Niszczyciele typu 101

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Niszczyciele typu 101 (Hamburg)
Schleswig-Holstein
"Schleswig-Holstein"
Opis typu
Kraj budowy  Niemcy
Użytkownicy  Deutsche Marine
Stocznia Stülcken, Hamburg
Wejście do służby 1964
Zbudowane okręty 4
Okręty w służbie 0
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 3340 t standardowa
4330 t pełna
(po modernizacji: 3540/4692 t)[1]
Długość 133,7 m pełna
128 m na linii wodnej
Szerokość 13,42 m
Zanurzenie 4,8 m
Napęd 2 turbiny parowe WAHODAG o mocy łącznej 68 000 KM (krótkotrwałej 72 069 KM), 4 kotły parowe, 2 śruby napędowe
Prędkość 35 węzłów
Załoga 284[2]
Uzbrojenie po modernizacji (1978):
3 działa plot 100 mm (3×I)
8 dział plot 40 mm Bofors (4×II)
4 wyrzutnie pocisków woda-woda MM.38 Exocet
4 wyrzutnie torped ZOP 533 mm
2 poczwórne miotacze rakietowych bomb głębinowych
2 wyrzutnie bomb głębinowych
80-100 min
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Niszczyciele typu 101 (niem. Flottenzerstörer Klasse 101) – seria czterech zachodnioniemieckich niszczycieli, zbudowanych w latach 60. XX wieku. Okręty od pierwszej jednostki serii znane są także jako typ Hamburg. Były to jedyne niszczyciele zbudowane w Niemczech po II wojnie światowej. W połowie lat 70. zostały przebudowane na niszczyciele rakietowe typu 101A; pozostawały w służbie do pierwszej połowy lat 90.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej marynarka wojenna RFN (Bundesmarine) podlegała ograniczeniom międzynarodowym, jednakże szybko zaczęła być wzmacniana w ramach NATO, jako przeciwwaga dla flot państw bloku wschodniego. Pierwszymi niszczycielami zachodnioniemieckimi było 6 amerykańskich okrętów typu Fletcher wojennej budowy, służących pod nazwami Z1 – Z6. Od 1955 zezwolono Niemcom na budowę własnych okrętów i podjęto wówczas decyzję o zaprojektowaniu nowych niszczycieli, oznaczonych początkowo Zerstörer 55 (niszczyciel 55). Planowano początkowo budowę aż 12 jednostek, lecz ostatecznie serię ograniczono do czterech, zbudowanych w stoczni Stülcken w Hamburgu. Zamówienie na trzy jednostki złożono w sierpniu 1957, na czwartą – w lipcu 1958[1].

Budowę pierwszego okrętu "Hamburg" (D-181) rozpoczęto 29 stycznia 1959. Z powodu eksplozji gazu w stoczni, jego wejście do służby odwlekło się do marca 1964. Dalsze okręty, "Schleswig-Holstein", "Bayern" i "Hessen" weszły do służby odpowiednio w październiku 1964, w 1965 i 1968 (nazwy, oprócz "Hamburga", pochodziły od niemieckich landów i były wcześniej noszone m.in. przez pancerniki: "Schleswig-Holstein", "Bayern" i "Hessen"). Koszt budowy wynosił ok. 105 milionów marek ("Hessen" – 134 mln).

Konstrukcja i ocena[edytuj | edytuj kod]

Pierwotny wygląd niszczycieli typu Hamburg

Okręty typu Hamburg miały gładkopokładowy kadłub o niskich burtach, szeroko rozchylonych na boki w części dziobowej, ze wzniosem pokładu na dziobie i lekkim wzniosem na rufie. Rufa była pawężowa. Charakterystyczna była wysoka i długa grupa połączonych nadbudówek (sięgających pięciu kondygnacji), przy czym ściany dwóch dolnych pięter nadbudówki dziobowej stanowiły przedłużenie burt (przez ich sylwetkę, w Niemczech okręty te były nazywane "wieżowcami" – Hochhäuser)[1]. Nadbudówki były w części zbudowane z metali lekkich były hermetyzowane przeciwko broniom masowego rażenia[1]. Początkowo okręty miały odkryty mostek i zakrytą sterówkę z jedynie trzema okrągłymi iluminatorami w przedniej ścianie, po modernizacji zastąpione przez zakryty, bogato przeszklony mostek. Cztery działa artylerii głównej w pojedynczych zamkniętych wieżach rozmieszczono po dwie na dziobie i rufie, w superpozycji. Okręty miały dwa kominy, w grupie nadbudówek.

Główne uzbrojenie okrętów stanowiły początkowo cztery francuskie armaty uniwersalne kalibru 100 mm Mle 1953 firmy Creusot-Loire, przyjęte w tym czasie jako standard na niemieckich okrętach. Były to działa automatyczne, umieszczone w jednodziałowych wieżach, o długości lufy 55 kalibrów (L/55). Szybkostrzelność mogła wynosić 10, 40 lub 90 strzałów na minutę; lufa miała chłodzenie wodne[2]. Masa pocisku wynosiła 13,5 kg, donośność skuteczna 12 000 m. Kąt podniesienia lufy wahał się od -15° do +80° i mogły one zwalczać cele powietrzne na wysokości do 6000 m[2]. Zapas amunicji wynosił 66 pocisków na działo, z tego 6 w wieży, 42 w komorze amunicyjnej i 18 w komorze przejściowej[2]. Po modernizacji okrętów, działo nr 3 na rufie (wieża C) zastąpiono przez cztery wyrzutnie również francuskich pocisków przeciwokrętowych MM38 Exocet.

"Schleswig-Holstein" po modernizacji

Lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze stanowiło 8 dział automatycznych 40 mm Bofors L/70, na czterech zdwojonych podstawach umieszczonych po obu stronach nadbudówki dziobowej i rufowej. Początkowo były to podstawy Mod 68 II/62 Breda, po modernizacji zastąpione przez nieco nowocześniejsze Mod 64 MDL Breda[2].

Początkowo planowano uzbrojenie okrętów w pięciorurowy aparat torpedowy, wysoko między kominami, lecz zrezygnowano z niego z powodu obaw co do stateczności[2]. Zamiast tego zastosowano bardzo nietypowe dla okrętów powojennych rozmieszczenie wyrzutni torpedowych, w postaci trzech nieruchomych kursowych wyrzutni torped w dziobnicy i dwóch w pawęży rufowej[1]. Wystrzeliwały one amerykańskie torpedy Mk 37 Mod 0 kalibru 533 mm. Ponadto, na pokładzie na każdej z burt była pojedyncza wyrzutnia 533 mm torped Mk 44 Mod 1 przeciw okrętom podwodnym. Po modernizacji zlikwidowano dziobowe i rufowe wyrzutnie i ich otwory zaślepiono, a na pokładzie ustawiono cztery pojedyncze wyrzutnie TORO UJ-2 torped kalibru 533 mm przeciw okrętom podwodnym (po dwie na każdej z burt na śródokręciu)[2].

Uzbrojenie przeciwpodwodne stanowiły dwa poczwórne miotacze rakietowych bomb głębinowych kalibru 375 mm Bofors umieszczone na pokładzie nadbudówki za wieżą nr 2 (B). Mogły wystrzeliwać bomby kilku typów o masie od 230 do 250 kg, różniące się zasięgiem (najmniejszy 300 m, największy 3600 m)[2].

Napęd okrętów stanowiły dwa zespoły turbin parowych WAHODAG o mocy łącznej 68 000 KM (50 048 kW), z możliwością krótkotrwałego przeciążenia do 72 069 KM (52 992 kW)[1]. Parę dostarczały 4 wodnorurkowe kotły parowe WAHODAG, o wysokich parametrach pary (ciśnienie 64 at, temperatura 456 °C). Turbiny napędzały dwie śruby. Prędkość maksymalna wynosiła 35 węzłów, lecz przy przeciążeniu turbin sięgała 36,8 w. Zbiorniki mieściły 809 m³ paliwa płynnego. Zasięg wynosił 1250 mil morskich przy prędkości 25 w i 6000 mM przy 13 w[1].

"Schleswig-Holstein" w 1986

Częściowo na skutek ograniczeń nałożonych na RFN, niszczyciele typu Hamburg były prawdopodobnie ostatnimi budowanymi na świecie niszczycielami klasycznymi – bez uzbrojenia rakietowego, przez co szybko stały się nieodpowiadające warunkom pola walki, przy tym kaliber ich artylerii był stosunkowo niewielki. Na skutek przerwy w projektowaniu okrętów w Niemczech, miały podobne wady do niemieckich niszczycieli sprzed II wojny światowej (od których były całkowicie odmiennymi konstrukcjami) – słabe własności morskie oraz wysokie sylwetki, z wysoko rozmieszczonymi masami. Miały też niewielki potencjał modernizacyjny. W ograniczonym stopniu zwiększyła ich możliwości bojowe przebudowa na niszczyciele rakietowe pod koniec lat 70. (tylko w zakresie zwalczania celów nawodnych). Po zakupie amerykańskich niszczycieli rakietowych typu Lutjens, marynarka niemiecka nie zamawiała już dalszych niszczycieli, lecz zaczęła rozwijać klasę fregat rakietowych.

Służba[edytuj | edytuj kod]

"Schleswig-Holstein" uzupełnia paliwo z pancernika USS "Iowa", 1986

Okręty typu Hamburg służyły w zachodnioniemieckiej marynarce – w 2. dywizjonie niszczycieli (Zerstörergeschwader) w Wilhelmshaven. przez kolejne 30 lat, będąc jednymi z jej większych jednostek. Podobnie jak inne zachodnioniemieckie okręty, nie miały epizodów bojowych. W 1980 "Bayern" został uszkodzony w kolizji z okrętem zaopatrzeniowym "Spessart".

W drugiej połowie lat 70. okręty zostały zmodernizowane, przez zainstalowanie wyrzutni pocisków przeciwokrętowych MM38 Exocet. Zmieniono też uzbrojenie torpedowe i zastosowano zamknięty mostek. Oznaczenie typu zmieniono wówczas na Typ 101A. Począwszy od "Hessen" w 1990, do 1994 wszystkie jednostki tej klasy zostały wycofane, będąc już przestarzałe, po czym sprzedane na złom za granicę.

Nazwa (znak taktyczny) Położenie stępki[1] Wodowanie[1] Wejście do służby[1] Przebudowa na typ 101A[3] Wycofanie[3]
Hamburg (D181) 29.01.1959 26.03.1960 23.03.1964 18.08.1975 - 03.07.1976 24.02.1994
Schleswig-Holstein (D182) 20.08.1959 20.08.1960 12.10.1964 01.03.1976 - 03.1977 15.12.1994
Bayern (D183) 15.02.1961 14.08.1962 06.07.1965 29.11.1976 - 26.11.1977 16.12.1993
Hessen (D184) 15.02.1961 04.05.1963 08.10.1968 01.11.1974 - 11.12.1975 29.03.1990
"Hamburg" wkrótce po wejściu do służby, z dziobowymi wyrzutniami torped i pierwotnym mostkiem

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Wyposażenie elektroniczne

  • radar nawigacyjny KH 14/9
  • radary wykrywania powietrznego i nawodnego: SGR 103/12, SGR 105/04, SGR 110 (po modernizacji: SGR 114/10, SGR 116/04)
  • radary artyleryjskie: M 4/2, M 9/3
  • sonar: BV
  • wyrzutnie celów pozornych (po modernizacji)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Z. Freivogel, Die Zerstörer..., ss.4-5.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Z. Freivogel, Die Zerstörer..., ss.6-7.
  3. 3,0 3,1 Z. Freivogel, Die Zerstörer..., ss.15-17.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zvonimir Freivogel: Die Zerstörer der HAMBURG-Klasse. Die letzten ihrer Gattung. Marine-Arsenal, Sonderheft Band 21. Wölfersheim-Berstadt: Podzun-Pallas-Verlag, 2000, ISBN 3-7909-0713-8 (niem.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]