Niepylak apollo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Niepylak apollo
Parnassius apollo
(Linnaeus, 1758)
Niepylak apollo
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada owady uskrzydlone
Rząd motyle
Rodzina paziowate
Rodzaj Parnassius
Gatunek niepylak apollo
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Niepylak apollo (Parnassius apollo) – motyl z rodziny paziowatych (Papilionidae). Jeden z największych w Polsce motyli dziennych.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • rozpiętość skrzydeł do 80 mm.
  • ubarwienie białe w plamki, na przednim skrzydle pięć czarnych, na tylnym – dwie czerwone w czarnej obwódce. Jest to ubarwienie ochronne, doskonale zlewające się z barwą skał wapiennych i białych kwiatów.
  • brak łusek, dlatego nie zostawia na palcach pyłu i stąd pochodzi nazwa niepylak.
  • lata wolno, trzepoczącym lotem, chętnie siada na kwiatach ostów.
  • nie jest zbyt płochliwy.

Gąsienica zimuje w osłonce jajowej, wiosną żerują w ciągu dnia, nawet w pełnym blasku słońca. Motyle latają w lipcu i sierpniu.

Występowanie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Występuje w wielu rejonach Europy, głównie w Alpach i na Półwyspie Iberyjskim. Duże populacje żyją na Kaukazie i na armeńskim Zakaukaziu, m. in. w rejonie jeziora Sewan. Kojarzony powszechnie z terenami górskimi, niepylak apollo występował dawniej również na niżej położonych stanowiskach. Spotykany był w północnej i środkowej Polsce (m. in. w okolicach Warszawy), a nawet na wybrzeżach Bałtyku w Szwecji. Do lat 40. XX w. występował jeszcze na przedmieściach Kijowa.[2] Zmniejszanie się populacji Parnassius apollo, a następnie wymieranie jego populacji na kolejnych stanowiskach w Polsce obserwowano już od końca XIX w. Motyl ten wyginął już zupełnie w Bieszczadach (między rokiem 1939 a 1945), w Beskidzie Niskim, Beskidzie Sądeckim i w Sudetach. Najdłużej utrzymywały się jego niewielkie populacje w Pieninach i w Tatrach.

Objęty ochroną, tak jak nieco mniejszy niepylak mnemozyna, niepylak apollo jest zagrożony kompletnym wyginięciem, gdyż jego larwy żerują głównie na dość rzadkich gatunkach roślin: rozchodniku wielkim (w Pieninach), na rozchodniku białym (w Tatrach Bielskich i w grupie Siwego Wierchu) oraz na rozchodniku karpackim (w pozostałej części Tatr)[3]. Rozchodnik wymaga dobrze naświetlonych piarżysk wapiennych, a te zaczęły zanikać na skutek zalesiania i zaniechania wypasu. W Tatrach Polskich w połowie XX w. istniało ponad 30 stanowisk niepylaka apollo. Na większości z nich motyle wyginęły już przed końcem lat 50., na kilku innych przed 1965 r., głównie na skutek masowego zalesiania "halizn i nieużytków", co prowadziło do skrajnego ograniczenia bazy troficznej tego gatunku.[2] Zapewne w pierwszej połowie lat 90. XX w. zanikła populacja apolla w Dolinie Kościeliskiej, a kilka lat później w Dolinie Chochołowskiej. Szczegółowe poszukiwania w latach 2005 i 2006 nie wykazały już śladów występowania tego motyla na terenie polskich Tatr. Dopiero w lipcu 2010 r. udało się znów potwierdzić występowanie niewielkiej populacji tego gatunku na terenie jednej z dolin polskich Tatr Zachodnich[4]. W Pieninach wymieranie lokalnych populacji niepylaka apollo łączyło się nie tylko z zanikiem występowania rozchodnika wielkiego na skutek zalesiania, ale i z przebudową gatunkową pienińskich łąk na skutek ich nawożenia.[2]

W Polsce występuje w:

  • Pieninach (lokalny podgatunek Parnassius apollo frankenbergeri),
  • Tatrach (lokalny podgatunek Parnassius apollo candidus[3]).

Próby reintrodukcji niepylaka apollo dokonywane były w przeszłości w Sudetach oraz w okolicy Biecza w dolinie Ropy. Pomimo początkowych sukcesów, po kilku-kilkunastu latach wszystkie populacje jednak wymarły.[2] Niepylaka spotkać obecnie można głównie na terenie Pienińskiego Parku Narodowego, ale tylko dlatego, że wdrożono tutaj specjalny program reintrodukcji i ochrony niepylaka apollo (szczegółowe informacje na dydaktycznych tablicach w Wąwozie Homole). Obecnie (2012) realizowany jest również kolejny projekt reintrodukcji niepylaka apollo w Sudetach[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Parnassius apollo. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dąbrowski Jerzy S.: Z dziejów występowania motyla niepylaka apollo w Polsce i w Tatrzańskim Parku Narodowym, w: "Wierchy" R. 75 (2009), s. 215-221
  3. 3,0 3,1 Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 1995, s. 34. ISBN 83-7104-008-3.
  4. Zwijacz Kozica Tomasz, Zięba Filip: Niepylak apollo: był czy powrócił?, w: "Tatry" nr 4 (34), jesień 2010. s. 34-38.
  5. Reintrodukcja i restytucja niepylaka apollo na Dolnym Śląsku

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]