Niedźwiedziówkowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niedźwiedziówkowate
Arctiidae[1]
Leach, 1815
Niedźwiedziówka kaja (Arctia caja)
Niedźwiedziówka kaja (Arctia caja)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd motyle
Nadrodzina Noctuoidea
Rodzina Erebidae
Podrodzina niedźwiedziówkowate
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Niedźwiedziówkowate (Arctiinae) – liczna w gatunki podrodzina motyli z rodziny Erebidae[2][3]. Wcześniej miały rangę niezależnej rodziny[4]. Znanych jest około 6 000 gatunków[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Motyle z tej rodziny są rozpowszechnione na całym świecie, głównie w strefach tropikalnych. W Europie występuje 98 gatunków, a w Polsce 45[5]. Na terenie kraju są szeroko rozprzestrzenione – pospolita jest m.in. niedźwiedziówka nożówka (Arctia caja).

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Są to motyle o zróżnicowanych rozmiarach, od niewielkich (o rozpiętości skrzydeł 17 mm) do dużych (skrzydła ok. 90 mm)[5][4]. Komórka środkowa skrzydła długa i wąska[potrzebne źródło]. Głaszczki wargowe są krótkie, ssawka dobrze rozwinięta. Czułki u samców grube, często podwójnie piłkowane, a u samic nitkowate[4]. W plemieniu Arctiini odwłok jest krępy, a u większości gatunków skrzydła szerokie często jaskrawo ubarwione – czerwone, pomarańczowe.

Przyoczka obecne są u plemienia Arctiini. W plemieniu Lithosini większość gatunków jest niewielkich rozmiarów o wąskich skrzydłach ubarwionych szaro, szaro-zielono lub żółtawo. Nazwa rodziny związana jest z wyglądem gąsienic, które są silnie owłosione. Wyjątek stanowią skąpo owłosione gąsienice rodzaju Lithosia[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Wśród Arctiidae są gatunki aktywne w ciągu dnia oraz takie, które żerują w nocy, przylatują też do światła.

Gąsienice, w zależności od gatunku żerują na roślinach zielnych oraz drzewach i krzewach liściastych. Gąsienice Lithosinae żerują na porostach. Niektóre gatunki o ostrzegawczym jaskrawym ubarwieniu są niesmaczne lub trujące dla drapieżców.

Nieliczne gatunki są szkodnikami. Północnoamerykańska Estigmene acrea jest szkodnikiem upraw kapusty. W Polsce szkodnikiem sadów może być oprzędnica jesienna (Hyphantria cumea) – gatunek północnoamerykański zawleczony do Europy, po raz pierwszy stwierdzony w 1940 roku na Węgrzech. Jednak nie odnotowywano w Polsce jego masowych pojawów.

Przepoczwarczenie następuje w półprzezroczystym, miękkim, wyścielonym włosami oprzędzie między roślinnością, w szparach kory drzew, w ściółce lub pod powierzchnią ziemi.

Jaja owalne lub okrągłe, gładkie, różnie zabarwione, często z mozaiką barw. Składane są przez samicę pojedynczo lub w małych złożach na krawędzi liści roślin żywicielskich. Składane grupowo mogą tworzyć różnorodnego kształtu złoża.

Niektóre niedźwiedziówkowate posiadają mechanizm obronny polegający na przykrym smaku odstraszającym ewentualnych napastników. Włoski parzące gąsienic mogą powodować pokrzywki, wysypki na tle alergicznym (reakcje histaminowe) lub zapalenie spojówek np. niedźwiedziówka nożówka (Arctia caja). Niektóre gatunki odsłaniają w celu odstraszenia drapieżnika spodnią parę skrzydeł o jaskrawym ubarwieniu. Gąsienice południowoamerykańskiej niedźwiedziówki Paracles laboulbeni żyją w wodzie. Oddychają za pomocą plastronu.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Niedźwiedziówka krasa (Pericallia matronula)
Niedźwiedziówka włodarka (Arctia villica)
Niedźwiedziówka babkówka (Parasemia plantaginis)
Krasopani hera (Euplagia quadripunctaria)
Krasopani poziomkówka (Callimorpha dominula)

W obrębie Arctiinae wyróżniane są plemiona[3]:

Rodzina Nolidae była dawniej włączana do Arctiidae jako podrodzina[4], a obecnie ma status niezależnej rodziny w nadrodzinie Noctuoidea[3]. Obecnie do Arctiinae zalicza się jako plemię oblaczki (Syntomini)[3], które dawniej miały rangę rodziny[4].

Gatunki niedźwiedziówkowatych występujących w Polsce zestawiono w artykule motyle Polski.

Kategorie zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Niektóre gatunki w Polsce są:

Przypisy

  1. Arctiidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Christopher Jonko: Erebidae Polski. W: Motyle Europy [on-line]. [dostęp 2015-01-06].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Arctiinae. W: Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2015-01-06].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Józef Razowski: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyt 51-52. Oblaczki – Syntomidae, Niedźwiedziówki – Arctiidae. Warszawa: PWN, Polskie Towarzystwo ntomologiczne, 1971, s. 9-11.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. I. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2004. ISBN 83-88147-04-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. I. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2004, s. 375–376. ISBN 83-88147-04-8.