Nogal hełmiasty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nogal hełmiasty
Macrocephalon maleo[1]
S. Müller, 1846
Nogal hełmiasty
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd grzebiące
Rodzina nogale
Rodzaj Macrocephalon[2]
S. Müller, 1846
Gatunek nogal hełmiasty
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Nogal hełmiasty (Macrocephalon maleo) – gatunek dużego ptaka z rodziny nogali (Megapodiidae); jedyny przedstawiciel rodzaju Macrocephalon[4]. Zamieszkuje endemicznie Celebes. Zagrożony wyginięciem.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Całkowita długość ciała wynosi 55 cm, zaś jego masa 1,5 kg[5]. Dla jednego z zebranych okazów wymiary prezentują się następująco: skrzydło 296 mm, ogon 143 mm, dziób 46 mm, skok 78 mm[6]. Dookoła oczu znajduje się naga żółta skóra. Wierzch ciała, głowa, gardło, skrzydła oraz ogon czarne, zaś pierś i brzuch białe z różowym nalotem[5].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Całkowity zasięg występowania szacowany na 175 000 km². Obejmuje on cały obszar wyspy Celebes[7]. Spotykany w lasach do wysokości 1200 m n.p.m.[8]

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Zazwyczaj milczący, lecz odzywa się niekiedy głośnym rykiem lub odgłosami podobnymi do kwakania. Informacje o żerowaniu są ograniczone, wiadomo jednak, że zjada opadłe owoce[5] oraz bezkręgowce. Płochliwy. Aktywny głównie w nocy, o zmroku i rankiem. Monogamiczne związki u tego gatunku są trwałe[8]. W trakcie żerowania, odbywającego się w parach, samiec i samica nie oddalają się od siebie dalej niż na kilka metrów. Nogale hełmiaste śpią na dużych konarach drzew[9].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Jeden spośród 3 gatunków nogali niebudujących kopca. Miejsca lęgowe mieszczą się nieopodal wybrzeży. Na sukces inkubacji wpływa temperatura, wynosząca w norze 33-35 °C, a także wilgotność gleby – rankiem około 96,5%, po południu około 86%[9]. Samica każde jajo składa do tunelu długości około 1 m. Ogrzewane jest energią słoneczną oraz pochodzącą z aktywności wulkanicznej[5]. Masa jaj wynosi około 222 g[10], zaś wymiary około 10,3x61 cm[9]. Młode wykluwają się po 60-80 dniach. Na początku klucia wypychają skorupkę nogami. Do jednego tygodnia (obserwacje w niewoli) od wyklucia potrafią już skakać oraz biegać. Po dwóch tygodniach latają na dystans około trzech metrów. Umieralność wśród piskląt wynosi około 60%[9].

Nogale hełmiaste dojrzałość płciową uzyskują po dwóch latach. W niewoli jeden osobnik dożył 44 lat[11].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Nogal hełmiasty został określony jako zagrożony wyginięciem (EN, Endangered) przez BirdLife International. Populacja szacowana jest na 8000-14000 osobników, prawdopodobnie ma trend spadkowy. W roku 2002 na 142 znanych miejsc gniazdowych 48 było opuszczonych, 51 poważnie zagrożonych, 32 zagrożonych, 7 o nieznanym statusie oraz jedynie 4 niezagrożone. Zagrożenie stanowi niepokojenie ptaków oraz zabieranie im jaj; dodatkowo budowa dróg oddziela tereny lęgowe od nielęgowych. W latach 2000 oraz 2004 w rezerwacie Tangkoko DuaSaudara miały miejsce pożary lasów[7].

Nogale hełmiaste występują na terenie siedmiu obszarów zdefiniowanych jako Important Bird Area, w tym trzech parkach narodowych. Działania ochronne obejmują m.in. sztuczną inkubację jaj[9]. W Parku Narodowym Bogani Nani Wartabone w roku 2012 żyło około 3300 osobników tego gatunku[12]. Prócz tego zasiedlają obszary Parku Narodowego Rawa Aopa Watumohai i Lore Lindu[7].

Od roku 1972 na terenie Celebesu jest to gatunek prawnie chroniony. Za odłów i łapanie osobników lub niszczenie lęgu grozi kara grzywny 40 mln rupii[11].

Przypisy

  1. Macrocephalon maleo w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Macrocephalon. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2014-02-10]
  3. Macrocephalon maleo. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Systematyka za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rodzina: Megapodiidae Lesson, 1831 - nogale - Megapodes (wersja 2013-09-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2014-02-10].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 David Burni, Ben Hoare, Joseph DiCostanzo, Phil Benstead: Ptaki. Encyklopedia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 108. ISBN 978-83-01-15733-3.
  6. C.A. Howes. A survey of extinct and nearly extinct birds in the Royal Albert Memorial Museum, Exeter. „Bulletin of British Ornithologists' Club”. 89, 1969. 
  7. 7,0 7,1 7,2 Maleo Macrocephalon maleo. BirdLife International. [dostęp 13 października 2013].
  8. 8,0 8,1 Nicole Bouglouan: Maleo. Oiseaux-Birds, 13 marca 2013.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Yohan Rusiyantono, Mobius Tanari & Muhamad Ilyas Mumu. Conservation of maleo bird (Macrocephalon maleo) through egg hatching modification and ex situ management. „Biodiversitas”. 12, s. 171-176, 2011. 
  10. Max Schönwetter & Wilhelm Meise: Handbuch der Oologie. Hamburg: 1982, s. 49. (niem.)
  11. 11,0 11,1 Sulawesi’s Maleo Bird: What Do We Know? What Do We Wish We Knew?. Alliance for Tompotika Conservation, 2006.
  12. Ella Syafputri: Keberhasilan penangkaran Maleo capai 50 persen (indonez.). AntaraNews, 28 lutego 2012.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]