Niezapominajka
Niezapominajka (Myosotis L. – dosłownie "mysie uszko" z greckiego mys – mysz (w dopełniaczu myos) i us – ucho (w dopełniaczu otos))[3] – rodzaj roślin należący do rodziny ogórecznikowatych. Zwyczajowo nazywanych niezabudką. Rodzaj obejmuje ok. 50 gatunków roślin zielnych, zarówno jednorocznych, dwuletnich, jak i bylin. Występują one w stanie dzikim w umiarkowanych strefach Europy, Azji, Ameryki Północnej, Ameryki Południowej, Australii i Afryki.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Rośliny zielne krótko owłosione lub nagie.
- Liście
- Skrętoległe, pojedyncze, całobrzegie, liście łodygowe siedzące, zwykle podługowatolancetowate.
- Kwiaty
- Zebrane w szczytowych skrętkach, groniasto się wydłużających w trakcie kwitnienia. Kwiatostany zwykle są bezlistne, rzadziej ulistnione (z przysadkami). Kwiaty 5-krotne, promieniste, w pączku są skręcone. Kielich ze zrośniętych działek ma kształt dzwonkowaty lub lejkowaty, na szczycie 5-łatkowy lub ząbkowy, u wielu gatunków wydłuża się po przekwitnieniu. Rurkowotalerzykowata korona kwiatu niebieska, rzadziej biała, różowa czy żółta. Pięć zrosłych płatków tworzy płaski lub słabo wklęsły rąbek. Przy wlocie rurki korony znajduje się pięć jasnożółtych wskaźników nektaru (osklepek). Pręciki zwykle są krótkie i ukryte w rurce korony. Słupek osadzony na płaskim osadniku zakończony jest nitkowatą szyjką ze słabo rozszerzonym na końcu znamieniem. Zalążnia złożona z 4 części.
- Owoce
- Rozłupnie rozpadające się na 4, zwykle trójgraniasto jajowate i gładkie rozłupki[4].
Systematyka [edytuj]
Echioides Moench, Myosotis Moench, Scorpiurus Haller
- Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009)
Rodzaj z podrodziny Boraginoideae[5] z szeroko ujmowanej rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae). Rodzina ta stanowi takson o niepewnej pozycji systematycznej (incertae sedis) w obrębie kladu astrowych. Umieszczany w politomii obok goryczkowców, psiankowców i jasnotowców[1].
- Pozycja w systemie Reveala (1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce (Solanales Dumort.), podrząd Boraginineae Engl., rodzina ogórecznikowate (Boraginaceae Juss.), plemię Myosotideae, podplemię Myosotidinae, rodzaj niezapominajka (Myosotis L.)[6].
- Gatunki flory Polski[7]
- niezapominajka alpejska (Myosotis alpestris F. W. Schmidt)
- niezapominajka błotna (Myosotis palustris (L.) L. em. Rchb., syn. Myosotis scorpioides L.)
- niezapominajka darniowa (Myosotis caespitosa Schultz)
- niezapominajka górska (Myosotis nemorosa Besser, syn. M. palustris (L.) Nathh.)
- niezapominajka leśna (Myosotis sylvatica Ehrh. ex Hoffm.)
- niezapominajka pagórkowa (Myosotis ramosissima Rochel, syn. M. collina Hoffm., syn. M. hispida Schltdl.)
- niezapominajka piaskowa (Myosotis stricta Link ex Roem. & Schult., syn. M. micrantha Pall., syn. M. stricta Link)
- niezapominajka polna (Myosotis arvensis (L.) Hill) – antropofit zadomowiony
- niezapominajka rozłogowa ( Myosotis decumbens Host)
- niezapominajka różnobarwna (Myosotis discolor Pers., syn. M. versicolor Pers.)
- niezapominajka skąpokwiatowa (Myosotis sparsiflora Pohl, syn. M. sparsiflora J. C. Mikan)
- niezapominajka smukła (Myosotis stenophylla Knaf) – gatunek prawdopodobnie wymarły
- niezapominajka wczesna (Myosotis praecox Hüllph.)
- Inne gatunki (wybór)[8]
- Myosotis albiflora Banks & Sol. ex Hook. f.
- Myosotis antarctica Hook. f.
- Myosotis asiatica (Vestergr. ex Hultén) Schischk. & Serg.
- Myosotis azorica H.C. Watson
- Myosotis baltica Sam. ex Lindm.
- Myosotis bothriospermoides Kitag.
- Myosotis densiflora C. Koch
- Myosotis incrassata Guss.
- Myosotis krylovii Serg.
- Myosotis lamottiana (Braun-Blanq. ex Chass.) Grau
- Myosotis latifolia Poir.
- Myosotis laxa Lehm.
- Myosotis lithospermifolia Hornem.
- Myosotis popovii Dobrocz.
- Myosotis rivularis (Vestergr.) A.P. Khokhr.
- Myosotis sachalinensis Popov
- Myosotis sicula Guss.
- Myosotis speluncicola Schott ex Boiss.
- Myosotis strigulosa Rchb.
- Myosotis verna Nutt.
Zastosowanie [edytuj]
Kilka gatunków to cenione i popularne rośliny ozdobne.
Obecność w kulturze [edytuj]
- Znaczenie symboliczne
- Niezapominajka symbolizuje pamięć.
- Niezapominajka jest kwiatem stanowym Alaski.
- W 1934 r. wolnomularska Wielka Loża „Pod Słońcem” (Grossloge „Zur Sonne”) w Bayreuth, jedna z ówczesnych niemieckich obediencji, przyjęła emblemat niezapominajki jako substytut tradycyjnego cyrkla i węgielnicy.
- Święto Polskiej Niezapominajki
Corocznie, od 2002 r. w dniu 15 maja, obchodzone jest w Polsce Święto Polskiej Niezapominajki. Jego inicjatorem był Andrzej Zalewski, który wystąpił z taką propozycją w programie Ekoradio, emitowanym przez Polskie Radio Program I.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-22].
- ↑ 2,0 2,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-06].
- ↑ Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996, s. 110. ISBN 83-05-12868-7.
- ↑ Sychowa Maria: Myosotis L., Niezapominajka. W: Pawłowski B. (red.) Flora Polska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963.
- ↑ Genus: Myosotis L. (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-05-12].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Myosotis (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-06].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Myosotis (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-05-13].
