Niecierpek gruczołowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niecierpek gruczołowaty
Springkapselkraut1(loz).jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd wrzosowce
Rodzina niecierpkowate
Rodzaj niecierpek
Gatunek niecierpek gruczołowaty
Nazwa systematyczna
Impatiens glandulifera Royle
Ill. bot. Himal. Mts. 1(5):151. 1835; 2(2): t. 28, fig. 2. 1834
Synonimy

Impatiens roylei Walpers[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiaty
Mięsista łodyga

Niecierpek gruczołowaty, n. himalajski, n. Roylego (Impatiens glandulifera) – gatunek roślin należący do rodziny niecierpkowatych.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje w stanie dzikim w Azji środkowej, w rejonie Himalajów i w zachodnich Indiach i Pakistanie[2]. Jako roślina ozdobna zawleczony do wielu krajów, gdzie zdziczał i stał się gatunkiem inwazyjnym w Europie, Ameryce Północnej, Azji oraz w Nowej Zelandii. Sprowadzony do Europy po raz pierwszy w 1839 do Anglii (Kew Gardens). Europę kontynentalną opanował w 1900 roku. W Polsce rozproszony jako uciekinier z miejsc uprawy, w niektórych regionach występuje często (zwłaszcza w południowej części kraju) i zajmuje rozległe przestrzenie (np. w rejonie ujścia Odry). Pierwszą naturalną populację zaobserwowano wzdłuż polskich rzek w 1960 roku. W wielu krajach zwalczany. Zwalczanie trudne i kosztowne ze względu na dużą zdolność do regeneracji i łatwe rozprzestrzenianie. Rozwój ogranicza wypas zwierząt[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Osiąga 1-2 m wysokości, gałęzista w górnej części, dołem jest bezlistna, w węzłach zgrubiała, naga, jasnozielona i czerwono punktowana.
Liście
Naprzeciwległe lub po 3 w okółkach, lancetowate, piłkowane, do 25 cm długości.
Kwiaty
Różowe, ale bardzo różnie wysycone barwą (od białych do ciemnobordowych), w skąpokwiatowych gronach. Kwiaty mają 3-4 cm wysokości i 2 cm szerokości. Korona ma charakterystyczny, chełmiasto wysklepiony kształt, opatrzona jest małą, zakrzywioną ostrogą.
Owoce
Lancetowate, pękające torebki o długości 2-3 cm i szerokości 0,8 cm. Pękając wyrzucają nasiona na odległość do 7 m. Nasiona są bardzo żywotne. Jedna roślina mateczna może wyprodukować 4000 nasion.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina jednoroczna. Kwitnie od czerwca do października. Kwiaty wydzielają duże ilości nektaru. Wykazuje szeroką tolerancje środowiskową, rośnie na glebach wilgotnych, bogatych w substancje pokarmowe. Występuje najobficiej nad rzekami, na skrajach lasów łęgowych, w ziołoroślach nadrzecznych. Liczba chromosomów 2n = 18, 20.

Stan prawny[edytuj | edytuj kod]

Niecierpek gruczołowaty uznawany jest w Polsce za gatunek inwazyjny, groźny dla rodzimej przyrody. Jego wprowadzanie do środowiska lub przemieszczanie w środowisku przyrodniczym jest zabronione przez Ustawę o ochronie przyrody z 2004 roku. Od 2012 roku także jego import, posiadanie, prowadzenie hodowli, rozmnażanie i sprzedaż wymagają specjalnego pozwolenia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Nieprzestrzeganie wymienionych ograniczeń według ustawy o ochronie przyrody jest wykroczeniem podlegającym karze aresztu lub grzywny pieniężnej[4][5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Uprawiany jako roślina ozdobna w ogrodach. Wysiew nasion w marcu – kwietniu w ciepłym inspekcie. Na miejsce stałe wysadzać w końcu maja. Wymaga gleby żyznej, próchniczej, dostatecznie wilgotnej. W ogródku zwykle sam rozsiewa się[6].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-28].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-15].
  3. Harry Helmisaari: Impatiens glandulifera (ang.). Nobanis, 2007. [dostęp 2009-03-29].
  4. Tekst ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220)
  5. Tekst rozporządzenia z dnia 9 września 2011 r. w sprawie listy roślin i zwierząt gatunków obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym (Dz. U. z 2011 r. Nr 210, poz. 1260)
  6. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.