Niklas Luhmann

Niklas Luhmann (ur. 8 grudnia 1927 w Lüneburg, zm. 6 listopada 1998 w Oerlinghausen) – niemiecki socjolog.

Życiorys

Studiował na Uniwersytecie w Harvardzie (pobyt na rocznym stypendium 1960-61, studia m.in. u Talcotta Parsonsa) i w Spirze (studia z zakresu prawa, socjologii i zarządzania). W 1968 krótko był profesorem we Frankfurcie nad Menem. Od 1968 do 1993 roku pracował jako profesor socjologii w Bielefeld.

Koncepcje i publikacje

Źródła inspiracji dla Niklasa Luhmanna to:

• Talcott Parsons i funkcjonalizm, skąd zapożyczył zainteresowanie dla warunków trwałości systemów społecznych.
• Fenomenologia z niej wykorzystał pojęcie sensu.
• Max Weber inspirował Luhmanna w zakresie refleksji nad różnicowaniem się nowoczesnych społeczeństw.
• Humberto Maturana i Francisco Varela od nich Luhmann zaczerpnął pojęcie i podstawy teorii Autopoiesis,1973,(ang.).
• Claude E. Shannon i Warren Weaver Luhmann zapożyczył od nich sposób rozumienia komunikacji jako przezwyciężenia szumu.

Niklas Luhmann poszerzył i rozbudował teorię systemów autopoietycznych opierając ją o pojęcie komunikacji w społeczeństwie. Najważniejsze tezy teorii systemów autopoietycznych:

Warunkiem istnienia systemów, w tym systemów społecznych, jest różnica pomiędzy systemem i otoczeniem. Trwanie systemu zależy od wykonywanych przez niego operacji. Serie operacji składają się na proces autopoesis tj. proces samowytwarzania się systemów. Systemy trwają, ale także zmieniają się i znikają w procesie ewolucji.

Procesy autopoesis to procesy komunikacji i analiza życia społecznego musi zaczynać się od refleksji nad ich warunkami możliwości. Komunikacja jest procesem odtwarzania się systemu poprzez produkcję operacji.

Systemy autopoietyczne istnieją w czasie i dążą do przetrwania. Ewolucja to proces, w którym systemy podlegają selekcji ze względu na możliwość przetrwania. Luhmann wskazuje na trzy podstawowe formy zróżnicowania systemów społecznych, jakie pojawiły się w procesie ewolucji:

1. Społeczeństwa segmentarne – system operuje przez wyróżnianie części w oparciu o taką samą zasadę (np. klany kruków i wilków).

2. Społeczeństwa stratyfikacyjne – system operuje przez wyróżnianie części traktowanych jako elementy zhierarchizowane (np. szlachta, duchowieństwo, chłopi).

3. Społeczeństwo funkcjonalnie zróżnicowane – system operuje przez wyróżnicowanie się podsystemów pozostających ze sobą w specyficznych relacjach.

Poszczególne formy zróżnicowania związane są z przemianami technologii komunikacji. Wyłonienie się społeczeństw stratyfikacyjnych związane było z pojawieniem się pisma, a powstanie społeczeństw funkcjonalnie zróżnicowanych z wynalazkiem i upowszechnieniem się druku.

Najważniejsze prace

• Soziologische Aufklärung 1-6 (Opladen 1967-1995)
• Funktion der Religion (Frankfurt/M. 1977)
• Liebe als Passion. Zur Codierung von Intimitat (Frankfurt/M. 1982)
• Soziale Systeme. Grundriss einer allgemeinen Theorie (Frankfurt/M. 1984)
• Die Wirtschaft der Gesellschaft (Frankfurt/M. 1988)
• Das Recht der Gesellschaft (Frankfurt/M. 1993)
• Die Realität der Massenmedien (Opladen 1996)
• Die Gesellschaft der Gesellschaft (Frankfurt/M. 1997)

Tłumaczenia prac na język polski

• Funkcja religii, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków, ss. 305, Wyd I: 1998, ISBN 83-85527-62-1, Wyd II: 2007, ISBN 978-83-604-9031-0 (Funktion der Religion 1977)
• Teoria polityczna państwa bezpieczeństwa socjalnego, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1994, ss. 168. ISBN 83-01-11449-5 (Politische Theorie im Wohlfahrtsstaat 1981)
• Semantyka miłości. O kodowaniu intymności, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2003, ss. 225, ISBN 83-7383-029-4 (Liebe als Passion. Zur Codierung von Intimitat 1982)
• Systemy społeczne. Zarys ogólnej teorii, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2007, ss. 465, ISBN 978-83-604-9045-7 (Soziale Systeme: Grundriss einer allgemeinen Theorie 1984)

Opracowania

• Cezary Kostro Funkcjonalna Teoria Moralności Niklasa Luhmanna

Bibliografia

• Maturana, Humberto & Varela, Francisco ([1st edition 1973] 1980). Autopoiesis and Cognition: the Realization of the Living. Robert S. Cohen and Marx W. Wartofsky (Eds.), Boston Studies in the Philosophy of Science 42. Dordecht: D. Reidel Publishing Co. ISBN 90-277-1015-5 (hardback), ISBN 90-277-1016-3 (paper) — podstawowy publikowany odnośnik do autopoiesis

Linki zewnętrzne

• Serwis poświęcony Niklasowi Luhmannowi
• Zdjęcie Niklasa Luhmanna