Norske Folkeeventyr

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Norske Folkeeventyr to zbiór norweskich podań ludowych. Zostały one spisane przez Petera Christena Asbjørnsena oraz Jørgena Moe'a z opowieści nieznanych twórców, istniejących w przekazach ustnych ludności mieszkającej na terenie Norwegii. Opowieści podzielone są na wiele kategorii i rodzajów, lecz podzielają pewne wspólne wzorce - nie są one przywiązane do czasu (nie ma w nich takich zwrotów jak dawno dawno temu) ani miejsca (Za siedmioma górami, za siedmioma lasami).

Asbjørnsen i Moe[edytuj | edytuj kod]

Zainspirowani pracą braci Grimm, Peter Christen Asbjørnsen oraz Jørgen Moe jeździli po kraju zbierając i zapisując prozę ludową, którą później ujednolicali i opowiadali na nowo w wydawanych przez nich wspólnie serii broszur. Baśnie po raz pierwszy zostały wydane jesienią 1841, ale w związku z brakiem porozumienia między twórcami przestały być wydawane w roku 1844. Druga edycja - z roku 1851 - była pierwszą skończoną i kompletną kolekcją baśni. Zawierała ona również komentarze autorstwa Moe'a.

Asbjørnsen opublikował również niezależnie dwutomową serię Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn w latach 1845-48. Pomimo użycia w tytule słowa "baśń" (Eventyr) nie zawiera ich; znaleźć tam można jedynie bajki i legendy.

Później zostało wydane Norske Folke-Eventyr. Ny Samling (1871) i Norske Folke-Eventyr. Ny Samling. Anden Udgave (1876). Poza tym, Asbjørnsen stworzył pierwszą ilustrowaną wersję nazwaną Norske Folke- og Huldre-Eventyr i Udvalg (1879) dzięki współpracy z artystami.

Norweskie baśnie i legendy[edytuj | edytuj kod]

Alfabetyczny spis baśni opublikowanych przez Asbjørnsena i Moe'a w wydaniu Norske Folkeeventyr z lat 1841-1844 oraz Asbjørnsena Norske Folkeeventyr: Ny Samling:

  • Askeladden og de gode hjelperne (Askeladden i jego pomocnicy[1])
  • Askeladden som fikk prinsessen til å løgste seg (Jak Askeladden oszukał królewnę[2])
  • Askeladden som kappåt med trollet (Jak Askeladden z trollem jedli na wyścigi[1])
  • Askeladden som stjal sølvendene til trollet
  • Bamse Brakar
  • Bjørnen og reven:
    • 1: Hvorfor bjørnen er stubbrumpet;
    • 2: Reven snyter bjørnen for julekosten
  • Bjørnen og reven:
    • '1: Slipp granrot og ta i revefot
    • 2: De vedder om flesk og humlebol
    • 3: De skulle ha åker i sameie
    • 4: Mikkel vil smake hestekjøtt
  • Bonde Værskjegg
  • Buskebrura
  • De syv folene
  • De tolv villender
  • De tre bukkene Bruse som skulle gå til seters og gjøre seg fete
  • De tre mostrene
  • De tre prinsesser i Hvittenland
  • Den grønne ridder
  • Den rettferdige firskilling (Uczciwy grosik[2])
  • Den syvende far i huset (Siódmy ojcem w domu[2])
  • Det blå båndet
  • Det har ingen nød med den som alle kvinnfolk er glad i
  • Dukken i gresset
  • Dumme menn og troll til kjerringer (Głupie chłopy i przewrotne baby[2])
  • En frierhistorie (Zaloty[3])
  • Enkesønnen
  • Fanden og futen
  • Fugl Dam
  • Følgesvennen
  • Gale-Mattis
  • Giske
  • Gjertrudsfuglen
  • Gjete kongens harer (Pasterz królewskich zajęcy[2])
  • God dag, mann! -- Økseskaft ("Dzień dobry" - "Trzonek do siekiery"[3])
  • Grimsborken
  • Gudbrand i Lia (Gudbrand ze wzgórza[3])
  • Gullfuglen
  • Gullslåttet som hang i luften
  • Gutten og fanden
  • Gutten med øldunken
  • Gutten som gikk til nordenvinden og krevde igjen melet (O chłopcu który poszedł do północnego wiatru odebrać mąkę[2])
  • Gutten som gjorde seg til løve, falk og maur (O chłopcu który przemieniał się w lwa, sokoła i mrówkę[3])
  • Gutten som skulle tjene tre år uten lønn (O chłopcu który przez trzy lata miał służyć bez zapłaty[3])
  • Gutten som ville bli handelskar
  • Gutten som ville fri til datter til mor i kroken
  • Han far sjøl i stua
  • Hanen, gauken og århanen
  • Hanen og høna
  • Hanen og høna i nøtteskogen
  • Hanen og reven
  • Hanen som falt i bryggekaret
  • Haren som hadde vært gift
  • Herremannsbruden (Narzeczona bogacza[3])
  • Herreper (pan Per[3])
  • Hjemmusa og fjellmusa
  • Hver synes best om sine barn
  • Høna som skulle til Dovre forat ikke allverden skulle forgå
  • Høna tripper i berget
  • Håken Borkenskjegg
  • Hårslå, som aldri ville hjem gå
  • Ikke kjørende og ikke ridende
  • Jomfru Maria som gudmor
  • Jomfruen på glassberget (Królewna na szklanej górze[2])
  • Kari Trestakk (Kari Trestakk[1])
  • Kjerringa mot strømmen
  • Kjetta på Dovre (Niedźwiedź z Dovre[3])
  • Kjetta som var så fæl til å ete
  • Kjæresten i skogen
  • Klokkeren i bygda vår
  • Krambugutten med gammelostlasten
  • Kullbrenneren
  • Kvernen som står og maler på havsens bunn (O młynku, który miele na dnie morza[3])
  • Kvitebjørn kong Valemon (Król Valemon zaklęty w białego niedźwiedzia[1])
  • Lillekort
  • Lurvehette
  • Manndatteren og kjerringdatteren
  • Mannen som skulle stelle hjemme
  • Mestermø
  • Mestertyven
  • Mumle Gåsegg
  • Pannekaken
  • Peik
  • Per, Pål og Espen Askeladd
  • Presten og klokkeren
  • Pål Andrestua
  • Reven som gjeter
  • Rike Per Kremmer (Bogaty Per Kramarz[2])
  • Risen som ikke hadde noe hjerte på seg
  • Rødrev og Askeladden
  • Sju år gammal graut (Siedmioletnia kasza[3])
  • Skipperen og Gamle-Erik
  • Skrinet med det rare i
  • Smeden som de ikke torde slippe inn i helvete
  • Smørbukk
  • Småguttene som traff trollene på Hedalsskogen (O chłopcach, którzy spotkali trolle w lesie Hedalsskogen[2])
  • Somme kjerringer er slike
  • Soria Moria slott (Zamek Soria Moria[1])
  • Spurningen
  • Stabbursnøkkelen i rokkehodet (Klucz od lamusa w kądzieli[3])
  • Store-Per og Vesle-Per
  • Tobakksgutten
  • Tommeliten
  • Tre sitroner
  • Tro og Utro
  • Tsju pus, vil du ned av bordet! (Zmiataj, kocie, ze stołu![3])
  • Tyrihans som fikk kongsdatteren til å le
  • Vel gjort og ille lønnet
  • Venner i liv og død
  • Verden lønner ikke annerledes (Tak nagradza świat[3])
  • Vesle Åse Gåsepike
  • Veslefrikk med fela (Mały Frikk i jego skrzypki[3])
  • Væren og grisen som skulle til skogs og bo for seg selv
  • Østenfor sol og vestenfor måne (Na wschód od słońca i na zachód od księżyca[2])

Opowieści opublikowane przez Asbjørnsena w książce Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn:

  • Berthe Tuppenhaugs fortellinger
  • Ekebergkongen
  • En aften i nabogården
  • En aften ved Andelven
  • En aftenstund i et proprietærkjøkken
  • En gammeldags juleaften
  • En halling med kvannerot
  • En signekjerring
  • En sommernatt på Krokskogen
  • En natt i Nordmarken
  • En tiurleik i Holleia
  • Fra fjellet og seteren
  • Fra Sognefjorden
  • Graverens fortellinger
  • Huldreætt
  • Høyfjellsbilleder:
    • 1: En søndagskveld til seters
    • 2: Rensdyrjakt ved Rondane
  • Jutulen og Johannes Blessom
  • Kvernsagn
  • Lundeætten
  • Makrelldorg
  • Matthias skytters historier
  • Plankekjørerne
  • På høyden av Aleksandria
  • Skarvene fra Utrøst (Kormorany z wyspy Utrøst[2])
  • Tatere
  • Tuftefolket på Sandflesa

Opowieści opublikowane w innych pracach, które później również dołączyły do kanonu baśni norweskich:

  • De tre kongsdøtre i berget det blå (Trzy królewny w błękitnej górze[3])(z książki Eventyrbog for Barn, 1883-1887, autorstwa Asbjørnsena i Moltke Moe'a[4])
  • En prestehistorie (z książki Dybwads illustrerte Folkekalender 1881, autorstwa Moltke Moe'a)
  • Prinsessen som ingen kunne målbinde (O księżniczce, która zawsze miała ostatnie słowo[3]) (z książki Eventyrbog for Barn, 1883-1887, autorstwa Asbjørnsena i Moltke Moe'a)
  • En vestlandsk Skovdal (z książki Fra nordiske Digtere. Et Album 1869)
  • Fiskersønnene (z książki Dybwads illustrerte Folkekalender 1881, autorstwa Moltke Moe'a)
  • Grisen og levemåten hans (z książki Barne-Eventyr, 1909. autorstwa Moltke Moe'a)
  • Gullfebla (O kózce złotoróżce[2])(z książki Juletræet for 1850)
  • Jomfru Maria og svalen (z książki Eventyrbog for Barn, 1883-1887, autorstwa Asbjørnsena i Moltke Moe'a)
  • Julebesøket i prestegården (z książki Juletræet for 1851)
  • Prestens mor
  • Reve-enka (z książki Barne-Eventyr, 1909. autorstwa Moltke Moe'a)
  • Vårherre og St. Peder på vandring (z książki Nord und Süd 1858)

Baśnie norweskie wydane w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Część baśni norweskich zostało przetłumaczonych na język polski. Tego zadania podjęły się m.in. Beata Hłasko oraz Adela Skrentni-Olsen.

  • Księżniczka na szklanej górze i inne baśnie norweskie, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1986 (ISBN 83-210-0673-6)
  • Król Valemon zaklęty w białego niedźwiedzia i inne baśnie norweskie, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1987 (ISBN 83-210-0672-8)
  • Zamek Soria Moria: baśnie norweskie, w. Media Rodzina, 2010 (ISBN 978-83-7278-462-9)
  • Uwaga Trolle! Baśnie norweskie, w. Zielona Sowa, 2010 (książka w tłumaczeniu Mileny Skoczko)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • strona projektu Runeberg. [dostęp 30 grudnia 2012]. Tu znajduje się treść wszystkich wyżej wymienionych baśni (w języku norweskim).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 tytuł w tłumaczeniu Beaty Hłasko, podany za książką Król Valemon zaklęty w białego niedźwiedzia i inne baśnie norweskie, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1987 (ISBN 83-210-0672-8)
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 tytuł w tłumaczeniu Adeli Skrentni-Olsen, podany za książką Zamek Soria Moria: baśnie norweskie, w. Media Rodzina, 2010 (ISBN 978-83-7278-462-9)
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 tytuł w tłumaczeniu Beaty Hłasko, podany za książką Zamek Soria Moria: baśnie norweskie, w. Media Rodzina, 2010 (ISBN 978-83-7278-462-9)
  4. Moltke Moe był synem Jørgena Moe'a; również był folklorystą.