Niepołomice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Niepołomice
Ratusz
Ratusz
Herb Flaga
Herb Niepołomic Flaga Niepołomic
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat wielicki
Gmina Niepołomice
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIV w.
Prawa miejskie 11 kwietnia 1776
Burmistrz Roman Ptak
Powierzchnia 27,4[1] km²
Populacja (31 XII 2012)
• liczba ludności
• gęstość

10 482[2]Green Arrow Up.svg
372,7 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 12
Kod pocztowy 32-005
Tablice rejestracyjne KWI
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Niepołomice
Niepołomice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Niepołomice
Niepołomice
Ziemia 50°02′02″N 20°13′02″E/50,033889 20,217222Na mapach: 50°02′02″N 20°13′02″E/50,033889 20,217222
TERC
(TERYT)
2121519044
Urząd miejski
plac Zwycięstwa 13
32-005 Niepołomice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Niepołomice w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Niepołomice w Wikisłowniku
Strona internetowa
Zamek Królewski w Niepołomicach

Niepołomice (niem. Niepolomitz[3], Heidenau) – miasto w woj. małopolskim, w powiecie wielickim, położone nad Wisłą na skraju Puszczy Niepołomickiej, około 25 km na wschód od centrum Krakowa. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Niepołomice. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. krakowskiego. Powierzchnia miasta wynosi 27,4 kilometrów kwadratowych.

Według danych GUS z 31 grudnia 2012 miasto miało 10 482 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto usytuowane jest 25 km na południowy wschód od Krakowa. co umożliwia korzystanie z dogodnych połączeń komunikacyjnych. W sąsiedztwie miasta przebiegają ważne, krajowe szlaki komunikacyjne, takie jak autostrada A4, droga krajowa nr 4 (E40). Leży na terenie nizinnym (200m n.p.m.). Wyjątkiem jest małe wzniesienie – Wężowa Góra na której stoi, usypany w latach 1910-1914, Kopiec Grunwaldzki oraz leśne pagórki, tak zwane Kozie Górki.[4]

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Miasto posiada korzystne warunki klimatyczne dla sadownictwa i leśnictwa z uwagi na wysoką sumę opadów i wysoką średnią roczną temperaturę powietrza. Średnia temperatura roczna wynosi 8,1 stopnia C, temperatura lipca 17,3 stopnie, stycznia -2,5 stopnia. Średnia liczba dni bezprzymrozkowych wynosi 169, z prymrozkami 196. Wilgotność powietrzna – najniższa w maju 70%, największa w listopadzie i grudniu 90%. Największą liczba dni z opadami w lipcu wyniosła 12 dni (123,3 mm), najsuchszym miesiącem jest luty 10 dni i 23,7 mm opadu. Średnia roczna ilość opadów to 700 – 750 mm.[5]

Zarys historyczny[edytuj | edytuj kod]

O historycznej przeszłości miasta mówią stare kroniki (Długosz, Bielski, Paprocki), zapiski archiwalne, rachunki dworu królewskiego, dowody wizytacji krakowskich biskupów oraz historyczne zabytki: zamek królewski i kościół.

Początki Niepołomic sięgają czasów organizowania się Państwa Polskiego. Za pierwszych Piastów, gdy Kraków został siedzibą panujących książąt, sąsiadująca z nim Puszcza Niepołomicka[6], stała się ulubionym miejscem polowań. W XIV w. ostatni z Piastów, król Kazimierz Wielki wybudował w Niepołomicach zamek myśliwski nad Wisłą i wystawił gotycki kościół.

W okresie Jagiellonów przebudowany zamek niepołomicki, stał się drugą po Wawelu siedzibą królewską i stąd Niepołomice w tym okresie swej historii nazywane są (przez Jana Długosza) drugą po Krakowie stolicą Polski. Bliskość Krakowa i wielkie tradycje narodowe sprawiły, że po przeniesieniu stolicy z Krakowa do Warszawy, Niepołomice bardziej niż wiele innych miast w Polsce odbiły w życiu swych mieszkańców wszystkie odmiany losów całej Rzeczypospolitej: zabory, powstania, pierwszą wojnę światową, powstanie Polski i okres w Polsce odrodzonej między dwoma wojnami, a także walkę z okupantem hitlerowskim.

Od lat 20. do wybuchu II wojny światowej stacjonował w Niepołomicach 2. Dywizjon Pociągów Pancernych (jedna z dwóch jednostek tego typu w Polsce).

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Niepołomice podzielone są na 7 dzielnic. Są to: Boryczów, Jazy, Podgrabie, Piaski, Środmieście, Zagrody i Zakościele.

Zabytki i atrakcje Niepołomic[edytuj | edytuj kod]

Zamek Królewski w Niepołomicach

Główną atrakcją turystyczną Niepołomic jest XIV-wieczny zamek królewski zbudowany przez Kazimierza Wielkiego.

Przypuszcza się że zamek stał już w roku 1349 ponieważ Kazimierz Wielki wydał wówczas datowany z Niepołomic i podpisany przez kilku świadków dokument państwowy. Pierwotna rezydencja królewska różniła się dość znacznie od tej, którą możemy oglądać obecnie. Przez pewien czas w gmachu mieściły się koszary. Po krótkim użytkowaniu zamku przez wojsko, od początku XIX stulecia zamek służył jako siedziba rozmaitym instytucjom. Z upływem lat popadał w ruinę. Po wojnie brakowało funduszy na renowację. Prace remontowe rozpoczęły się dopiero po przemianach ustrojowych. Trwająca kilkanaście lat restauracja zamku zakończyła się ostatecznie w 2007 roku. Dzisiaj zamek jest wizytówką miasta. Znajdują się tu gotyckie i renesansowe piwnice, sale parteru znajdujące się na poziomie zamkowego dziedzińca oraz zajmowane przez Muzeum Niepołomickie sale na pierwszym piętrze. Na zamkowym poddaszu znajdują się pokoje hotelowe oraz Centrum Konferencyjne im. Lecha Wałęsy. Na parterze działa restauracja.

Muzeum Niepołomickie W zamkowej kaplicy obejrzeć można ekspozycję stanowiącą depozyt kościoła parafialnego w Niepołomicach. Są tam najstarsze dokumenty królewskie i papieskie w tym akt utworzenia parafii z 1350 roku, oraz akt erekcyjny i donacyjny kościoła, wystawiony przez Kazimierza Wielkiego. Godna uwagi jest wystawa trofeów myśliwskich prezentująca ptaki i zwierzęta które można spotkać w Puszczy Niepołomickiej. W latach 2007-2010 muzeum gościło ekspozycję pochodzącą z krakowskich Sukiennic. Od kwietnia 2010 w Muzeum prezentowany jest zbiór ponad 100 obrazów i rzeźb z Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie.

Ogrody Królowej Bony Kilkanaście lat temu na miejscu dawnego targowiska, po południowej stronie zamku odtworzono renesansowy Ogród Bony. Składa się z sześciu identycznych, prostokątnych kwater poprzedzielanych żwirowymi alejkami. We wnętrzu każdej z nich znajduje się identyczny utworzony z żywopłotu wzór geometryczny. Jego centralnym elementem jest okrąg o średnicy około ośmiu metrów. Przy wejściu do ogrodu od strony ulicy Zamkowej znajduje się odlany z brązu pomnik Kazimierza Wielkiego w towarzystwie małego chłopca.

Kościół Parafialny pw. Dziesięciu Tysięcy Męczenników

Kościół parafialny ufundowany przez Kazimierza Wielkiego w 1349, konsekrowany w 1358. Jest to budowla gotycką z dwoma zakrystiami i kaplicami. Kaplica południowa, utrzymana w stylu renesansowym ufundowana została w 1596 przez Jana Branickiego. Znajduje się tam pomnik z ciemnoczerwonego marmuru, a nad nim herby: Gryf i Kotwicz. Po przeciwnej stronie znajduje się kaplica Lubomirskich w stylu barokowym. W gotyckim prezbiterium na ścianie północnej znajduje się polichromia J. Makarewicza z 1916. Podobna znajduje się również na ścianie chóru muzycznego. Ściany kaplicy Lubomirskich zdobią obrazy z życia Karola Boromeusza. Znajduje się tam również obraz, przywieziony z Bolonii, przed którym 400 lat temu została uzdrowiona Anna Branicka. W skarbcu kościelnym znajduje się gotycka monstrancja z XV w. Cały kościół zdobiony jest stiukami. Na zewnątrz umiejscowione są liczne tablice, w apsydzie kapliczka z ogrójcem, obok dzwonnica. Bramka w murze kościelnym wykonana w stylu renesansowym przez Santi Gucciego. Archiwum kościelne zawiera wiele starych dokumentów kościelnych i dworu królewskiego.

Kościół w Niepołomicach pw. Dziesięciu tysięcy Męczenników

Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne

Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne w Niepołomicach jest unikatową placówką tego rodzaju w Polsce, a jedyną w jej południowo-wschodnim rejonie. Głównym jego celem jest popularyzacja i dydaktyka astronomii. Od 2004 Obserwatorium nosi imię Kazimierza Kordylewskiego – krakowskiego astronoma, odkrywcy pyłowych księżyców ziemi.

Małopolskie Centrum Dźwięku i Słowa Małopolskie Centrum Dźwięku i Słowa to obiekt kulturalny, edukacyjny, rozrywkowy i szkoleniowy. Zaadaptowany został w budynku byłej restauracji „Zamkowa”. W obiekcie mieści się jedyne w Polsce Muzeum Fonografii. W siedmiu salach ekspozycyjnych prezentowana jest historia fonografii. Muzeum zawiera około 150 eksponatów, z których najstarsze mają nawet 130 lat. Integralną częścią ekspozycji jest sala odsłuchowa, w której zgromadzonych jest ok. 2000 płyt winylowych. Budynek mieści również salę kina. Centrum dysponuje również czterema salami warsztatowymi oraz salą widowiskową z miejscami dla 220 widzów, wyposażoną w profesjonalne nagłośnienie i oświetlenie oraz sprzęt rejestrujący audio video z pełnym zapleczem technicznym dla artystów i wykonawców.[7]

Kopiec Grunwaldzki Znajduje się na zachód od rynku, nieco ponad kilometr od centrum miasta. Znajduje się na tzw. Wężowej Górze (212m n.p.m.). Najpierw w 1902 roku usypano tam niewielki dwumetrowy kopczyk, który w 1910 roku, z okazji 500 rocznicy bitwy pod Grunwaldem, postanowiono powiększyć. Kopiec osiągnął wysokość 14 metrów, a średnica postawy ma 30 metrów. Na szczycie znajduje się kamienny krzyż z pamiątkową tablicą.[4]

Izba Regionalna Znajduje się w sąsiedztwie parku i zamku. Gromadzi i przechowuje eksponaty sztuki ludowej i rękodzieła artystycznego z terenu gminy. Można tam obejrzeć stare meble, piec chlebowy, żarna, stare wydawnictwa i inne eksponaty z dziejów Niepołomic. Mieści się w budynku dawnej stodoły.

Orkiestra dęta z Niepołomic[8][edytuj | edytuj kod]

Niepołomicka Orkiestra Dęta powstała w 1923r. z inicjatywy mieszkańców Niepołomic. Siedzibę, umundurowanie oraz opiekę nad członkami orkiestry od samego początku sprawowała Ochotnicza Straż Pożarna Niepołomice. W latach 70- tych opiekę nad orkiestrą przejmuje Dom Kultury i przekształca na Orkiestrę Miejską Lira" gwarantując jej utrzymanie oraz nowe umundurowanie. Od roku 2000 Orkiestra ponownie przechodzi pod patronat Ochotniczej Straży Pożarnej Niepołomice, jednak utrzymanie, umundurowanie, zakup instrumentów pozostaje w gestii Centrum Kultury, w tym też roku orkiestra zmienia nazwę na Reprezentacyjną Orkiestrę Dętą Miasta i Gminy Niepołomice "Lira".

Kapelmistrzem orkiestry Antoni Majerski. Nad sprawnym działaniem orkiestry od wielu lat czuwa prezes orkiestry Stanisław Dąbroś, jak i zarząd w skład którego wchodzi Jacek Czaplak – kierownik artystyczny, oraz Agnieszka Karcz – zastępca kapelmistrza. Orkiestra aktywnie uczestniczy w życiu środowiska lokalnego stanowiąc oprawę muzyczną uroczystości państwowych, gminnych i kościelnych, uczestniczy w życiu społecznym i kulturalnym miasta, bierze udział w różnego rodzaju konkursach i festiwalach na terenie Powiatu i Województwa. Ma w repertuarze muzykę poważną, marszową, rozrywkową i dixilendową, pieśni kościelne, chorały i kolędy. Orkiestra przez cały czas swojego istnienia wzbogaca repertuar i doskonali kunszt artystyczny.

Orkiestra Dęta Niepołomice "Lira"

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Niepołomice posiadają dobrze rozwiniętą komunikację busową (dogodne połączenia z pobliskimi miastami: Krakowem i Wieliczką). Przez wiele lat do Niepołomic kursował pociąg z Krakowa, jednak linia kolejowa została całkowicie zlikwidowana. Niepołomice posiadają też od niedawna połączenie PKS rozkład jazdy jednak ciągle ulega zmianom. Od 28 grudnia 2010 roku mają także dogodne połączenie dzięki MPK Kraków, które uruchomiło tam nowe linie autobusowe nr 211 do Chobot Leśniczówka, 221 do pętli Mały Płaszów oraz przyśpieszoną linię nr 301 również do Dworca PKP - Kraków Płaszów (obsługuje ją firma Mobilis).

Sport w Niepołomicach[edytuj | edytuj kod]

Pole golfowe Ochmanów

  • Royal Kraków Golf & Country

Kluby w gminie Niepołomice

  • Batory Wola Batorska
  • Czarni Staniątki
  • Dąb Zabierzów Bocheński
  • Iskra Zakrzów
  • Naprzód Ochmanów
  • Piłkarz Podłęże
  • Promień Zakrzowiec
  • Puszcza Niepołomice
  • Tęcza Słomiróg

Basen 10 sierpnia 2006 w Niepołomicach otwarto krytą pływalnię, na którą składa się:

  • duży basen (25 na 12 m)
  • mały basen (8 na 13 m)
  • zjeżdżalnia
  • grzybek
  • jacuzzi
  • bicze wodne

Klub jazdy konnej W pobliżu zamku w Niepołomicach ma swą siedzibę klub jazdy konnej "Pod Żubrem".

P.T.G Sokół Na terenie Niepołomic znajduje się filia PTG (Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego) Sokół Kraków.

Tenis 4 września 2006 do użytku oddano korty tenisowe w pobliżu stadionu MKS Puszczy Niepołomice. W skład obiektu wchodzą 2 korty.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[10]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Baza Demografia.
  2. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r.Stan w dniu 31 XII.
  3. Johann Georg Krünitz, Oekonomisch-technologische Encyklopädie oder allgemeines System ..., Berlin: Joachim Pauli, 2. Aufl. 1797; s. 644
  4. 4,0 4,1 A. Siwek, A. Siwek, Kronika Niepołomic, Niepołomice 2005
  5. Studium uwarunkowań przestrzennych i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy Niepołomice
  6. Strona internetowa poświęcona Puszczy Niepołomickiej.
  7. Oficjalna strona internetowa Małopolskiego Centrum Dźwięku i Słowa
  8. Orkiestra Dęta Niepołomice
  9. UWARUNKOWANIA ROZWOJU MIASTA i GMINY NIEPOŁOMICE
  10. Strona internetowa miasta i gminy