Nierówności społeczne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Nierówności społeczne – nierówny podział dóbr materialnych, a także niematerialnych w społeczeństwie.

Różnice versus nierówności[edytuj | edytuj kod]

Według Stefana Hradila dobra wartościowe to te dobra, które warunkują szanse życiowe. Inna definicja pochodzi od Kluckholma i mówi o tym, że dobra wartościowe to dobra pożądane, co stwierdzić można analizą danych o popycie i podaży, czego dokonuje się przede wszystkim w gospodarce.

Ważnym pojęciem przy rozważaniu nierówności społecznych jest kategoria niedoboru, jedna z centralnych kategorii socjologicznych, wprowadzona do nauki przez Bálinta Balla. Jednostki i grupy społeczne w społeczeństwie odróżniają się od siebie na rozmaite sposoby. Rousseau określał te różnice jako "naturalne", jednak większość z nich jest również społecznie determinowana, zależna od przynależności do określonego środowiska społecznego. Ta społeczna predeterminacja przyczynia się do utrzymania nierówności społecznych.

Nierówności społeczne same w sobie nie są czymś negatywnym. Problemy pojawiają się dopiero wówczas, gdy mamy do czynienia z (moralną, ekonomiczną itd.) kategoryzacją i klasyfikacją, kiedy różnice przyporządkowane są pozycjom na określonej "skali wartości".[potrzebne źródło]

Pomiary nierówności[edytuj | edytuj kod]

W ekonometrii nierówności społeczne można mierzyć w sposób ilościowy. Najczęściej używa się w tym celu współczynnika Giniego, choć istnieją też inne miary, takie jak indeks Hoovera i indeks Theil. Współczynnik Giniego przybiera wartości od 0 do 100, gdzie 0 oznacza pełną równość (wszyscy mają tyle samo), a 100 oznacza pełną nierówność (jedna osoba posiada wszystko, a pozostali nie posiadają nic). Według tego czynnika, krajem o najwyższym poziomie nierówności jest Namibia (70,7 w 2003 roku[1]), a krajem o najniższym poziomie nierówności jest Szwecja (23,0 w 2005 roku[1]).

Według raportu ONZ, 1% najbogatszych ludzi na Ziemi posiada około 40% całego majątku ludzkości, 10% najbogatszych posiada 85%, a biedniejsza połowa ludzkości posiada mniej niż 1%[2].

Działalność państwa[edytuj | edytuj kod]

Państwo dobrobytu jest zobowiązane do wyrównywania nierówności społecznych w zakresie i zasięgu określanym aktami prawnymi. W Polsce wynika to z tekstu Konstytucji i odnośnych ustaw.[dodać art. Konstytucji i tytuły ustaw]

Konsekwencje gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

W aktualnych dyskusjach politycznych w niektórych środowiskach podkreśla się "pozytywną funkcję" bogactwa i nierówności społecznych. Jest to bardziej hipoteza niż stwierdzenie stanu faktycznego.[potrzebne źródło] Opiera się na opinii, iż całkowita równość społeczna neutralizowałaby motywację jednostek do aktywnego działania i podejmowania wyzwań. Skrajną formą równości społecznej byłby komunizm.

Wśród ekonomistów nie ma zgodności co do wpływu nierównego podziału dóbr na gospodarkę jako całość. Neoliberałowie twierdzą, że trwałe masowe bezrobocie i słaby wzrost gospodarczy prowadzą do małego zróżnicowania dochodów;[potrzebne źródło] keynesiści mówią za to, że niski popyt na rynku wewnętrznym, który wynika z koncentracji dochodów i majątku w wysokich klasach dochodowych, jest główną przyczyną problemów gospodarczych. Neoliberałowie zauważają przy tym postępujący wzrost nierówności społecznych (zwłaszcza nierówności dochodowych).

Dane empiryczne wskazują tu jednoznacznie na "brak pozytywnego wpływu". W krajach o niskim poziomie podatków i świadczeń socjalnych, w których nierówności społeczne są znaczące, w dalszym ciągu występuje problem bezrobocia. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) przeprowadziła w różnych krajach w okresie od roku 1990 do 1994 badania dotyczące rozwoju zatrudnienia i kwoty bezrobocia z jednej, a podziału dochodów z drugiej strony. Nie stwierdzono istotnych zależności pomiędzy tymi wielkościami.[potrzebne źródło]

Rousseau o nierównościach[edytuj | edytuj kod]

Rousseau odróżniał dwa rodzaje nierówności między ludźmi: nierówności warunkowane naturą, wynikające np. z różnego wieku, stanu zdrowia, sił fizycznych czy cech osobowościowych, oraz nierówności "moralne" czy "polityczne". Te drugie tworzone są przez ludzi i przez nich utrwalane, bądź też znoszone. Zależne są od różnie przydzielanych przywilejów, którymi jedni cieszą się na niekorzyść drugich.[3]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Distribution of family income - Gini index (ang.). The World Factbook, CIA. [dostęp 23 lutego 2012].
  2. James Randerson: World's richest 1% own 40% of all wealth, UN report discovers (ang.). The Guardian, 6 grudnia 2006. [dostęp 24 lutego 2012].
  3. Jean-Jacques Rousseau, Rozprawa o pochodzeniu nierówności między ludźmi

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Jean-Jacques Rousseau: Discours sur l'inégalité.
  • Karl Marx: Dzieła wszystkie
  • Pierre Bourdieu (1979): La distinction. Critique sociale du jugement. Paris, Ed. de Minuit.
  • Raymond Boudon: La logique du social und L'inégalité des chances: la mobilité sociale dans les sociétés industrielles
  • Richard Bauman: Voices of modernity:language ideologies and the politics of inequality