Niedbalstwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Niedbalstwo (łac. negligentia, culpa) – pojęcie z zakresu teorii prawa oznaczające nieumyślne spowodowanie szkody lub czynu zabronionego. W zależności od epoki, gałęzi prawa i przedstawicieli doktryny bywa ujmowana jako nadrzędna w stosunku do lekkomyślności (jest wtedy ujmowana jako nieumyślność) lub równorzędna do niej (wtedy jest postacią nieumyślności). Przeciwieństwem niedbalstwa jest diligentia (łac. staranność, troska, delikatność).

Prawo rzymskie[edytuj | edytuj kod]

Prawo rzymskie prywatne wskazywało na trzy postacie niedbalstwa, utożsamianego z winą w znaczeniu właściwym: culpa lata, culpa levis i culpa levis in concreto[1].

W pierwszej postaci, w tzw. grubym niedbalstwie, miarą wymaganej staranności była taka, jaką zachowywał przeciętny człowiek w normalnych sytuacjach. Drugą postacią, tzw. winą lekką (a ściślej: culpa levis in abstracto) było niezachowanie staranności człowieka sumiennego i zapobiegliwego, idealnego ojca rodziny (tzw. diligentia diligentis patris familias). Trzecia postać niedbalstwa oznaczała niezachowanie staranności, którą dana osoba stosowała zwykle we własnych sprawach[1].

Prawo cywilne[edytuj | edytuj kod]

Według polskiego prawa cywilnego niedbalstwo jest nieumyślnym stopniem winy. W odróżnieniu od prawa karnego, prawo cywilne nie skupiając się na elemencie psychologicznym, nie rozróżnia lekkomyślności i niedbalstwa właściwego[2].

Nieumyślność w prawie cywilnym polega na niezachowaniu należytej staranności. Niektóre prawodawstwa (np. francuskie) idą za prawem rzymskim, określając model dobrego ojca rodziny, inne zaś kształtują bardziej abstrakcyjny wzorzec (np. ustawodawca niemiecki i szwajcarski)[3].

Prawo karne[edytuj | edytuj kod]

W prawie karnym niedbalstwo jest formą winy nieumyślnej (nieświadoma wina nieumyślna), przeciwstawianą lekkomyślności (nieumyślności świadomej). Polega na tym, że gdy sprawca nie miał zamiaru popełnienia czynu zabronionego i następnie nie był też świadomy zaistnienia czynu zabronionego, to popełnił go mimo, że powinien był dołożyć staranności, by zachować się z należytą ostrożnością i mimo, że mógł przewidzieć, że jego zachowanie nosi znamiona czynu zabronionego[4].

Powinność zachowania staranności powinna być oceniana wspólnie dla osób znajdujących się w zbliżonych sytuacjach, natomiast możność przewidywania oceniana być powinna indywidualnie, w zależności od poziomu wiedzy, cech osobowości i inteligencji konkretnego sprawcy[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 M. Kuryłowicz, A. Wiliński, s. 216.
  2. W. Czachórski, s. 217.
  3. W. Czachórski, s. 218.
  4. 4,0 4,1 T. Bojarski, s. 154.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.