Neron

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy cesarza rzymskiego. Zobacz też: Neron (imię).
Neron
Nero Glyptothek Munich 321.jpg
Imiona Lucius Domitius Ahenobarbus (od 50 r. Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus)
Panował jako Imperator Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus
niezaliczony w poczet bogów
Czas panowania 13 października 54 r.9 czerwca 68 r.
Dynastia julijsko-klaudyjska
Data urodzin 15 grudnia 37 r., Ancjum
Data śmierci 9 czerwca 68 r., Rzym
Moneta
As-Nero-Ara pacis-RIC 0562.jpg
As Nerona
Lista cesarzy rzymskich
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Neron (Lucius Domitius Ahenobarbus, po adopcji przez Klaudiusza Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus, ur. 15 grudnia 37 w Ancjum, zm. 9 czerwca 68 w Rzymie) – cesarz rzymski w latach 54–68, syn Gnejusza Domicjusza Ahenobarbusa i Agrypiny Młodszej, późniejszej żony cesarza Klaudiusza.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wychowanek Seneki Młodszego, wbrew powszechnie panującej opinii (pochodzącej od historyka Tacyta) miał duży talent poetycki i aktorski. 25 lutego 50 roku został oficjalnie adoptowany przez ówczesnego cesarza Klaudiusza[1]. Stało się tak dzięki silnym wpływom Agrypiny, matki Nerona na dworze cesarskim jak i uległości samego Klaudiusza. Tym samym zyskał te same prawa do tronu co Brytannik, pierworodny syn cesarza, od którego był o 5 lat starszy.

Cesarz[edytuj | edytuj kod]

Cesarz rzymski od 54 roku, kiedy jego matka otruła swojego męża i przejęła władzę. Oficjalna tytulatura cesarska: Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus. Neron odsunął później matkę od wpływów, a w 59 roku zlecił jej zamordowanie. W 62 roku Neron poślubił Poppeę, która poprzednio była żoną Rufriusa Crispinusa, a następnie Otona – przyjaciela Nerona. Poppea była kochanką Nerona już od 58. Zmarła w 66 roku, według Swetoniusza w wyniku kopnięcia zadanego przez małżonka, gdy była w ciąży.

W polityce wewnętrznej Neron w dużym stopniu kierował się wskazówkami swoich doradców. Początkowo największą rolę odgrywali jego nauczyciel, Seneka Młodszy oraz prefekt pretorianów, Sekstus Afraniusz Burrus. Po śmierci tego ostatniego (62) oraz wycofaniu się z życia politycznego Seneki, miejsce ich zajęli Feniusz Rufus oraz otoczony złą sławą prefekt pretorianów, Ofoniusz Tygellinus. Duże wpływy na dworze cesarskim miał również Gajusz Petroniusz, arbiter elegantiae[2].

Żądny władzy Neron, zaledwie siedemnastolatek w chwili objęcia władzy, dążył do narzucenia hellenistycznych form sprawowania władzy, nieustannie rywalizował z senatem o wpływy, w końcowym okresie panowania poddał się nawet deifikacji. Postępowanie to sprawiło, iż postrzegany był wśród arystokracji rzymskiej jako tyran: w 65 wyszedł na jaw spisek Gajusza Pizona, w wyniku czego samobójstwa popełnili m.in. znienawidzeni przez Tygellina (i prawdopodobnie niesłusznie w spisek zamieszani) Seneka i Petroniusz.

W polityce zewnętrznej Neron rządził rozsądnie, ufając swoim doradcom. Imperium rzymskie po niemal 14 latach panowania cesarza Klaudiusza było silne i dobrze umocnione. Neron interesował się sprawami swoich prowincji o tyle, o ile to było konieczne. Wolał życie w stolicy oddając się wszelkim przyjemnościom. Trzeba jednak przyznać, że w sytuacjach kryzysowych podejmował dobre dla cesarstwa decyzje. Już w pierwszym roku swego panowania Neron musiał się wykazać, gdyż cesarstwo straciło wpływy w Armenii. Do tej pory na tronie, dzięki rzymskiej protekcji, zasiadał książę Radamist. Został on jednak wygnany i tron Armenii przejął Tyrytades, który był bratem partyjskiego króla Wologeza.[3] Wieści o przejęciu Armenii przez Partów wywołały duży niepokój w Rzymie. Od ponad stu lat oba mocarstwa toczyły ze sobą mniejsze lub większe wojny. Zadanie odzyskania Armenii Neron powierzył uznanemu już wodzowi Korbulonowi. Ten wywiązał się znakomicie ze swojej misji. Podczas dwóch kampanii pokonał Partów, a Armenia powróciła pod orbitę wpływów cesarstwa. Co prawda na tronie pozostał Tyrytades, ale w 63 roku złożył on hołd w Rzymie klękając przed obliczem Nerona.[4] Było to spektakularne wydarzenie, które przysporzyło cesarzowi wiele uznania wśród obywateli rzymskich.

W prowincjach nad Renem - Germanii Dolnej oraz Germanii Górnej - rzymianie umacniali się na zasadzie "dziel i rządź".

Nad granicami pojawiało się wiele plemion (m.in. Fryzowie, Chaukowie, Ampsywarowie, Chattowie, Hermundurowie).

Jednych rzymianie tolerowali, innych zwalczali, sprzymierzając się czasowo z wodzami niektórych plemion. [5] Bratobójcze walki plemienne Germanów sprawiały, że nie stanowili oni w tym czasie realnego zagrożenia dla Imperium.

Pożar Rzymu[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Wielki Pożar Rzymu.

W 64 r. spłonął Rzym. Neron wykorzystał fakt, że spora powierzchnia miasta się zwolniła i rozkazał wybudować duży pałac. Wywołało to podejrzenia, rozpowszechniane przez wrogie cesarzowi stronnictwa w senacie, jakoby to Neron rozkazał podpalić miasto. Nie jest to zapewne prawdą, gdyż wówczas Rzym płonął często, co było związane ze sposobem stawiania budynków. Największy pożar Rzymu ówczesnych czasów miał miejsce za Oktawiana Augusta, jednak to ten z czasów Nerona zapadł bardziej w pamięci ze względu na nieprzychylność do osoby władcy ze strony zarówno arystokracji (a to ona była piśmienna i przekazywała swoje poglądy w tekstach), jak i późniejszych nieprzychylnych mu autorów chrześcijańskich[potrzebne źródło].

Niezaprzeczalną zasługą Nerona było zaprojektowanie nowego planu miasta z szerokimi ulicami. Przy odbudowie domów wprowadzono nowe wytyczne mające na celu uchronienie miasta przed kolejną pożogą. Było to między innymi wprowadzenie dużych odstępów między budynkami; obowiązek posiadania sprzętu do gaszenia pożaru w każdej kamienicy; budynki nie mogły być już wznoszone tylko z drewnianych belek, po części musiały być wznoszone z kamienia nie pękającego w ogniu[6]. Tego nie było wcześniej i o tym zapomniano, widząc w tym pożarze największy, a faktycznie po prostu ostatni z wielkich, gdyż później miasto było na tego typu katastrofy lepiej przygotowane.

Wzniesiono również od podstaw ogromne termy na Polu Marsowym. Znacząco przebudowano i rozbudowano pałac, który otrzymał nazwę Złoty Dom[7].

Według Tacyta Neron, chcąc odciągnąć od siebie podejrzenia winą za pożar, obarczył zamieszkujących w Rzymie chrześcijan, co stało się przyczyną fali krwawych represji[8]. O owych represjach wspomina Swetoniusz: „Ukarano torturami chrześcijan, wyznawców nowego i zbrodniczego zabobonu”[9].

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Neron jako Apollo (intaglio)

Despotyzm Nerona wywoływał coraz większe niezadowolenie w kręgach arystokracji, patrycjuszów i bogatych warstwach społecznych. W marcu w Galii zbuntował się przeciwko niemu Windeks, powstania wybuchły w Hiszpanii i Judei. Już na początku kwietnia wojska w Hiszpanii obwołały cesarzem Galbę. Jak podaje rzymski historyk Eutropiusz: „świat rzymski go przeklął i wszyscy jednocześnie opuścili, a senat uznał za wroga”[10]. Opuszczony nawet przez gwardię pretoriańską, zdradzony przez najbliższych współpracowników, Neron popełnił samobójstwo 9 czerwca 68 roku. Jego ostatnie słowa miały brzmieć: Qualis artifex pereo! (Jakiż artysta ginie [wraz ze mną])[11].

Po jego śmierci spekulowano, że cesarz żyje i jedynie sfingował samobójstwo, aby uciec przed oprawcami. Jego grób był otoczony kultem, składano na nim kwiaty. Kilkukrotnie pojawiali się samozwańcy podający się za Nerona. Fakt ten sugeruje, że Neron był w istocie lubianym i cenionym przez niższe warstwy społeczne władcą, skoro samozwańcy liczyli na odzew zarówno wśród legionów, jak i wśród poddanych, a co więcej, w pewnym zakresie ich oczekiwania się spełniały[12].

Małżeństwa i dzieci[edytuj | edytuj kod]

  1. Oktawia (od 53 do rozwodu w styczniu 62)
  2. Poppea Sabina (od 21 stycznia 62)
    córka Klaudia Augusta (Claudia Augusta, ur. i zm. w 63)
  3. Statilia Messalina (od 66)

Miał również kochankę – grecką wyzwolenicę Akte.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Nerona

Przypisy

  1. Aleksander Krawczuk: Neron. Warszawa: Czytelnik, 1988, s. 64. ISBN 83-07-01754-8.
  2. Tacyt, Roczniki, ks.XVI,18.
  3. Aleksander Krawczuk: Neron. Warszawa: Czytelnik, 1988, s. 108. ISBN 83-07-01754-8.
  4. Aleksander Krawczuk: Neron. Warszawa: Czytelnik, 1988, s. 262. ISBN 83-07-01754-8.
  5. Aleksander Krawczuk: Neron. Warszawa: Czytelnik, 1988, s. 162-163. ISBN 83-07-01754-8.
  6. Aleksander Krawczuk: Neron. Warszawa: Czytelnik, 1988, s. 242. ISBN 83-07-01754-8.
  7. Aleksander Krawczuk: Neron. 1988: Czytelnik, 1988, s. 243. ISBN 83-07-01754-8.
  8. Tacyt, Roczniki, ks.XV,44.
  9. Swetoniusz: Żywoty cezarów, s.243
  10. Eutropiusz, Brewiarium od zalożenia Miasta 7, 15. w: Brewiaria dziejów rzymskich, Redakcja naukowa: Przemysław Nehring, WUW, Warszawa 2010.
  11. A. Krawczuk, Kronika starożytnego Rzymu, s.201.
  12. A. Krawczuk, Rzym i Jerozolima, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1987.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Cary M., Scullard H. H., Dzieje Rzymu. Od czasów najdawniejszych do Konstantyna (t. II), PIW, Warszawa 1992.
  • Grant M., Neron (tłum. A. Podzielna), PIW, Warszawa 1980.
  • Holland R., Neron, Wyd. "Amber", Warszawa 2007.
  • Krawczuk A., Poczet cesarzy rzymskich, Wyd. "Iskry", Warszawa 2006.
  • Krawczuk A., Rzym i Jerozolima, Wyd. Poznańskie, Poznań 1987.
  • Gajus Swetoniusz Trankwillus, Żywoty cezarów, Ossolineum, Wrocław 1987.
  • Tacyt, Dzieła (t. I-II), Wyd. "Czytelnik", Warszawa 1957.
  • Władcy i wodzowie starożytności. Słownik (red. P. Iwaszkiewicz, W. Łoś, M. Stępień), WSiP, Warszawa 1998.


Poprzednik
Klaudiusz
Imperatores Romani.svg Cesarz rzymski
5468
Imperatores Romani.svg Następca
Galba