Nieszawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w województwie kujawsko-pomorskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Nieszawa
Herb
Herb Nieszawy
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat aleksandrowski
Gmina gmina miejska
Burmistrz Przemysław Jankowski [1]
Powierzchnia 9,85 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

1990[2]
202,03 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 54
Kod pocztowy 87-730
Tablice rejestracyjne CAL
Położenie na mapie powiatu aleksandrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu aleksandrowskiego
Nieszawa
Nieszawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nieszawa
Nieszawa
Ziemia 52°50′12″N 18°54′05″E/52,836667 18,901389
TERC
(TERYT)
0401031
Urząd miejski
ul. 3 Maja 2
87-730 Nieszawa
Wikisłownik Hasło Nieszawa w Wikisłowniku
Strona internetowa
Przeprawa promowa w Nieszawie

Nieszawa (niem. Nessau) – miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie aleksandrowskim, położone na lewym brzegu Wisły w jej pradolinie, na krańcach Kujaw, w połowie drogi między Włocławkiem i Toruniem.

W latach 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Nieszawa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa włocławskiego. Wcześniej była miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3].

Nieszawa jest najmniejszą pod względem ludności gminą województwa kujawsko-pomorskiego.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2007[4] Nieszawa ma obszar 9,85 km², w tym:

  • użytki rolne: 73%
  • użytki leśne: 5%

Miasto stanowi 2,07% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura demograficzna mieszkańców miasta Nieszawa wg danych z 31 grudnia 2010[2]

Opis Ogółem Mężczyźni Kobiety
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 1990 100 984 49,4 1006 50,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
202,0 99,90 102,13
Kościół św. Jadwigi od strony Wisły
Stalle w kościele św. Jadwigi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Nieszawie pochodzi z 1230 r., kiedy Konrad I mazowiecki podarował gród nieszawski braciom krzyżackim. Oni to, zapewne na bazie istniejącego wcześniej grodu drewniano-ziemnego, wznieśli na lewym brzegu Wisły warowny zamek w miejscu, które dziś nazywa się Wielka Nieszawka i jest położone kilka kilometrów na zachód od Torunia. Gród ten stanowił siedzibę najbardziej na południe wysuniętej komturii Państwa Zakonnego. W 1410 został zajęty przez Władysława Jagiełłę. Tutaj podpisano rozejm po wojnie 1410, który w lutym 1411 parafowano w Toruniu jako pokój toruński. Ostatecznie w 1424, po pokoju melneńskim, Nieszawa na rozkaz króla została zrównana z ziemią.

Rok później Jagiełło rozpoczął budowę zamku dybowskiego na lewym brzegu Wisły, naprzeciw Torunia. Osadę, która otaczała tenże zamek, nazwano Nieszawą. Zasłynęła ona z tzw. przywilejów nieszawskich, nadanych szlachcie przez Kazimierza Jagiellończyka. Tak położona Nieszawa była przeciwwagą dla krzyżacko-niemieckiego Torunia, a przede wszystkim zagrożeniem dla korzyści płynących z handlu na skrzyżowaniu szlaków wodnych i lądowych. Toteż mieszczanie toruńscy już w 1430 przy pomocy załogi zamku krzyżackiego zniszczyli Nieszawę. Osada podniosła się ze zniszczeń po powrocie do Korony i zaczęła względnie dobrze prosperować. Niedługo jednak, w lutym 1454, mieszczanie toruńscy wystąpili na czele Związku Pruskiego przeciw Krzyżakom, zdobyli toruński zamek krzyżacki, rozpoczynając tym samym wojnę trzynastoletnią. Jednocześnie postawili ultimatum królowi polskiemu, żądając przywilejów handlowych oraz zniszczenia Nieszawy w zamian za oddanie Torunia pod lenno króla polskiego.

Ostatecznie Nieszawę przeniesiono w 1460 ok. 30 km w górę Wisły do miejsca gdzie się znajduje obecnie. Tak więc miejscowość w ciągu nieco ponad 200 lat zmieniła swe położenie dwa razy, przesuwając się blisko 40 km w górę Wisły. Nowe położenie okazało się korzystne, w ciągu XV i XVI w. nastąpił rozwój Nieszawy jako ośrodka handlu zbożem, któremu kres położyły najazdy szwedzkie w drugiej połowie XVII w. W 1793 miasto znalazło się w granicach zaboru pruskiego, od 1807 do 1815 w Księstwie Warszawskim, następnie w Królestwie Polskim (zabór rosyjski).

Wiosną 1945 zabito nad Wisłą kilkunastu Niemców. W 2004 odsłonięto pomnik z napisem "Przebaczamy i prosimy o przebaczenie".

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Rynek - widok od strony północnej
Ratusz
Plebania, miejsce narodzenia Stanisława Noakowskiego
Kościół franciszkański z XVII w

Układ urbanistyczny i rozwój przestrzenny[edytuj | edytuj kod]

Miasto na obecnym miejscu zostało lokowane w 1460 r., z tego czasu pochodzi zrąb obecnego układu urbanistycznego z prostokątnym, wydłużonym rynkiem (ob. pl. Kazimierza Jagiellończyka). Plan był regulowany w latach 1822-1850 według projektu geometry Stanisława Zawiszy, i z tego czasu pochodzi większość zabudowy miejskiej. Przy południowej pierzei rynku, na narożu z ul. 3 Maja usytuowany jest klasycystyczny ratusz. Wzdłuż północnej i południowej pierzei rynku przebiegają trakty, wychodzące z każdego naroża jedną ulicą (z naroży południowych ulice Sienkiewicza i Piekarska, z północnych ul. Mickiewicza). Kolejny trakt, przebiegający przez rynek, równolegle do jego osi, a prostopadle do poprzednio wymienionych, tworzą ulice 3 Maja i Noakowskiego. W północnej części miasta, w kwartale ograniczonym ulicami Noakowskiego, Krzywdów i Bieńków oraz skarpą wiślaną, położony jest gotycki kościół parafialny pw. św. Jadwigi. Po przeciwnej stronie miasta ulokowano barokowy zespół klasztorny pofranciszkański z kościołem Podwyższenia Krzyża Św. oraz, w stronę Wisły od niego, zespół dawnego folwarku klasztoru franciszkanów z komorą celną.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • późnogotycki kościół parafialny św. Jadwigi z końca XV w. z barokowym wyposażeniem wnętrza z XVII-XVIII w. (stalle w prezbiterium, tron biskupi, ołtarze, chór muzyczny, ławki dla wiernych, ambona). Wewnątrz XVI-wieczne freski i monumentalne malowidła z 1629, na których królom, składającym pokłony Dzieciątka Jezus, nadano rysy Zygmunta III Wazy oraz Władysława IV.
  • zespół klasztoru franciszkanów z XVII w. z kościołem Św. Krzyża
  • klasycystyczny ratusz z 1821 r.
  • plebania - miejsce urodzenia Stanisława Noakowskiego (w 1867) i dom przy ul. Mickiewicza 6 w którym mieszkał, obecnie muzeum jemu poświęcone
  • zabudowa miejska z lat 1822-1850 - domy drewniane i murowane, głównie przy pl. Kazimierza Jagiellończyka oraz ulicach 3 Maja, Kościuszki, Mickiewicza i Sienkiewicza
  • kamienica Sobierajów z 1900 r. przy ul. Mickiewicza
  • przeprawa promowa przez Wisłę.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Bobrowniki, Czernikowo, Raciążek, Waganiec

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]