Naum Eitingon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Naum Isaakowicz Eitingon (ros.: Наум Исаакович Эйтингон, Эйдингтон, Эттингтон, hebr.: נחום אייטינגון), znany także jako Leonid Aleksandrowicz Eitingon (ros.: Леонид Александрович Эйтингон) (ur. 6 grudnia 1899 w m. Szkłów, gubernia Mohylew, zm. 3 maja 1981 w Moskwie) – oficer radzieckiego wywiadu i innych służb specjalnych, generał major NKWD.

Urodził się w rodzinie żydowskiego urzędnika fabryki papieru.

Pomiędzy majem a październikiem 1917 wstąpił do partii lewicowych eserów; od października 1919 był członkiem Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików).

Ukończył 7 klas szkoły handlowej w Mohylewie. W 1918 wstąpił do Armii Czerwonej.

W okresie "komunizmu wojennego" aktywnie działał w procesie rekwizycji i "walki z kułactwem". W kwietniu 1919 został wysłany do Moskwy na szkolenie we Wszechrosyjskiej Radzie Spółdzielczości Robotniczej. Po powrocie od września 1919 roku pozostaje na Białorusi, brał udział w obronie Homela w oddziałach komunistów.

Następnie pracował w Homlu jako instruktor związków zawodowych.

Służba w wywiadzie i innych instytucjach[edytuj | edytuj kod]

Od maja 1920 był zatrudniony w organach bezpieczeństwa. Pierwsze stanowisko – komisarz rejonu umocnionego Homel, następnie komisarz spraw wojskowych, członek Zarządu, zastępca Przewodniczącego homelskiego CzeKa. Uczestniczył w akcji rozpracowania i ujawnienia zdrady E. O. Opperputa, likwidacji organizacji sawinkowców i walce przeciwko oddziałom gen. Stanisława Bułak-Bałachowicza.

W październiku 1921 roku w bitwie pod Dawydowką został ciężko ranny w lewą nogę, przebywał w szpitalu przez 4 miesiące.

Od marca 1922 był członkiem Zarządu GPU Baszkirii. Od maja 1923 był członkiem centralnego aparatu OGPU, najpierw jako komisarz, a następnie zastępca szefa wydziału Oddziału Wschodniego, jednocześnie studiując na Wydziale Studiów Orientalnych Wojskowej Akademii RKKA.

Od października 1925 – w Oddziale Zagranicznym OGPU, zajmowane stanowiska:

  • rezydent OGPU w Szanghaju (1925 – 1926)
  • rezydent OGPU w Pekinie (1926 – 1927) pod przykryciem konsula ZSRR
  • rezydent OGPU w Szanghaju (1927 – 1929), pod przykryciem konsula ZSRR; wiosną 1929 roku siatka wywiadowca, którą kierował została częściowo rozbita przez kontrwywiad chiński
  • rezydent OGPU w Stambule (1929 – 1930), oficjalnie attache konsulatu ZSRR; od grudnia 1929 podlegała mu także siatka agenturalna w Grecji; w tym okresie występuje pod nazwiskiem Leonid Naumow
  • zastępca kierownika specjalnej grupy Przewodniczącego OGPU (1930 – 1931)
  • szef 8 Wydziału Oddziału Zagranicznego OGPU (1931)
  • delegowany do Francji, następnie do Belgii (1931 – 1933)
  • szef 1 Wydziału Oddziału Zagranicznego OGPU (marzec – druga połowa 1933)
  • delegowany do USA (1933 – 1936), pracował tam z nielegałami
  • zastępca rezydenta NKWD w Hiszpanii (Orłowa) (1936 – 1938), w tym okresie występuje pod nazwiskiem Leonid Aleksandrowicz Kotow, Grozowski, Leonow, Naumow, Towarzysz Pablo
  • rezydent NKWD w Hiszpanii (1938 – 1939), po klęsce rządu republikańskiego w wojnie domowej organizował ewakuację radzieckich specjalistów i ochotników, z terytorium Francji kierował hiszpańską siecią agenturalną NKWD

Od 1939 do maja 1941 bierze udział w operacji "Kaczka" (Zabójstwo Trockiego), najpierw w Paryżu, a od października 1939 – w Nowym Jorku, w końcowej fazie operacji zaś w Meksyku. Po zabiciu Trockiego (20 sierpnia 1940) uciekł na Kubę i na początku 1941 przez Nowy Jork i Chiny wrócił do ZSRR, do Moskwy przyjechał w maju 1941

  • zastępca kierownika Specjalnej Grupy Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych (terror i dywersja na tyłach przeciwnika) (5 lipca – 1 września 1941)
  • zastępca szefa 1 Zarządu NKWD (wywiad) (11 sierpnia – 1 września 1941)
  • delegowany do Turcji (1941 – sierpień 1942), zorganizował nieudany zamach na niemieckiego ambasadora w Turcji, von Papena
  • zastępca Naczelnika 4 Zarządu NKWD ZSRR (terror i dywersja na tyłach przeciwnika) (20 sierpnia 1942 – maj 1943)
  • zastępca Naczelnika 4 Zarządu NKGB – MGB (terror i dywersja na tyłach przeciwnika) (maj 1943 – październik 1946)
  • zastępca Dyrektora Wydziału "S" z NKWD ZSRR (koordynacja działań wywiadowczych związanych z problematyką atomową) (27 września 1945 – styczeń 1946)
  • zastępca Dyrektora Wydziału "S" (jak wyżej) NKGB – MGB (10 stycznia 1946 – 30 maja 1947)
  • zastępca szefa "DR" MGB (dywersyjno-wywiadowczy) (15 lutego 1947 – 9 września 1950)
  • zastępca szefa Biura Numer 1 MGB (operacje specjalne za granicą) (1950 – październik 1951)

19 października 1951 aresztowany w ramach "sprawy Abakumowa". 19 marca 1953 zwolniony z braku dowodów, zrehabilitowany, na osobiste polecenie Berii otrzymał jako odszkodowanie 35 000 rubli. Przywrócony do służby.

20 lipca 1953 został odwołany z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, 21 sierpnia 1953 ponownie aresztowany w "sprawie Berii". 6 marca 1957 został skazany przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego na 12 lat więzienia, odbywał karę w więzieniu Włodzimierz. Zwolniony w marcu 1964 roku, od 1965 pracował jako redaktor w periodyku "Stosunki międzynarodowe" ("Международные отношения").

Zmarł na wrzody żołądka w Centralnym Szpitalu Klinicznym w Moskwie. W 1992 został pośmiertnie zrehabilitowany.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

  • kapitan Bezpieczeństwa Państwowego (20 grudnia 1936)
  • major Bezpieczeństwa Państwowego (28 kwietnia 1941)
  • starszy major Bezpieczeństwa Państwowego (13 sierpnia 1941)
  • komisarz Bezpieczeństwa Państwowego (14 lutego 1943)
  • generał major Bezpieczeństwa Państwowego (9 lipca 1945 r.)

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Normam Polmar, Thomas B. Allen: "Księga Szpiegów", Wydawnictwo Magnum Warszawa 2000
  • Christopher Andrew, Wasylij Mitrochin: "Archiwum Mitrochina", Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA Warszawa 2001
  • Paweł Sudpołatow: "Wspomnienia niewygodnego świadka (kulisy wywiadu i kontrwywiadu)", Dom wydawniczy Bellona 1999
  • А.И.Колпакиди, Д.П.Прохоров: "Внешняя разведка России"