Nikos Belojanis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Nikos Belojannis)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pomnik Belojanisa[1] w Krościenku
Pomnik Belojanisa w Berlinie

Nikos Belojanis (gr. Νίκος Μπελογιάννης ur. 1915 - zm. 30 marca 1952) - grecki działacz ruchu komunistycznego i antyhitlerowskiego ruchu oporu.

W latach 1943 - 1944 był doradcą politycznym (πολιτικός σύμβουλος) jednego z oddziałów, podlegających masowemu ruchowi partyzanckiemu ELAS[2]. Podczas wojny domowej 1946 - 1949 komisarz DSE. Od 1950 członek władz zdelegalizowanej Komunistycznej Partii Grecji (KKE). Aresztowany wraz z towarzyszami. W trakcie postępowania przed sądem cywilnym wniesiono oskarżenie także o działalność na rzecz obcych wywiadów w tzw. "grupie Belojanisa" i na tej podstawie proces przeniesiono do sądownictwa wojskowego. Podobnie jak większość kolegów został skazany na śmierć. Przy masowych protestach w Grecji i poza granicami, przy biernym oporze także części personelu więziennego, został rozstrzelany w więzieniu w dzielnicy Kallithea (w Atenach) po procesie identycznym z polskimi procesami "agentów obcych wywiadów" z tegoż okresu historycznego[3][4][5].

Międzynarodowe echa procesu[edytuj | edytuj kod]

Przebieg rozpraw wzbudził kontrowersje[6], a postawa Belojanisa, w trakcie przesłuchań, jednała oskarżonym sympatię nie tylko lewicy. Toteż po ogłoszeniu wyroku, w ciągu tygodnia, z Grecji i całego świata nadeszło około 250 tysięcy korespondencji telegraficznej od osób, przeciwnych skazaniu lub wnioskujących o skorzystanie przez króla Pawła z prawa łaski. Do zaangażowanych intelektualistów, dołączył także arcybiskup Aten, Spirydon: Jestem głęboko poruszony etyczną wielkością Belojanisa. Przewyższa nawet tę u pierwszych chrześcijan, jeśli zważyć, że Belojanis nie wierzy w istnienie życia po życiu[7].

Wykonane w trakcie procesu zdjęcie prasowe "Mężczyzna z goździkiem", dla wielu okazało się inspiracją. Pablo Picasso - wykonał zeń znany szkic, a przetwarzane, wciąż trafia na okładki czasopism i książek[8]. Nakręcony w 1980 roku film o procesie wciąż przedstawiany jest na greckich i międzynarodowych festiwalach[9]. W 1953 roku, brytyjski malarz Peter de Francia w 1953 wykonał obraz "Egzekucja Belojanisa", zaliczany do najciekawszych, w historii światowego malarstwa[10][11]. W 1953, w Polsce, powstała także i dziś wysoko oceniana przez krytykę rzeźba Stanisława Horno-Popławskiego "Matka Belojannisa"[12][13].

Związki z Polską[edytuj | edytuj kod]

W okresie emigracji, tj. przed ryzykowną decyzją o powrocie[14], Belojanis mieszkał w Polsce. Toteż polscy Grecy ufundowali swemu koledze miejsce pamięci i już w 1952, w licznie zamieszkałej przez byłych greckich partyzantów miejscowości Krościenko, stanął niewielki pomnik ich bohatera. Od 1973, przy ul. Stabłowickiej we Wrocławiu istnieje kopia tego pomnika.

W PRL nazwiskiem Belojanisa nazwano liczne lokalizacje, m.in. osiedle w Katowicach, jedną z głównych ulic Zabrza (obecnie Goethego) dzisiejszą ul. Spokojną w Stargardzie Szczecińskim, ul. Andersa w Gliwicach i ul. Hajducką w Chorzowie.

Przypisy

  1. Inaczej, niż głosi to widoczny na postumencie napis, premier Nikolaos Plastiras i greckie MSZ optowali za uniknięciem kary śmierci, następnie za skorzystaniem z prawa łaski. Orzecznictwo wojskowe kontrolowane było jednak przez monarchę i tylko od niego zależało stosowanie łaski. Ocena zawarta m.in. w akademickiej pracy zbiorowej Emeis oi Ellines.
  2. ELAS - dosłowne tłumaczenie: Greckie Ludowe Wyzwoleńcze Wojsko - masowa, grecka organizacja ruchu oporu działająca od grudnia 1941 r. do lutego 1945 r. o republikańskim, centro-lewicowym profilu, zrzeszająca oddziały ponad 140 grup konspiracyjnych o różnych orientacjach, często z walką o niepodległość i demokrację, jako jedynym celem. ELAS często mylony jest w Polsce ze znacznie późniejszą i co najmniej 4-krotnie mniej liczną partyzantką komunistyczną DSE.
  3. źródło informacji i ocen, o oskarżeniu i procesie: m.in. "Emeis oi Ellines" - grecka, uniwersytecka praca zbiorowa o historii najnowszej, wyd. Skai Biblio 2008.
  4. Proces, protesty i egzekucja - temat także filmu dokumentalnego, redakcji programów historycznych "ERT", greckiej, publicznej organizacji RTV, www.ert-archives.gr
  5. W składzie owego sądu wojskowego zasiadł m.in. były hitlerowski oficer Batalionów Bezpieczeństwa, późniejszy organizator zamachu stanu czarnych pułkowników i dyktator Jeorios Papadopulos
  6. kwestionowano neutralność sędziów i zasadność przypisania materiału dowodowego do osób.
  7. Echa procesu i wypowiedź Arcybiskupa - źródło: «Ιστορία (κωμικοτραγική) του νεοελληνικού κράτους 1830-1974», Wydawnictwo: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Ateny 1993, str 330, ISBN 960-7058-23-2
  8. Przetworzone zdjęcie "Człowiek z goździkiem", jako okładka książki "Proces Belojanisa", serii o 10 sławnych procesach sądowych, (źródło: nieprowadzący działalności handlowej serwer informacyjny greckiego księgarstwa)
  9. plakat z roku 2010, San Francisco Greek Film Festival.
  10. Obraz "Egzekucja Belojanisa", wymieniony na liście 1001 najciekawszych obrazów świata (pozycja 816, wskazana chronologią)
  11. Peter de Francia, "Egzekucja Belojanisa", z opisem, internetowa reprodukcja obrazu, link do galerii sztuki (informacja: sprzedano), na bazie fotografii z książki: Stephen Farthing, 1001 Paintings You Must See Before You Die, London, 2008, illustrated p.760.
  12. informacja w portalu www.culture.pl
  13. "Matka Belojannisa" - rzeźba Stanisława Horno - Popławskiego
  14. Od 1947 r. przynależność do partii komunistycznej była przestępstwem, podlegającym orzecznictwu cywilnemu i karanym więzieniem. Gdy podejrzenie o udział w DSE podlegało sądom wojskowym, zwykle poszukującym uzasadnienia wyroku śmierci.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons