Nikołaj Danilewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nikołaj Jakowlewicz Danilewski
Nikołaj Jakowlewicz Danilewski
Data i miejsce urodzenia 28 listopada / 10 grudnia 1822
Sankt-Petersburg, Rosja
Data i miejsce śmierci 7 / 19 listopada 1885
Tbilisi, Rosja (dziś Gruzja)

Nikołaj Jakowlewicz Danilewski, ros. Никола́й Я́ковлевич Даниле́вский (ur. 28 listopada / 10 grudnia 1822 w Sankt-Petersburgu, zm. 7 / 19 listopada 1885 w Tbilisi), był rosyjskim filozofem, biologiem, etnologiem, ekonomem, historykiem i socjologiem; przedstawiciel "nowego słowianofilstwa" i główny teoretyk panslawizmu[1]; autor sławnego dzieła Rosja a Europa (1869).

Dzieło[edytuj | edytuj kod]

Według Danilewskiego rozwój kulturowy jest uzależniony od występowania różnych "typów kultury i historii". Typy te, tak samo jak organizmy biologiczne przechodzą przez stadium młodości, dojrzałości, starości i śmierci. Podobne teorie rozwoju kulturowego ludzkości, pod nazwą koncepcji cykliczno-rozwojowych, wysuwali w XX wieku Oswald Spengler i Arnold Joseph Toynbee. Poprzez określenie typów kulturowo-historycznych Danilewski stworzył prototyp klasycznej teorii wielości linii rozwojowych kultur. Koncepcja rozwijających się równorzędnie lokalnych kultur powstała na bazie przekonania, że ewolucja nie przebiega tylko w jednym możliwym kierunku. Danilewski twierdził, że istnieje wielka liczba rozmaitych kultur, świadcząca o różnych rodzajach "istnienia" i organizacji społeczeństw[2]. Poglądy Danilewskiego stanęły w opozycji do teorii wysuwanych przez ówczesnych antropologów ewolucjonistycznych, takich jak: Herbert Spencer, Edward Burnett Tylor, Lewis Henry Morgan, czy materialistycznych, takich jak: Karol Marks i Fryderyk Engels, które głosiły możliwość istnienia tylko jednej linii ewolucyjnej po której podąża ludzkość.

Rosja a Europa[edytuj | edytuj kod]

Danilewski w swym najważniejszym dziele, Rosja a Europa, zaprezentował dziesięć odmiennych kulturowo-historycznych typów: egipski, asyryjsko-babilońsko-fenicki, indyjski, irański, żydowski, grecki, rzymski, nowosemicki (arabski) oraz germańsko-romański.

Danilewski był przekonany o konieczności mobilizacji kulturowej i politycznej Rosji oraz zjednoczenia Słowiańszczyzny przeciw niebezpieczeństwu płynącemu z Zachodu. Uważał, że w kulturze europejskiej istnieje mit, iż "cywilizacja" jest wytworem przede wszystkim germańsko-romańskim i stanowi opozycję dla ruskiego, słowiańskiego stylu życia. Według Danilewskiego rodzajem przeciwwagi dla europejskiej, germańsko-romańskiej cywilizacji miał być Związek Wszechsłowiański. Nadrzędnym celem Związku było przeciwstawienie się globalnej ekspansji kultury europejskiej i ochrona różnorodności kulturowej ludzkości.

Dzieło Rosja a Europa (ros. Россия и Европа) ukazaływało się w fragmentach na łamach czasopism, w postaci książkowej było wydane po raz pierwszy w 1871 roku.

Przypisy

  1. Tomasz Stefaniuk: Danilewski: panslawizm i wielość cywilizacji (Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2006).
  2. Václav Soukup: Dějiny antropologie (Encyklopedický přehled dějin fyzické antropologie, paleoantropologie, sociální a kulturní antropologie) (Praga: Karolinum, 2004; str. 283-284).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Caglar, Gazi: "Panslawistische Verteidigungsgemeinschaft" gegen Europa – Nickolaj Jakolvlevic Danilevskij, w: Der Mythos vom Krieg der Zivilisationen. Der Westen gegen den Rest der Welt. Eine Replik auf Samuel P. Huntingtons Kampf der Kulturen (Münster: Unrast Verlag, 2002).
  • Kolcjinsky, Eduard I.: Nikolaj Jakovlevich Danilevsky, w: H. James Birx (red.) Encyclopedia of Anthropology (SAGE Publications, 2006).
  • Soukup, Václav: Dějiny antropologie (Encyklopedický přehled dějin fyzické antropologie, paleoantropologie, sociální a kulturní antropologie) (Praga: Karolinum, 2004; str. 283-284). Autor przedstawia poglądy i teorie N. J. Danilewskiego w kontekście historii antropologii.
  • Stefaniuk, Tomasz: Danilewski: panslawizm i wielość cywilizacji (Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2006; 155 str.). Jest to jedyna do tej pory wydana w języku polskim monografia poświęcona N. J. Danilewskiemu.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]