Niwnice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niwnice
Klasycystyczny pałac rodziny von Nostitz
Klasycystyczny pałac rodziny von Nostitz
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat lwówecki
Gmina Lwówek Śląski
Wysokość 250 – 290m m n.p.m.
Liczba ludności (1988) 1002
Strefa numeracyjna (+48) 75
Kod pocztowy 59-600
Tablice rejestracyjne DLW
SIMC 0190868
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Niwnice
Niwnice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Niwnice
Niwnice
Ziemia 51°06′51″N 15°29′06″E/51,114167 15,485000Na mapach: 51°06′51″N 15°29′06″E/51,114167 15,485000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Niwnice – (niem. Kunzendorf unter dem Walde) duża, uprzemysłowiona wieś sołecka w Polsce w województwie dolnośląskim, w powiecie lwóweckim, w gminie Lwówek Śląski. W roku 1305 wieś wzmiankowana była jako Cunczisdorf. Wieś składa się z dwóch głównych części: Bartnik i Nowego Lądu oraz osad: Bierzwiennej, Niwniczek, Przybysławia i Szymonek. W pobliżu znajduje się kopalnia "Nowy Ląd"[1], eksploatująca złoże permskich (cechsztyńskich) gipsów i anhydrytów.

Do połowy XVIII wieku Niwnice wchodziły w skład księstwa jaworskiego. Do 1816 r. wieś administracyjnie należała do powiatu bolesławiecko-lwóweckiego, a od 1816 r.(z przerwą w latach 1975-1988) do powiatu lwóweckiego. W latach 1954-1973 Niwnice były wsią gromadzką. W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa jeleniogórskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Niwnice leżą na Pogórzu Izerskim w zachodniej części Niecki Lwóweckiej wzdłuż potoku Iwnica. Wieś ciągnie się na długości ok. 3,9 km, na wysokości od 250 do 290 m n.p.m.. Sołectwo Niwnice obejmuje 1 997 ha gruntów, w tym 1 213 ha użytków rolnych i 542 ha lasów. Na południe od wsi znajdują się Wzniesienia Gradowskie. Południowa część Niwnic o nazwie Bartniki sięga północnych zboczy tych wzniesień. Na północy wsi leży Nowy Ląd z kopalnią anhydrytu i zespołem pałacowym[a] . Na wzgórzu Twardziel znajdowały się Szymonki. Pozostałe osady położone są na zachód od Bartnik i Nowego Lądu. Z południa na północ przez całe Bartniki i Nowy Ląd biegnie szosa z Gradówka do Rakowic Małych. Krzyżuje się ona z szosą z Lwówka Śląskiego do Gościszowa. Na północny wschód od Niwnic biegnie linia kolejowa z Lwówka Śląskiego do Zebrzydowej. Przy niej znajduje się stacja kolejowa[2]. Od skrzyżowania szos, przez Nowy Ląd, Szymonki i Twardziel do Radłówki i dalej do Lwówka Śląskiego biegnie żółty szlak turystyczny. Przez Niwnice poprowadzono szlaki rowerowe: ER-4 z Lwówka Śląskiego do Lubania i zielony z Rakowic Małych przez Kotliska do Radłówki.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Rok 1786 1816 1825 1840 1864 1871 1885 1905 1920 1941 1945 1970 1978 1988
Liczba ludności[2] Nowy Ląd 428 540 539 607 518 495 428 495 481 470
Bartniki 876 1 212 1 239 1 426 1 238 1 256 1 075 936 940 948
Niwnice 1 593 1 141 1 159 1 002

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Budowa geologiczna okolic Niwnic jest bardzo złożona. Pod główną częścią wsi występują zlepieńce, mułowce i piaskowce z wczesnego permu. Wzgórze Twardziel zbudowane jest z piaskowców arkozowych, kwarcowych i pstrych z wczesnego triasu oraz wapieni, iłowców i margli. We Wzniesieniach Gradowskich na południe od Niwnic występują permskie trachybazalty, mułowce i piaskowce, ordowickie łupki kwarcowo-serycytowo-chlorytowe oraz kambryjskie marmury.

Najważniejsze dla gospodarki są cechsztyńskie wapienie, w których występuje anhydryt z gipsem. Niwnickie zasoby anhydrytu szacuje się na 28 mln ton, a gipsu na 1,9 mln ton. Anhydryt występuje w postaci żyły o grubości 8-25m. Złoża ciągną się około 8 km do Nawojowa Śląskiego. Dawniej gips i anhydryt eksploatowano metodą odkrywkową. Obecnie wydobywa się je metodą głębinową na pięciu poziomach. Pozostałością po dawnych kopalniach są odkrywki częściowo wypełnione wodą. Tereny te są silnie zdewastowane[2].

Szymonki[edytuj | edytuj kod]

Ruiny klasztoru w Szymonkach

Szymonki (niem. Simonishäuser, także Hartenhäuser lub Berghäuser) były kolonią Niwnic, która powstała na początku XVIII w. a zanikła po II Wojnie Światowej. Około roku 1600 przodek właściciela Niwnic hrabiego Christiana Wenzela von Nostitz odbył pieszą pielgrzymkę do Jerozolimy. Sto lat później jego potomek dla uczczenia tego wydarzenia ufundował na wzgórzu Twardziel kościół. Barokowa, jednonawowa budowla została ukończona w roku 1703. Odpusty, które odbywały się tu na dwa tygodnie przed i po Wielkanocy cieszyły się wielką popularnością. Przy kościele stanął tzw. Dom Szymona, od którego nazwano kolonię, oraz kilka innych domów. Kolejna właścicielka Niwnic hrabina Nassau założyła nieopodal w I połowie XIX wieku żeński klasztor (dwukondygnacyjny budynek z ryzalitem) i dom opieki. Przy dwurzędowej alei lipowej łączącej kościół z klasztorem powstały cztery kaplice kalwaryjne. W XIX wieku w liczącej pięć domów osadzie mieszkało do 33 osób. Po 1945 r. osada została opuszczona i popadła w ruinę. Do początku XXI wieku z kościoła i klasztoru dotrwały jedynie fragmenty murów zewnętrznych. W najlepszym stanie zachowała się aleja lipowa[2].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[3]:

  • kościół filialny pw. św. Jadwigi, romański wymieniony po raz pierwszy w r. 1305, spłonął w 1515, na nowo został wzniesiony w 1520, w 1534 r. – przejęty przez luteran, przekazany katolikom na powrót w 1654 r., przebudowany był w 1551 r., restaurowany w XIX wieku. Wystrój barokowy. Na chrzcielnicy napis: W roku 1515 spłonął kościół. Przed wejściem północnym data 1551 i napis pastor Wincent Frydreich z Bolesławca ukończył budowlę oraz cytat z Ewangelii Mateusza 6.33 Starajcie się naprzód o królestwo i o Jego sprawiedliwość a to wszystko będzie wam dane.
  • cmentarz przykościelny z wmurowanymi w absydę i mur kościoła renesansowymi epitafiami właścicieli Niwnic z rodu von Salza: Mikołaja († 1604 r.), jego żony Elżbiety z domu von Redern († 1586 r.) i ich małych dzieci: Jana († 1582 r.), Sibieli († 1583 r.), Mikołaja († 1587 r.) i Melchiora († 1592 r.)
Kościół filialny pw. św. Jadwigi w Niwnicach
  • zespół pałacowy „Neuland”:
  • zespół dworski „Cunzendorf” :
    • renesansowy dwór obronny – ruina, (dawniej w Bartnikach), powstał około roku 1579.
    • budynek gospodarczy, z czwartej ćw. XIX w.
    • most kamienny, z drugiej poł. XVI w.
    • park, z końca XIX w.

Inne zabytki:

  • ruiny klasztoru (obok cmentarz sióstr, aleja lipowa), którego lochy, według miejscowej legendy, prowadziły do miasta Lwówka do ratusza.

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

Według Rejestru form ochrony przyrody w województwie dolnośląskim[4] w Niwnicach rosło osiem drzew – pomników przyrody. Buk w parku dworskim został ścięty, a z buku Ali Baba pozostał martwy pień. Pozostały:

W lesie oznaczonym[5] jako ekosystem skrajnie rzadki i ginący, niedaleko nieczynnego wapiennika przy drodze do Lwówka Śląskiego stoją buki zwyczajne:

  • Ali Baba – wiek ok. 300 lat – martwy
    Buk Ali Baba
  • Okazały – wiek 250 lat, obwód 480 cm
  • Świstaki (2 drzewa) – wiek 150 lat, obwód 400 i 330 cm

Urodzeni w Niwnicach[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Obelisk zwycięstwa nad faszyzmem w Niwnicach

Uwagi

  1. W literaturze panuje pewne zamieszanie odnośnie nazw dwóch głównych części wsi. Zwykle uważa się, że Bartniki (niem. Kunzendorf) to część wsi na południe od szosy z Lwówka Śląskiego do Gościszowa, a na północ od niej leży Nowy Ląd (niem. Neuland). Te dwie części razem tworzą Niwnice. Tym niemniej niektórzy autorzy uważają część wsi z kościołem Św. Jadwigi i ruinami dworu za Niwnice właściwe, a Bartnikami nazywają zabudowania położone bardziej na południe. Gdzie indziej można znaleźć nazwę Bartniki Dolne, jako określenie Nowego Lądu. Sprawę komplikują tłumaczenia z niemieckiego na polski niekonsekwentnie używające różnych nazw.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Ruiny w Niwnicach