Norymberga

Norymberga
Herb Norymbergi
Państwo	Niemcy
Burmistrz	Ulrich Maly (SPD)
Powierzchnia	156,38 km²
Położenie	49°27′N 11°05′E
Wysokość	162-312 m n.p.m.
Ludność (12.08) • liczba ludności • gęstość	503 638 2702 os./km²
Kod pocztowy	90001-90491
Tablice rejestracyjne	N
Miasta partnerskie	Antalya Atlanta Charków Gera Glasgow Hadera Kawala Kraków Nicea Praga San Carlos Shenzhen Skopje Wenecja
Położenie na mapie Bawarii Norymberga
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Panorama miasta z Kroniki Świata Hartmana Schedla (1493)

Panorama miasta ze wzgórza zamkowego, w głębi kościół Św. Wawrzyńca

Kościół NMP

Tramwaje w centrum miasta

Norymberga (niem. Nürnberg) – miasto w Niemczech, położone u zbiegu rzek Pegnitz i Rednitz. Gospodarcza i kulturalna stolica Frankonii, drugie co do wielkości miasto w Bawarii. 500 132 mieszkańców (2005). Najbliżej położone duże miasta: Monachium ok. 150 km na południowy wschód, Stuttgart – ok. 156 km na południowy zachód i Frankfurt nad Menem – ok. 186 km na północny zachód. Miasto zniszczone podczas II wojny światowej, odbudowane.

Historia

Pierwsza wzmianka o mieście pojawiła się w 1050 jako "nuorenberc" (skalista góra) w dokumencie cesarza Henryka III. Istotną rolę dla Rzeszy odgrywał ówczesny zamek, dzięki któremu rozwinęło się miasto. Szybko otrzymało one liczne przywileje handlowe. Dzięki Wielkiej Karcie Swobód nadanej w 1219 r. przez Fryderyka II miasto stało się wolnym miastem Rzeszy. Ówczesna Norymberga była, wraz z Augsburgiem, jednym z dwóch największych centrów handlowych na drodze z Rzymu do północnej Europy, a wraz z Legnicą i Wiedniem jednym z największych miast środkowej Europy na początku czternastego stulecia.

Do 1427 r. Norymberga była rządzona przez burgrabiów, aż do Fryderyka VI, który sprzedał swój urząd "Radzie Miasta".

Rozkwit kulturowy w XV i XVI wieku spowodował, że Norymberga stała się centrum niemieckiego renesansu. W 1525 r. miasto zaakceptowało reformację. Podczas wojny trzydziestoletniej, w 1632 r., Gustaw II Adolf został pokonany w Norymberdze przez Albrechta von Wallensteina.

Miasto podupadło podczas wojny. Odzyskało swoje znaczenie w XIX wieku, kiedy odrodziło się jako centrum przemysłowe. Na początku XIX wieku zbankrutowało. Z polecenia Cesarza w 1806 r. Norymberga, jako Wolne Miasto, została rozwiązana i wcielona do Bawarii, na czym niewątpliwie skorzystała. Wszystkie długi miasta zostały spłacone. W 1835 r. została otwarta w Norymberdze pierwsza niemiecka linia kolejowa do pobliskiej miejscowości Fürth.

W XX wieku miasto wpisało się w czarne karty dziejów ludzkości. Za czasów III Rzeszy było ważnym ośrodkiem ruchu nazistowskiego. Pozostałościami z tych czasów są monumentalne budowle hitlerowskiej architektury. 2 stycznia 1945 r. średniowieczne centrum miasta zostało zbombardowane przez Brytyjczyków oraz Amerykanów. W wyniku tych nalotów zniszczono ok. 90% starej zabudowy. Do tego czasu Norymberga była jednym z najlepiej zachowanych miast średniowiecza. Po II wojnie światowej odbył się w tym mieście proces zbrodniarzy wojennych – słynny proces norymberski.

Zabytki

Ponad miastem góruje zamek – monumentalny kompleks trzech budowli, składający się z zamku cesarskiego (Kaiserburg) zamku burgrabiego (Burggrafenburg) i zamku miejskiego (Stadtburg). Miasto opasują zachowane częściowo obwarowania, z kilkoma basztami (datowane na XIV-XV w.). Przy rynku staromiejskim (Hauptmarkt) wznosi się renesansowy ratusz z XIV-XVII w. Obok – Schöner Brunnen – późnogotycka studnia w kształcie wieży – wysoka na 19 m z licznymi figurami m.in. Marii, apostołów i proroków. W pobliżu dwie gotyckie świątynie – kościół Św. Sebalda, budowany w latach 1230-1273, z XV-wiecznym nagrobkiem patrona świątyni, licznymi zabytkami rzeźby, wśród nich kilka dzieł Wita Stwosza – m.in. krucyfiks Wickla oraz kościół Najświętszej Marii Panny (Frauenkirche) fundacja Karola IV wznoszony od 1355 do 1361 r., z bogatą dekoracją rzeźbiarsko-architektoniczną oraz figurkami siedmiu elektorów (książąt i arcybiskupów), składających hołd cesarzowi, które pojawiają się każdego dnia w południe na zegarze ponad tzw. balkonem cesarskim. We wnętrzu wiele zabytków gotyckiej rzeźby i malarstwa m.in. Ołtarz Tucherów. Po drugiej stronie rzeki, nieopodal rynku, wznosi się kolejna fundacja cesarska – gotycki kościół Św. Wawrzyńca z XIII-XIV w. z monumentalnym piaskowcowym tabernakulum Adama Krafta licznymi tryptykami (gł. XV i XVI w.) oraz zespół rzeźb Wita Stwosza – Pozdrowienie Anielskie z 1517 r. Nad rzeką Regnitz zachował się częściowo gotycki kompleks Szpitala Św. Ducha (XIV-XVI w.) Z dawnej zabudowy gospodarczej zachował się Mauthalle – dawny spichlerz (1498-1502). Z zabudowy mieszczańskiej przetrwały jedynie nieliczne stare domy: dom Albrechta Dürera (XV w.), Fembohaus (XVI w.), Nassauer Haus (XIII-XV w.), dom Tucherów (XVI w.)

Muzea

W cennej kamienicy patrycjuszowskiej Fembo-Haus z XVI w. mieści się Muzeum Miejskie (Stadtmuseum), nieopodal zamku cesarskiego – Muzeum Narodowe (Germanisches Nationalmuseum) ze zbiorami dzieł m.in. Dürera, Lukasów i Hansa Cranachów i Wita Stwosza, w samym zamku znajdują się zbiory rzeźby, malarstwa i rzemiosła artystycznego doby średniowiecza. Wzniesiony w konstrukcji szkieletowej piętnastowieczny Dom Dürera prezentuje prace i pamiątki związane z artystą. Dzieła sztuki najnowszej mieści Neue Museum – Staatliches Museum für Kunst und Design Neue Museum – Staatliches Museum für Kunst und Design (NMN). Muzeum Historii Komunikacji Miejskiej, mieści m.in. najstarsze wagony tramwajowe i wiele pamiątek świadczących o długiej tradycjach norymberskiej komunikacji miejskiej. W Muzeum Transportu (Verkehrsmuseum/DB Museum) można obejrzeć najstarsze wagony i lokomotywy, oraz dawne świadectwa tradycji modelarstwa kolejowego. Uwagę zwraca rozległa makieta miasta z licznymi torowiskami i zabytkowymi modelami parowozów, wagonów itp. Ponadto znajdują się tutaj pamiątki z historii transportu samochodowego i kolejowego. Atrakcją dla dzieci jest Muzeum Zabawek – powstałe na bazie kolekcji Lydii i Paula Bayerów, obecnie zawiera ok. 65 tys. różnego rodzaju obiektów tego typu, np. historyczne lalki, misie, kukiełki, zbiory gier dziecięcych, modelarstwa oraz budownictwa klockowego.

Polityka

Władze miasta

Władze miasta stanowi Rada Miejska oraz Burmistrz. Wybory do Rady Miejskiej odbyły się ostatnio 2 marca 2008 roku. W skład Rady Miasta wchodzi 70 przedstawicieli następujących partii:
CSU: 32 osoby
SPD: 29 osób
Związek 90/Zieloni: 4 osoby
Partia "Die Freien":(FDP): 2 osoby
Partia "Die Guten": 1 osoba
Republikanie (REP): 1 osoba
BIA: 1 osoba

Burmistrzem miasta od roku 2002 Dr. Ulrich Maly (SPD). W wyborach komunalnych w marcu 2008 został on wybrany w pierwszej turze wyborów na kolejną kadencję. Drugim burmistrzem miasta jest Horst Förther (SPD), odpowiedzialny za referaty "Sport", "Ogród zoologiczny" i "Straż pożarna". Trzecim burmistrzem miasta jest Klemens Gsell (CSU), odpowiedzialny za referat "Środowisko".

Herb

Znamy dwa herby Norymbergi – tzw. "Wielki Herb" – przedstawiającym w tarczy na błękitnym tle złotego orła z głową koronowanej kobiety, znany z pieczęci z roku 1220, oraz tzw. "Mały Herb" – tarcza jest podzielona w słup na dwa pola. Po prawej stronie heraldycznej widnieje pół czarnego orła cesarskiego na złotym tle, po lewej stronie po trzy białe i czerwone pasy ustawione na skos (barwy Frankonii). W 1350 "Mały Herb" został udostojniony połową orła cesarskiego.

Sport

Sportową wizytówką miasta jest założony w roku 1900 wielosekcyjny klub 1. FC Nürnberg, znany przede wszystkim z pierwszoligowego klubu piłkarskiego. Drużyna piłkarska rozgrywa mecze na słynnym Frankenstadion, który był miejscem rozgrywek Mundialu 2006 – rozegrano tam 4 mecze grupowe oraz znany z dużej ilości interwencji sędziego mecz pomiędzy reprezentacjami Holandii i Portugalii w ramach 1/8 finału.

Ponadto miasto w Deutsche Eishockey Liga miasto reprezentuje drużyna hokejowa Nürnberg Ice Tigers.

Media

Kosz i anteny ot wieże telewizyjne w Norymberdze

W Norymberdze mieści się studio Bayerischer Rundfunk dla Środkowej i Górnej Frankonii.

Znane osobistości miasta

• Albrecht Dürer – malarz, grafik
• Ludwig Andreas Feuerbach – filozof
• Kaspar Hauser
• Georg Philipp Harsdörffer – poeta
• Adam Kraft – rzeźbiarz
• Antoni Koberger – złotnik, później drukarz i księgarz
• Hans von Kulmbach – malarz
• Max Morlock – piłkarz
• Hans Sachs – poeta, dramaturg
• Hartmann Schedel – kronikarz
• Wit Stwosz – rzeźbiarz, malarz i grafik
• Johann Philipp von Wurzelbauer – astronom
• Johann Pachelbel – kompozytor
• Piotr Visher Starszy – rzeźbiarz, odlewnik i ludwisarz

Linki zewnętrzne

• Strona oficjalna miasta
• Panorama miasta

Zobacz też

• Ustawy norymberskie
• Procesy norymberskie
• Dziewica norymberska
• Rozmowy norymberskie
• Akta norymberskie
• Nürnberg Hauptbahnhof
• Tramwaje w Norymberdze
• Stacje i przystanki kolejowe: Nürnberg-Eibach, Nürnberg-Sandreuth, Nürnberg Gleißhammer, Nürnberg Nordost