Nikołaj Gogol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nikołaj Gogol
Николай Васильевич Гоголь.jpg
Portret Gogola pędzla Fiodora Mollera
(lata 40. XIX w.)
Data i miejsce urodzenia 1 kwietnia 1809,
Imperium Rosyjskie Soroczyńce Wielkie
Data i miejsce śmierci 4 marca 1852,
Imperium Rosyjskie Moskwa
Narodowość Rosja rosyjska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Płaszcz, Ożenek, Rewizor, Martwe dusze
Muzeum artysty Dom Gogola
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach

Nikołaj Wasiljewicz Gogol (ros. Никола́й Васи́льевич Го́голь, ukr. Мико́ла Васи́льович Го́голь, ur. 31 marca [19 marca s.s.][1] 1809 w Soroczyńcach Wielkich, zm. 4 marca [21 lutego s.s.] 1852 w Moskwie) – rosyjski pisarz, poeta, dramaturg i publicysta.

Spis treści

Życiorys[edytuj]

Nikołaj Gogol urodził się w Soroczyńcach Wielkich w ówczesnej guberni połtawskiej w rodzinie ziemiańskiej Hohołów-Janowskich. Kształcił się w Połtawie, następnie w Nieżynie. W 1828 zamieszkał w Petersburgu, gdzie w latach 1829–1831 pracował jako urzędnik, próbował też swych sił jako aktor. W 1831 poznał Aleksandra Puszkina, który wspierał jego działalność pisarską i został jego przyjacielem. W 1834 Gogol zaczął wykładać historię na uniwersytecie w Petersburgu.

Gogol wydał pierwszy zbiór opowiadań w 1831. Były to Wieczory na chutorze niedaleko Dikańki, dzieło inspirowane folklorem ukraińskim (kozackim)[2]. Do tematyki kozackiej Gogol wrócił jeszcze w powieści Taras Bulba[2]. Z czasem jego styl pisania ewoluował w kierunku skupienia na powszedniości i szerokiego stosowania zabiegu groteski[2].

W latach 1836–1841 przebywał za granicą, m.in. w Paryżu oraz w Rzymie, w tym okresie powstało jego główne dzieło – powieść Martwe dusze. Ukazały się one drukiem w maju 1842 – była to w zamierzeniach autora jedynie pierwsza część ogromnej epopei o Rosji, pomyślanej na wzór Boskiej komedii Dantego. Pomysł ten nigdy nie został zrealizowany. Ostateczny kształt otrzymał tylko tom pierwszy – gogolowskie „piekło”. Rysuje tam wizerunek rosyjskiego społeczeństwa i rosyjskiego ustroju – świat upośledzonych moralnie, bezdusznych ludzkich manekinów, Rosję ludzi martwych. „Martwe dusze” wywołały ogromne poruszenie. Mnożyły się ataki i napaści na Gogola, ciężkie oskarżenia o szkalowanie, a nawet zdradę własnego narodu. Równocześnie negatywnie nastawieni do instytucji caratu krytycy literaccy (jak Wissarion Bielinski) uznali dzieło za znakomitą satyrę prowincjonalnej Rosji czasów Mikołaja I[2].

Rozterka, a potem i depresja duchowa, wzrost religijności i potęgujące się poczucie winy wobec własnego narodu, zachwiały równowagą psychiczną pisarza i skłoniły go do gwałtownej rewizji własnego dorobku.

Nowe poglądy usiłował wyrazić w drugim tomie Martwych dusz, jednak zauważył, że w ten sposób popada w konflikt z prawdą życiową i artystyczną. Trzykrotnie – w 1843, 1845 i 1852 – palił napisane już rozdziały. Zachowały się jedynie ich niewielkie fragmenty. Martwe dusze były ostatnim jego wielkim dziełem. W 1847 Gogol opublikował Wybrane fragmenty z korespondencji z przyjaciółmi, w których próbował przedstawić pozytywną wizję społeczeństwa rosyjskiego i skłonić je do korzystnych zmian. Riasanovsky określa tekst jako "naiwny i reakcyjny", przywołując wyrażony w nim pogląd, iż rosyjscy chłopi powinni pozostać analfabetami[2].

Pochowany 4 marca 1852. Po odkopaniu jego grobu znaleziono ciało odwrócone twarzą w dół, co dało początek spekulacjom, że pochowano go żywcem w stanie śpiączki.

Wybór dzieł[edytuj]

Opery wg sztuk Gogola[edytuj]

Popiersie Gogola w Sadzie Aleksandrowskim, w Petersburgu, autorstwa Wasilija Pietrowicza Krejtana
  • Taras Bulba
    • Mykoła Łysenko, premiera Kijów 1903
    • Marcel Samuel-Rousseaus Tarass Boulba, premiera Paryż 1919
    • Ernst Richter w oparciu o powieść Johannesa Kempfe wg Gogola; partytura wyd. 1930
  • Ożenek
    • Modest Musorgski (1868; I akt), Nikołaj Czeriepnin (1930; II akt, instrumentacja całości); premiera Essen 1937
    • Bohuslav Martinů (1952), premiera Nowy Jork 1953
  • Noc majowa
    • Nikołaj Rimski-Korsakow, premiera St. Petersburg 1880
    • Mykoła Łysenko Topielica, premiera Charków 1885
  • Jarmark w Soroczyńcach
    • Modest Musorgski Jarmark soroczyński (1874-80 niedok.); dokończenie m.in. C. Cui, premiera Moskwa 1913; nowe opracowanie N. Czeriepnin, premiera Monte Carlo 1923
  • Gracze
    • Dymitr Szostakowicz (1941-42; niedok.); dokończenie Krzysztof Meyer – premiera Wuppertal 1984
  • Wij
    • Karel Moor, premiera Praga 1903

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. ↑ (inne źródła mówią o 1 kwietnia [20 marca s.s.] 1809.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 370. ISBN 978-83-233-2615-1.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikołaj_Gogol&oldid=36154730”