Nocny myśliwiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Amerykański P-61 Black Widow – widoczna osłona radaru w nosie kadłuba
Niemiecki myśliwiec nocny Bf 110 G4 – widoczne rozbudowane anteny radaru
Brytyjski odrzutowy myśliwiec nocny Gloster Meteor NF11

Nocny myśliwiec (nocny samolot myśliwski) to rodzaj samolotu myśliwskiego przystosowany konstrukcyjnie specjalnie do operowania w nocy. Nocne myśliwce służyły głównie do przechwytywania nieprzyjacielskich nocnych bombowców nad własnym terytorium, rzadziej do akcji ofensywnych.

Myśliwce nocne różniły się od zwykłych myśliwców bogatszym wyposażeniem pilotażowym, a od okresu II wojny światowej odróżniały się posiadaniem radaru. Na skutek cięższego wyposażenia, były to zwykle samoloty dwusilnikowe o załodze wieloosobowej, większe i cięższe od myśliwców operujących w dzień. Po II wojnie klasa ta stopniowo zanikła, wraz z rozwojem samolotów myśliwskich, które stały się standardowo zdolne do operowania w nocy.

Historia rozwoju[edytuj | edytuj kod]

I wojna światowa i okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W początkach lotnictwa wojskowego, samoloty i inne statki powietrzne operowały jedynie w dzień. Dopiero w początkowym okresie I wojny światowej, z powodu dużych strat sterowców w nalotach dziennych, Niemcy zaczęli prowadzić naloty sterowcami na Anglię w nocy. Wówczas pojawiła się potrzeba wprowadzenia do walki z nimi nocnych samolotów myśliwskich. Od 1917 Niemcy ponadto rozpoczęli nocne naloty samolotów bombowych na Londyn. Do walki ze sterowcami, Brytyjczycy wprowadzili pierwsze myśliwce przeznaczone do lotów nocnych, przebudowane z jednosilnikowych samolotów zwiadowczych RAF B.E.2c i lekkich bombowców Airco DH.4. Początkowo jedynymi różnicami w stosunku do myśliwców dziennych było instalowanie oświetlenia pozycyjnego i do lądowania, podświetlenia przyrządów celowniczych i ewentualnie zastosowanie rakiet oświetlających[1]. Nocne myśliwce mogły mieć słabsze osiągi od myśliwców dziennych, gdyż ich przeznaczeniem była walka z wolniejszymi bombowcami, a nie myśliwcami przeciwnika. Wykrycie i identyfikacja celu musiała być dokonana jedynie wzrokowo, przy naturalnym świetle Księżyca. Jedynie częściowo mogły pomagać w tym reflektory przeciwlotnicze z ziemi.

W okresie międzywojennym klasa myśliwców nocnych nie była rozwijana w braku potrzeb; nie nastąpił też znaczący postęp techniczny w tej dziedzinie, oprócz lepszego przystosowania ogółu samolotów do pilotażu nocnego. Jako myśliwce nocne wykorzystywano głównie przestarzałe typy myśliwców lub lekkich bombowców (np. w Polsce w latach 30. bombowce Potez XXV i Breguet 19[2]).

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Znaczący rozwój tej klasy nastąpił dopiero w trakcie II wojny światowej, kiedy to zwłaszcza Niemcy i Brytyjczycy podjęli nocne naloty bombowe na dużą skalę. Nowością było naprowadzanie samolotu na cel przez operatorów z ziemi, według wskazań naziemnych radarów. Przełomem technicznym, w miarę miniaturyzacji urządzeń radarowych, stało się zastosowanie pokładowych stacji radiolokacyjnych na samolotach. Radar pokładowy umożliwiał wykrycie celu w nocy i w miarę precyzyjne naprowadzenie na cel, który jednak w ostatniej fazie ataku wciąż musiał być wykryty wzrokowo i ostrzelany. Z racji dużych rozmiarów i masy aparatury radarowej, instalowano ją początkowo jedynie na ciężkich myśliwcach dwusilnikowych, często rozwiniętych z bombowców (np. Junkers Ju 88). W skład załogi myśliwców nocnych, oprócz pilota, wchodził operator radaru, czasem też strzelec pokładowy. Przy tym, samoloty wyposażone w pokładowe radary były wprowadzone jedynie przez najbardziej rozwinięte technicznie państwa: Wielką Brytanię, Niemcy i USA (na małą skalę w ZSRR i Japonii). Pierwsze brytyjskie samoloty tego typu zostały wprowadzone w 1940.

Typowe myśliwce nocne okresu 1941-1945 to samoloty dwusilnikowe z 2-3 osobową załogą, osiągające prędkość 500-600 km/h, z uzbrojeniem składającym się z kilku działek 20 mm lub karabinów maszynowych. Ówczesne radary pokładowe miały zasięg wykrycia celu do kilku lub kilkunastu kilometrów. Anteny radarów mocowane były w nosie kadłuba lub na skrzydłach, początkowo były to wystające anteny lub dipole, pod koniec wojny chowano anteny w dielektrycznych oprofilowanych obudowach. Niemcy i Japonia w części samolotów stosowały działka strzelające pod kątem do góry, służące do atakowania samolotów lecących wyżej (niemiecki system Schräge Musik). Niemcy stosowali też pod koniec wojny aparaturę naprowadzającą na radary brytyjskich bombowców.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Tuż po II wojnie światowej budowano jeszcze odrzutowe myśliwce nocne (np. Gloster Meteor NF), jednak w miarę rozwoju technicznego samolotów i ich wyposażenia, w latach 50. klasa myśliwców nocnych przestała być wyróżniana, a zastąpiła ją klasa myśliwców przechwytujących wyposażonych w radary, operujących w dzień i w nocy. Samoloty takie określano wówczas jako myśliwce zdolne do operowania we wszystkich warunkach atmosferycznych (ang.: all weather fighter). Ostatecznie potrzeba myśliwców nocnych zanikła wraz z rozpowszechnieniem się stacji radiolokacyjnych w latach 60., które zaczęły stanowić standardowe wyposażenie samolotów myśliwskich oraz z wprowadzeniem kierowanych pocisków rakietowych. Nowo budowane myśliwce z reguły mogły zwalczać cele w dzień i w nocy oraz w każdych warunkach pogodowych.

Przegląd typów[edytuj | edytuj kod]

Bardziej znane myśliwce nocne okresu II wojny światowej:

Przypisy

  1. Tomasz Goworek, Samoloty myśliwskie pierwszej wojny światowej, Warszawa: WKiŁ 1988, ISBN 83-206-0689-6, s. 166
  2. Krzysztof Cieślak, Wojciech Gawrych, Andrzej Glass, Samoloty myśliwskie września 1939, Warszawa: NOT-Sigma, 1987, ISBN 83-85001-11-5, s. 15

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • War Machine Nr.37: A fully illustrated guide to Night Fighters of World War II, Orbis Publishing, 1984