Natan Gross

Tablica ku czci Natana Grossa, Kraków ul. Sarego

Natan Gross (ur. 16 listopada 1919 w Krakowie, zm. 5 października 2005 w Tel Awiwie) – polsko-izraelski scenarzysta, reżyser, producent, krytyk i historyk filmu, poeta, pisarz, tłumacz, edytor i wydawca publikujący w języku polskim i hebrajskim.

Biografia

Urodził się w Krakowie w rodzinie żydowskiej. W 1938 zdał maturę w krakowskim Liceum Hebrajskim. Wybuch II wojny światowej przerwał jego studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie okupacji, jako Franciszek Grymek, ukrywał się na aryjskich papierach w getcie krakowskim i w Warszawie. Po wojnie wrócił do Krakowa.

Jego uwagę pochłonęły przede wszystkim sprawy filmowe. W 1946 ukończył Kurs Przeszkolenia Filmowego w Krakowie, na którym miał okazję zetknąć się ze znakomitymi wykładowcami. Po ukończeniu kursu, w tym samym roku został oddelegowany do Łodzi jako asystent Stanisława Wohla przy filmie Dwie godziny. Po niezbyt ciekawych doświadczeniach związanych z tym filmem (z powodu zarzutów o formalizm film doczekał się premiery dopiero w 1957), Gross wahał się, czy dalej zajmować się kinematografią. Wówczas spotkał na swojej drodze Saula Goskinda, producenta filmów w języku jidysz, który zaproponował Grossowi stanowisko scenarzysty i reżysera w swojej nowootwartej wytwórni Kinor.

Na skutek sytuacji politycznej w kraju, wyjechał w 1950 do Izraela, gdzie zajmował się m.in. realizacją filmów dokumentalnych. Tam też wyreżyserował swój jedyny pełnometrażowy film fabularny pt. Piwnica, który w 1964 otrzymał nagrodę na festiwalu w Berlinie. Zmarł w wieku 85 lat w Tel Awiwie, gdzie został pochowany. Pozostawił po sobie syna Jaakowa (Jakuba), który jest jednym z najwybitniejszych izraelskich reżyserów realizujących filmy w oparciu o materiały archiwalne.

Archiwum osobiste i literackie Natana Grossa znajduje się w Archiwum Emigracji w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu.

Ważniejsze filmy

• 1946-1949: Jidisze Film Kronik (z jid. Żydowska Kronika Filmowa)
• 1947: Der weg cum gezunt (z jid. Droga do zdrowia)
• 1947: Der jidiszer jiszuw in Niderschlezien (z jid. Żydowskie osadnictwo na Dolnym Śląsku)
• 1948: Unzere kinder (z jid. Nasze dzieci)
• 1948: Mir lebn geblibene/Am Jisroel Chai (z jid. i hebr. My, którzy przeżyliśmy)
• 1948: ORT
• 1948: Joint
• 1949: Achar alpaim szana (z jid. Po dwóch tysiącach lat)
• 1949: Kadima Gordonia (z jid. Naprzód, Gordonia)

Współpracował przy przy realizacji pierwszego polskiego powojennego filmu fabularnego Dwie godziny z 1946, jako asystent reżysera Stanisława Wohla, wraz z Saulem Goskindem reżyserował w 1948 film dokumentalny Piąta rocznica Powstania w Getcie Warszawskim, był też współproducentem i autorem komentarza filmu Zachor. W Izraelu stworzył ponad 100 filmów m.in. swój jedyny pełnometrażowy film Piwnica.

Ważniejsze książki

• 1971: Co nam zostało z tych lat, Tel Awiw (nakładem Związku Wychowanków Hebrajskiego Gimnazjum w Krakowie)
• 1976: Okruszyny młodości, Tel Awiw
• 1991: Kim pan jest, panie Grymek (wznowione w 2005)
• 1993: Poeci i Szoa. Obraz zagłady Żydów w poezji polskiej
• 2000: Żydowski bard. Gawęda o życiu i twórczości Mordechaja Gebirtiga
• 2002: Film żydowski w Polsce
• 2006: Przygody Grymka w Ziemi Świętej

wydał też antologie:

• 1947: Wybór współczesnej poezji hebrajskiej , Łódź
• 1948: Pieśni o Izraelu, Łódź
• 1975: Pieśni buntu i Zagłady, (wiersze) Hajfa
• Antologia hebrajskiej poezji zagłady (jako współredaktor)

Linki zewnętrzne

• Zmarł Natan Gross na stronie ksiazki.wp.pl
• Wczesne filmy Natana Grossa na stronie cine-holocaust.de
• Archiwum Emigracji - archiwum Natana Grossa