Niewieścin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niewieścin
Neogotycki kościół z 1886 roku
Neogotycki kościół z 1886 roku
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat świecki
Gmina Pruszcz
Wysokość 88 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 479[1]
Strefa numeracyjna (+48) 52
Tablice rejestracyjne CSW
SIMC 0094001
Położenie na mapie gminy Pruszcz
Mapa lokalizacyjna gminy Pruszcz
Niewieścin
Niewieścin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Niewieścin
Niewieścin
Ziemia 53°17′32″N 18°13′24″E/53,292222 18,223333

Niewieścinwieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie świeckim, w gminie Pruszcz.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od 1309 wieś Niewieścin była własnością rodziny Niewieścińskich. Z rodziny wywodził się między innymi jeden z najznakomitszych prawników polskich przełomu XVI i XVII w. – Mikołaj Niewieściński. Był sekretarzem królewskim, deputatem na Trybunał Koronny z województwa pomorskiego, a w 1588 został powołany w skład komisji dokonującej reformy prawa ziemskiego w Prusach Królewskich i jak twierdzą historycy prawa wniósł duży wkład w tzw. Korekturę Pruską. W 1825 po śmierci ostatniego właściciela Józefa Moszczeńskiego cały majątek przeszedł na rzecz rządu pruskiego. Nowym właścicielem został Niemiec Rasmus. Nazwa Rasmushausen funkcjonowała do 1898, a po odzyskaniu niepodległości powrócono do obecnej formy.

Parafia w Niewieścinie powstała około 1297-1299. Fundatorem był książę Mestwin II. W 1745 właściciel Niewieścina – Grzegorz Niewieściński w obecności biskupa włocławskiego podarował parafii 52 ha ziemi, jako "beneficjum na wieczne czasy". Najstarszym tytułem kościoła i parafii był św. Jakub, starszy apostoł. Do czasu podarowania ziemi w 1745 parafię utrzymywali następujący właściciele: hrabiowie z Niewieścina (Niewieścińscy), z Mruczna (obecne Mirowice) – Mruczyńscy, z Wałdowa – Wałdowscy, a także właściciele Grabowa do 1686. Pierwszy kościół zbudowany został nad jeziorem w centrum miejscowości. Drugi – drewniany – miał dwie wieże, wewnątrz dwa chóry i pięć ołtarzy. Obecną świątynie zbudowano w stylu neogotyckim w latach 1865-1866 według projektu architekta Luchterhada ze Świecia. W kościele znajduje się barokowy ołtarz główny, pochodzący ze starego kościoła. Datuje się go na 1700 rok. Ołtarze boczne pochodzą z końca XVII wieku. W parafii znajduje się również chrzcielnica barokowa w kształcie anioła dźwigającego kolistą czarę oraz konfesjonał rokokowy z końca XVIII wieku. Dzwon z 1640 w czasie demontażu przez Niemców w czasie drugiej wojny światowej upadł i uległ pęknięciu. Drugi odlany w 1822 pochodził z majątku z Cieleszyna.

Powiat świecki, będący od 1772 r. pod zaborem pruskim, powrócił do Polski 25 stycznia 1920 roku. Powierzchnia powiatu zajmowała drugie miejsce po powiecie chojnickim w województwie pomorskim. W okresie dwudziestolecia nie zaszły poważniejsze zmiany granic na terenie powiatu świeckiego. Jedyne znaczące przekształcenie nastąpiło w 1931 r. Wówczas to oddzielono jedenaście gmin wiejskich oraz trzy obszary dworskie i przyłączono je do powiatu tucholskiego. Jednocześnie ze zlikwidowanego powiatu gniewskiego włączono do powiatu świeckiego jedenaście gmin wiejskich.

W grudniu 1934 r. zgodnie z nową ustawą samorządową w powiecie świeckim były dwie gminy miejskie i czternaście gmin zbiorowych, dzielących się na sto trzydzieści siedem gromad, których powierzchnia wynosiła 1600 km². Przeobrażenia te miały wpływ na liczbę ludności na tym obszarze. W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości nastąpił znaczny odpływ miejscowej ludności niemieckiej do Niemiec. Jednak pod koniec lat dwudziestych liczba ta zaczęła systematycznie rosnąć, by ponownie spaść po odłączeniu kilku bardziej zaludnionych gmin wiejskich w 1931 r.

Charakterystycznie kształtowały się w powiecie stosunki narodowościowe, gdzie dużą liczbę stanowili jak wspomniano Niemcy. Ludność żydowska tworzyła niewielki stan liczbowy, który systematycznie spadał przez całe dwudziestolecie. Natomiast pozostałe narodowości występowały w znikomej postaci.

W diecezji chełmińskiej już przed pierwszą wojną światową działały różne katolickie organizacje młodzieżowe. Jednak dopiero od 1921 r. zaczęła tworzyć się jednolita struktura, obejmująca siecią organizacyjną całą diecezję. Ideologia Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej uzupełniała, rozwijała i utrwalała te wartości, które zaszczepił w młodych ludziach Kościół. Od początku istnienia Stowarzyszenie wyznaczyło sobie za cel wychowanie młodzieży w duchu katolickim i narodowym, pomijając w swej działalności wszelkie sprawy polityczne i wpływy partyjne.

Po utworzeniem w 1926 r. Generalnego Sekretariatu dla pomorskich stowarzyszeń młodzieży, nastąpiło znaczne ożywienie działalności organizacyjnej wśród katolickiej młodzieży w regionie oraz w Niewieścinie, gdzie również działały KSMM i KSMŻ.

W 1934 r. w diecezji chełmińskiej funkcje Okręgowego Prezesa Katolickiego Związku Polskiej Młodzieży Męskiej w powiecie świeckim pełnił ksiądz Bernard Sychta.

W 1934 r. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej w powiecie świeckim liczyło 30 oddziałów i 997 członków, natomiast Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej liczyło 25 oddziałów i 783 członkiń.

Na podstawie dekretu kanclerza Adolfa Hiltera z 8 października 1939 r. O organizacji administracji wschodnich terytoriów włączonych do Rzeszy na okupowanych terenach Polski ustanowiono nowe jednostki administracyjne: okręg Gdańsk – Prusy Zachodnie (Gau – Danzig – Westpreussen) i Okręg Rzeszy – Poznań (Reischsgau Posen). Namiestnikiem okręgu Gdańsk Prusy – Zachodnie został Albert Forster.

Wraz z początkiem wojny nieustannie gromadzono metal na potrzeby niemieckiego przemysłu zbrojeniowego. Rekwizycji podlegały: wykonane z blachy miedzianej pokrycia dachów, kraty i ogrodzenia, bramy, tablice nagrobne i pamiątkowe, mosiężne klamki, lichtarze, żyrandole oraz wiele przedmiotów będących wyposażeniem kościołów. Dokładnej rekwizycji poddano dzwony kościelne znajdujące się na terenie Rzeszy oraz w okupowanych krajach w tym dzwon z Niewieścina.

W pałacu Niewieścińskich po wojnie znajdował się Uniwersytet Ludowy. Obiekt z czasem został przejęty przez PGR. Szkoła Podstawowa początkowo funkcjonowała w kilku miejscach – np. prowadziła działalność w centrum wsi na skarpie przy jeziorze. W 1966 odbyło się uroczyste otwarcie nowego budynku, który istnieje do dnia dzisiejszego.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości funkcjonuje chór "Biedronki". Działa także świetlica środowiskowa "Santiago", oraz zorganizowana wspólnota katolicka "Rodzina Kolpinga" złożona z parafialnych wolontariuszy zrzeszonych w Związku Centralnym Dzieła Kolpinga w Polsce.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

W zespole pałacowo-parkowym znajduje się wiele drzew uznanych za pomniki przyrody:

Nr Nazwa Sztuk Obwód
1. Dąb burgundzki[2] 1 400 cm
2. Dąb szypułkowy[2] 3 309, 309, 310 cm
3. Dąb szypułkowy[3] 12 246, 255, 257, 265, 266, 270, 273, 274, 275, 300, 338, 342 cm
4. Wiąz górski[3] 4 253, 270, 277, 300 cm
5. Lipa drobnolistna[3] 1 295 cm
6. Jesion wyniosły[3] 1 265 cm
7. Klon pospolity[3] 3 245, 245, 265 cm

Osobistości[edytuj | edytuj kod]

W Niewieścinie urodził się niemiecki historyk regionu Hugo Rasmus.

Przypisy

  1. Dane statystyczne Gminy Pruszcz. [dostęp 2010-11-22].
  2. 2,0 2,1 Rozporządzenie nr 11/91 Wojewody Bydgoskiego z dnia 1 lipca 1991 roku
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Uchwała nr XLIII/265/05 Rady Gminy Pruszcz z dnia 9 grudnia 2005 roku

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]