Alessandro Cagliostro, masona i hipnotyzera oraz rodziny Taverney, opisane w pierwszej części cyklu, powieści Józef Balsamo. Traktuje również o nieszczęśliwej miłości trzech mężczyzn: kardynała, królewskiego oficera i młodego szlachcica, zakochanych w królowej Marii Antoninie.

Powieść była pierwotnie publikowana w odcinkach w czasopiśmie „La Presse”, w latach 1849–1850.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Krajem zaczyna rządzić Ludwik XVI i jego małżonka, Maria Antonina. Królowa nie jest szczęśliwa z małżonkiem, który najlepiej się bawi podczas naprawiania zegarków, a do rządzenia państwem nie ma zbyt wielkiej ochoty. W samej królowej zakochują się aż trzej mężczyźni - kardynał de Rohan, Filip Taverney oraz Olivier de Charny. Sama Maria Antonina odwzajemnia jedynie miłość tego trzeciego, ale nie chce, by został on jej kochankiem, boi się bowiem skandalu. Oliver oraz jego dwaj młodsi bracia, Jerzy i Izydor, wiernie służą królowi. Filip i Oliver dowiadują się, że są rywalami, parę razy nawet pojedynkują się na szpady o królową. Kardynał Ludwik de Rohan zaś próbuje za wszelką cenę zdobyć miłość królowej Francji. Poznajemy również młodą dziewczynę Oliwię, która wraz ze swym kochankiem, żołnierzem, przebywa w starym paryskim domu. Jej sytuacja finansowa nie jest zbyt ciekawa, jej konkubent każde zdobyte pieniądze wydaje na alkohol. Pewnego dnia na ulicy spotyka Oliwię pewien szlachcic z Włoch, który proponuje dziewczynie, by zamieszkała na jego koszt w pewnym domu, który on jej wyznaczy. Nie ma jednak z nim sypiać, lecz chodzić z nim od czasu do czasu na pewne bale. Dziewczyna z początku nie chce się na to zgodzić ze względu na swego konkubenta (który właśnie wraca pijany do domu i chce spuścić manto gościowi Oliwii), jednak Włoch pokazuje mu sakiewkę pieniędzy i żołnierz zgadza się na jego warunki. Oliwia zamieszkuje w wyznaczonym przez tajemniczego przybywa domu, naprzeciwko niej zaś mieszka pewna kobieta, Joanna de Valois, której mąż wywodził się z poprzedniej dynastii królewskiej, Walezjuszy. Kobieta uważa, że ona i jej mąż sami nadawaliby się na władców Francji. Chcą zemścić się na królu i królowej za rzekomą “zniewagę”, jaką mu oni czynią zasiadając na tronie. Joanna dostrzega Oliwię przez okno swego domu i widzi, że jest ona podobna do Marii Antoniny. Wpada na genialny pomysł. Na balu w operze ów tajemniczy Włoch, przedstawiający się jako Alessandro Cagliostro, zabiera ze sobą zamaskowaną Oliwię na bal. Podczas niego przyznaje się, że zna jej prawdziwą tożsamość - jest ona była służącą państwa de Taverney i nazywa się Nicole, wspomina również ś.p. Honoriusza Gilberta. Cagliostro przyznaje się, że nazywa się w rzeczywistości Józef Balsamo, a nazwisko zmienił ze względu na niedogodną dla niego sytuację polityczną (warto dodać, że w poprzedniej powieści Lorenza, będąc w transie, przepowiedziała mężowi, że pod nazwiskiem CAGLIOSTRO zdobędzie sławę). Podczas balu Oliwia gubi maskę i wszyscy widząc jej twarz sądzą, że to Maria Antonina poszła zabawiać się w tajemnicy przed swoim mężem. Skandal wisi więc na włosku, na co właśnie liczy Cagliostro, który daje dąży do celu swej loży masońskiej (choć po śmierci swej ukochanej Lorenzy już nie jest już tym samym człowiekiem, co kiedyś).

Ludwik XVI proponuje żonie, że kupi jej piękny naszyjnik wyprodukowany przez rzymskich jubilerów. Jednakże cena jest tak holendernie wysoka, iż można by za taką sumę kupić parę okrętów. Maria Antonina więc odmawia tak drogiego prezentu. Jednakże Joanna de Valois namawia kardynała de Rohan (który najwyraźniej chce z niej zrobić swoją kochankę, bowiem proponuje jej, by zamieszkała w wyznaczonym przez niego pałacu), by ten zakupił naszyjnik dla królowej i w ten sposób zdobył serce Marii Antoniny. Sama zaś zgłasza chęć pomocy kardynałowi w tym zabiegu. Umożliwia mu nawet potajemną, nocną schadzkę z królową w pałacowych ogrodach. Kardynał nie ma jednak pojęcia, że ową rzekomą Marią Antoniną jest w rzeczywiście przebrana Oliwia, którą Joanna de Valois wynajęła do tej roli. Oliwia prosi kardynała, by nabył dla niej naszyjnik na raty, obiecując, że ona sama zapłaci za niego. De Rohan ma tylko zapłacić pierwszą ratę. Kardynał bez namysłu zgadza się na to. W międzyczasie grupa oszustów próbuje ukraść naszyjnik i wywieść go za granicę, jednak im się to nie udaje. Tymczasem rodzina Taverney próbuje sobie radzić w obecnej sytuacji, która jednak nie jest zbyt dla nich pomyślna. Jedynie bogaty mariaż Andrei mógłby ocalić ich od nędzy, w jaką przed laty wprowadził ich stary baron. Andrea zakochuje się w hrabi Olivierze de Charny, który jednak jest tak zakochany w królowej, że na inną nie zwraca najmniejszej uwagi. Ostatecznie to sama Maria Antonina, by ukryć platoniczną miłość między nią a swym dworzaninem, proponuje Olivierowi, by poślubił Andreę, o której miłości do niego wie. Olivier wbrew samemu sobie ostatecznie zgadza się na to i oświadcza się pannie Taverney, która jest wniebowzięta i radośnie szykuje się do ślubu, w czym pomaga jej ojciec. Niestety jej radość zostaje zniszczona w chwili, gdy w rozmowie z nią jej narzeczony wyznaje jej prawdę na temat tego związku. Co gorsza, słyszy to również stary baron Taverney, który chwilę później dostaje zawału serca i umiera. Wkrótce odbywa się Oliviera i Andrei.

Tymczasem intryga Joanny de Valois i Alessandra Cagliostra odnosi skutek. Rohan daje królowej naszyjnik, płacąc za niego wcześniej pierwszą ratę. Jednakże bankierzy wkrótce żądają od królowej spłaty pozostałych rat, pokazując jej podpisany przez “nią” kwit. Królowa jednak zaprzecza zarzutów - na kwicie widnieje podpis “Maria Francuska”, a Maria Antonina na pewno by się tak nie podpisała. Ludwik XVI każe wszcząć postępowanie w tej sprawie. Policja szybko wpada na trop Joanny de Valois, która zostaje aresztowana. Pod sąd oddano również Cagliostra i Oliwię. Jedynie mąż Joanny uciekł z naszyjnikiem za granicę, gdzie wydłubuje diamenty i sprzedaje je za trzecią część ich wartości. Rozpoczyna się proces sądowy. Joanna zachowuje się butnie i arogancko. Nie spodziewa się, żeby osobę jej pokroju spotkała surowa kara za to, co zrobiła. Mimo namów księdza nie chce okazać skruchy z powodu tego, co zrobiła. Wyrok jest dość łagodny dla spiskowców. Cagliostro zostaje skazany na banicję pod karą śmierci, Oliwia ułaskawiona ze względu na to, że była jedynie marionetkę, zaś Joannę de Valois czeka banicja. Kobieta myśli, że wykpiła się tanim kosztem. Ale myli się. W dzień wygnania zabrano ją na plac egzekucji, po czym przywiązano do pręgierza i odczytano wyrok - oprócz banicji czeka ją napiętnowanie i chłosta. Przerażona kobieta błaga o litość, ale nic to jej nie daje. Wypalono jej czarną lilię, po czym wychłostano i zostawiono na pewien czas przywiązaną, żeby lud mógł z niej szydzić i poznęcać się nad nią. Tak się też dzieje. Pomsta za utracony honor Marii Antoniny dokonała się. Niestety, spora część ludu uwierzyła pani de Valois, że jest niewinna i pomyślała, że to królowa naprawdę kupuje sobie naszyjniki warte całą flotę, a lud głoduje. Zaś według pani de Valois to tylko kozioł ofiarny. Intryga Cagliostra się powiodła - rewolucja wisi na włosku. Świadczy o tym na końcu rozmowa pomiędzy panami Dantonem i Maratem, przeprowadzona na ostatnich kartach powieści.