Neoklasycyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
J. R. Pope, Jefferson Memorial w Waszyngtonie, 1939-1943

Neoklasycyzm (neo- + klasycyzm – łac. classicus pierwszorzędny) – zespół różnorodnych tendencji w sztuce, literaturze, muzyce i architekturze nawiązujących do nurtu klasycystycznego, renesansu lub baroku, pojawiających się na przestrzeni wieków XIX i XX.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Neoklasycyzm, czy też klasycyzm współczesny, był kierunkiem w dwudziestowiecznej poezji nawiązującym do antyku, klasycyzmu, a także baroku. W literaturze francuskiej przedstawicielami neoklasycyzmu byli Paul Valéry i James Tissot, w angielskiej – Thomas Stearns Eliot, w rosyjskiej tzw. akmeiści, a w polskiej m.in. Czesław Miłosz, Zbigniew Herbert, Mieczysław Jastrun, Jarosław Marek Rymkiewicz[1].

Neoklasycyzm oparty jest na ideale czystej poezji, czyli niezależnej od treści życiowej[potrzebne źródło]; liryka intelektualna, pełna aluzji filozoficznych w formie nawiązywania do klasycznych wzorców.

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Terminem neoklasycyzm określa się tendencje klasycyzujące pojawiające się w drugiej połowie XIX wieku (Johannes Brahms, Max Reger, César Franck), lecz przede wszystkim kierunek dominujący w muzyce lat międzywojennych[2], nawiązujący do muzyki z czasów sprzed romantyzmu, a głównie do baroku. Głównymi przedstawicielami neoklasycyzmu w XX wieku byli Igor Strawinski, Paul Hindemith, Arthur Honegger. Uważali oni, że zadaniem muzyki nie jest komentowanie świata ani oddziaływanie na emocje, lecz tworzenie piękna wyłącznie muzycznego, a więc opartego na jasnej formie i mistrzowskiej technice kompozytorskiej[3]. Kierunek został zainicjowany w muzyce włoskiej, najpierw zdominował Włochy i Francję. Za sprawą Nadii Boulanger, u której uczyło się bardzo wielu muzyków z Polski i Stanów Zjednoczonych, zyskał dominującą pozycję także w tych krajach. Stanowił opozycję wobec neoromantyzmu, impresjonizmu i ekspresjonizmu.

Zob. też Neoklasycyzm (styl muzyczny)

Sztuki plastyczne[edytuj | edytuj kod]

Neoklasycyzm w architekturze, rzeźbie i malarstwie jest synonimem klasycyzmu[4]. Kontynuował on w drugiej połowie XVIII i pierwszej połowie XIX wieku konserwatywne tendencje stanowiąc opozycję do romantyzmu. Nawiązywał do sztuki antyku greckiego i rzymskiego oraz sztuki włoskiego renesansu.

W XX wieku tendencje klasycyzujące pojawiające się wśród artystów awangardowych określano mianem nowego klasycyzmu, nowoczesnego klasycyzmu, klasycyzmu awangardowego czy też neoklasycyzmu[5]. Były one reakcją na mnożące się w szybkim tempie nowe koncepcje plastyczne. Występowały także przeciwko degradacji klasycznych wzorców przez akademizm. Krytycy sztuki i artyści widzieli w tym nurcie nową postawę wobec sztuki dawnych mistrzów. Pragnęli jej realizacji nie w powrocie do tematyki antycznej, kopiowania dawnych motywów, ale w poszukiwaniu porządku i równowagi w kompozycjach plastycznych[5]. Takiej harmonii brakowało, zdaniem zwolenników nowego prądu, dziełom fowistów czy impresjonistów. Tendencje klasycyzujące wystąpiły m.in. w twórczości Picassa, Maurice’a Denis, Giorgia de Chirico. W sztuce polskiej rozwijali je m.in. artyści Rytmu i Wileńskiego Towarzystwa Artystów Plastyków, Felicjan Szczęsny Kowarski, Leonard Pękalski, Tadeusz Tołwiński, Bohdan Pniewski, Zygmunt Mączeński, Adolf Szyszko-Bohusz[5].

Do antyku, klasycyzmu czy renesansu sięgali również artyści działający na polu sztuki oficjalnej w państwach totalitarnych (np. socrealizm). Figuratywna, monumentalna sztuka w konwencji realizmu ujętego w klasycyzujące formy była tam narzędziem propagandy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Encyklopedia PWN: neoklasycyzm w literaturze.
  2. Encyklopedia PWN: neoklasycyzm w muzyce.
  3. D. Gwizdalanka Przemiany kultury muzycznej w XX wieku, Kraków 2011, s. 6.
  4. Encyklopedia PWN: neoklasycyzm w sztukach plastycznych.
  5. 5,0 5,1 5,2 Dorota Szczuka, Wołanie o ład. Krytyka artystyczna wobec klasycyzujących tendencji w sztuce lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku. Roczniki Humanistyczne, Tom XLVI, zeszyt 4 – 1998.