Niedźwiedziówkowate
| Niedźwiedziówkowate | |
| Arctiidae[1] | |
| Leach, 1815 | |
 Niedźwiedziówka kaja (Arctia caja) |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | stawonogi |
| Gromada | owady |
| Podgromada | owady uskrzydlone |
| Rząd | motyle |
| Rodzina | niedźwiedziówkowate |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Niedźwiedziówkowate (Arctiidae) – liczna w gatunki rodzina motyli charakteryzujących się masywnym ciałem, niewielką głową i uwstecznioną ssawką. Ubarwienie postaci dojrzałych jest zróżnicowane. Znanych jest około 6 000 gatunków[2]. W większości są polifagami.
Niedźwiedziówkowate są też klasyfikowane w randze podrodziny Arctiinae w obrębie rodziny Noctuidae lub Erebidae.
Spis treści |
Występowanie [edytuj]
Motyle z tej rodziny są rozpowszechnione na całym świecie, głównie w strefach tropikalnych. W Europie występuje 98 gatunków, a w Polsce 45[2]. Na terenie kraju są szeroko rozprzestrzenione – pospolita jest m.in. niedźwiedziówka nożówka (Arctia caja).
Budowa [edytuj]
Są to motyle o zróżnicowanych rozmiarach, od niewielkich (o rozpiętości skrzydeł 17 mm) do dużych (skrzydła ok. 90 mm)[2]. Komórka środkowa skrzydła długa i wąska. Głaszczki wargowe są krótkie, ssawka dobrze rozwinięta. Czułki u samców grube, często podwójnie piłkowane, a u samic nitkowate. W podrodzinie Arctiinae odwłok jest krępy, a u większości gatunków skrzydła szerokie często jaskrawo ubarwione – czerwone, pomarańczowe.
Przyoczka obecne są u podrodziny Arctiinae. W podrodzinie Lithosinae większość gatunków jest niewielkich rozmiarów o wąskich skrzydłach ubarwionych szaro, szaro-zielono lub żółtawo. Nazwa rodziny związana jest z wyglądem gąsienic, które są silnie owłosione. Wyjątek stanowią skąpo owłosione gąsienice rodzaju Lithosia[2].
Biologia i ekologia [edytuj]
Wśród Arctiidae są gatunki aktywne w ciągu dnia oraz takie, które żerują w nocy, przylatują też do światła.
Gąsienice, w zależności od gatunku żerują na roślinach zielnych oraz drzewach i krzewach liściastych. Gąsienice Lithosinae żerują na porostach. Niektóre gatunki o ostrzegawczym jaskrawym ubarwieniu są niesmaczne lub trujące dla drapieżców.
Nieliczne gatunki są szkodnikami. Północnoamerykańska Estigmene acrea jest szkodnikiem upraw kapusty. W Polsce szkodnikiem sadów może być oprzędnica jesienna (Hyphantria cumea) – gatunek północnoamerykański zawleczony do Europy, po raz pierwszy stwierdzony w 1940 roku na Węgrzech. Jednak nie odnotowywano w Polsce jego masowych pojawów.
Przepoczwarczenie następuje w półprzezroczystym, miękkim, wyścielonym włosami oprzędzie między roślinnością, w szparach kory drzew, w ściółce lub pod powierzchnią ziemi.
Jaja owalne lub okrągłe, gładkie, różnie zabarwione, często z mozaiką barw. Składane są przez samicę pojedynczo lub w małych złożach na krawędzi liści roślin żywicielskich. Składane grupowo mogą tworzyć różnorodnego kształtu złoża.
Niektóre niedźwiedziówkowate posiadają mechanizm obronny polegający na przykrym smaku odstraszającym ewentualnych napastników. Włoski parzące gąsienic mogą powodować pokrzywki, wysypki na tle alergicznym (reakcje histaminowe) lub zapalenie spojówek np. niedźwiedziówka nożówka (Arctia caja). Niektóre gatunki odsłaniają w celu odstraszenia drapieżnika spodnią parę skrzydeł o jaskrawym ubarwieniu. Gąsienice południowoamerykańskiej niedźwiedziówki Paracles laboulbeni żyją w wodzie. Oddychają za pomocą plastronu.
Systematyka [edytuj]
W obrębie Arctiidae wyróżniane są podrodziny:
Gatunki niedźwiedziówkowatych występujących w Polsce zestawiono w artykule motyle Polski.
Uwaga [edytuj]
- Rodzina Nolidae była dawniej włączana do Arctiidae jako podrodzina.
- Obecnie do Arctiidae zostały włączone jako podrodzina oblaczki (Syntominae).
Kategorie zagrożenia [edytuj]
Niektóre gatunki w Polsce są:
- bardzo silnie zagrożone – niedźwiedziówka dwórka (Hyphoraia aulica)
- silnie zagrożone – niedźwiedziówka włodarka (Arctia villica)
- umiarkowanie zagrożone, narażone na wyginięcie – niedźwiedziówka krasa (Pericallia matronula), niedźwiedziówka plamica (Chelis maculosa), niedźwiedziówka hebe (Arctia festiva).
Przypisy
Linki zewnętrzne [edytuj]
Bibliografia [edytuj]
- Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. I. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2004, s. 375–376. ISBN 83-88147-04-8.
