Nowa Kaledonia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy terytorium zamorskiego Francji. Zobacz też: Nowa Kaledonia, główna wyspa tego terytorium.
Nouvelle-Calédonie
Nowa Kaledonia
Flaga Nowej Kaledonii
Godło Nowej Kaledonii
Flaga Nowej Kaledonii Godło Nowej Kaledonii
Hymn: La Marseillaise
(Marsylianka)
Położenie Nowej Kaledonii
Język urzędowy francuski
Stolica Numea
Status terytorium terytorium zależne, terytorium zamorskie – wspólnota sui generis
Zależne od Francji
Głowa terytorium Prezydent François Hollande
w jego imieniu Wysoki Komisarz Jean-Jacques Brot
Szef rządu prezydent rządu Gérard Poadja
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

19 058 km²
18 575,5 km²
Liczba ludności (2005)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

232 258
12,5/km² osób/km²
Jednostka monetarna frank CFP (XPF)
Rok utworzenia 1853
Strefa czasowa UTC +11
Kod ISO 3166 NC/NCL/540
Domena internetowa .nc
Kod samochodowy NCL
Kod telefoniczny +687
Mapa Nowej Kaledonii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Nowa Kaledonia w Wikipodróżach
Druga oficjalna flaga Nowej Kaledonii[1]

Nowa Kaledonia (Nouvelle-Calédonie) – francuskie terytorium zamorskie o statusie wspólnoty „sui generis” w zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji, około 1400 km na wschód od Australii i 1500 km na północny zachód od Nowej Zelandii.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Nowej Kaledonii.

W skład terytorium wchodzi główna wyspa, Nowa Kaledonia (Grande Terre), wraz z przybrzeżnymi wyspami (m.in. Wyspy Lojalności, Île des Pins, Wyspy Chesterfield).

Terytorium jest często potocznie nazywane le Caillou przez mieszkańców pochodzenia europejskiego oraz la Kanaky przez mieszkańców pochodzenia melanezyjskiego.

Powierzchnia całego terytorium zamorskiego Nowej Kaledonii wynosi 18,6 tys. km², w tym główna wyspa – 16,8 tys. km². 179 tys. mieszkańców (1993). Stolicą terytorium jest Numea (Nouméa) w południowej części wyspy Nowa Kaledonia. Melanezyjscy Kanakowie stanowią 42,5% mieszkańców, Europejczycy 37,1%, Polinezyjczycy 11,8%.

Wnętrze głównej wyspy jest górzyste, z najwyższym szczytem Mont Panié, 1628 m n.p.m. Klimat tropikalny, opady sezonowe, 1500 mm na Wyspach Lojalności, 2000 na wschodnim wybrzeżu, 4000 w górach, 1200 na zachodzie.

Nowa Kaledonia jest pochodzenia kontynentalnego – jest fragmentem Gondwany. Najpierw, 85 mln lat temu, oddzieliła się od Australii, a 65 mln od Nowej Zelandii. Izolacja od gatunków powstających w innych rejonach świata, takich jak ssaki, spowodowała, że wyspa stała się „arką Noego” dla wielu różnorodnych, prymitywnych organizmów, głównie roślin, jak np. araukaria. Spośród 3,3 tys. gatunków roślin ¾ jest endemiczne – a także 5 rodzin monotypowych, w tym amborellowate[2].

Przed przybyciem ludzi żył tu m.in. Sylviornis neocaledoniae o wysokości 1,7 m i wadze 30 kg. Obecnie żyją tu 23 endemiczne ptaki, w tym kagu będący jedynym gatunkiem w rodzinie Rhynochetidae. Z 70 gatunków gadów 62 są endemiczne. Zwierzęta te są zagrożone przez sprowadzone i zdziczałe szczury, koty, psy i świnie.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Nowa Kaledonia dzieli się na trzy prowincje, te zaś podzielone są na 33 gminy.

Nowa Kaledonia dzieli się na trzy prowincje:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyspy zostały zasiedlone około 1500 lat p.n.e. Około XI wieku przybyli tu Polinezyjczycy i wymieszali się z rdzenną ludnością. Nowa Kaledonia została odkryta przez Europejczyków w 1774 r.; odkrył ją James Cook. Nazwę swą wywodzi od łac. nazwy SzkocjiCaledonia – zgodnie z powszechną niegdyś praktyką nazywania nowo odkrytych terytoriów (a także – nowo budowanych osad) tak, jak terytoria i miejsca już istniejące. Od 1853 stanowiła posiadłość francuską. W latach 1864-1894 istniała tu kolonia karna, gdzie deportowano wielu skazanych komunardów. W czasie II wojny światowej była ważną bazą wojsk alianckich na Pacyfiku. Od 1946 uznana za terytorium zamorskie Francji. W latach 80. doszło do licznych zatargów z Francją, spowodowanych dążeniami niepodległościowymi rdzennej ludności. W 1988 roku podpisano porozumienie o odłożeniu na 10 lat kwestii referendum nad przyszłym statusem politycznym terytorium. W roku 1998 Nowa Kaledonia przyjęła status terytorium zamorskiego (fr. territoire d’outre mer) o specyficznym statusie (fr. statut particulier lub statut original)[3] pomiędzy „wspólnotą zamorską” (podległość Francji, obywatelstwo francuskie) a niepodległym państwem (własny rząd i obywatelstwo), o cechach terytorium stowarzyszonego. Nowa Kaledonia jest obecnie w pełni samodzielna administracyjnie, posiada reprezentantów w parlamencie francuskim. Na mocy porozumienia z 1998 r. pomiędzy 2014 a 2018 r. ma się odbyć referendum, w którym mieszkańcy mają opowiedzieć się za niepodległością Nowej Kaledonii lub pozostawieniem jej pod zależnością Francji.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na Nowej Kaledonii znajdują się bardzo bogate złoża rud niklu (ok. 12% światowego wydobycia – 3. miejsce w świecie i 1/4 światowych zasobów) i kobaltu (ok. 8% światowego wydobycia – 4. miejsce). Dużym ośrodkiem hutnictwa niklu jest Numea. Eksploatacja surowców mineralnych przyczyniła się jednak do degradacji środowiska w wielu miejscach wyspy. Poza terenami przemysłowymi rozwija się turystyka – ok. 100 tys. turystów rocznie.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Terytorium zamieszkuje około 175 tysięcy ludzi, z czego 41,5% stanowią Kanakowie - rdzenni mieszkańcy wysp. Inni mieszkańcy wysp to Francuzi (ok. 33,5%) zwani Caldoches (w większości urodzeni w Nowej Kaledonii), Polinezyjczycy (ok. 10,5%) - mieszkańcy wyspy Ouvea, emigranci z wysp Futuna, Tahiti oraz Uvea. Pozostałe 7,5% stanowią mniejsze grupy - Ni-Vanuatu, Japończycy, Włosi, Anglicy, Australijczycy, Arabowie i inni[4].

Religia (2000)[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. New Caledonia adopts second flag in compromise over French rule (ang.). The Telegraph, 2010-07-20. [dostęp 2013-01-27].
  2. Biodiversity Hotspots – New Caledonia – Unique Biodiversity.
  3. Nouvelle-Calédonie,” Le Petit Larousse (2010), Paris, page 1559.
  4. Aleksander Posern-Zieliński (red.): Wielka Encyklopedia Geografii Świata. T. 18: Świat grup etnicznych. Poznań: Kurpisz, 2000, s. 179-180.
  5. [1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. „Operation World”.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Nowa Kaledonia w Wikisłowniku
  • Nowa Kaledonia – zdjęcia i informacje na temat wysp i mieszkańców Nowej Kaledonii