Nowa Sól

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Nowa Sól
Herb Flaga
Herb Nowej Soli Flaga Nowej Soli
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat nowosolski
Gmina gmina miejska
Data założenia XVI wiek
Prawa miejskie 1743[1]
Prezydent Wadim Tyszkiewicz
Powierzchnia 21,80 km²
Populacja (31 marca 2011)
• liczba ludności
• gęstość

40 369
1832 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 68
Kod pocztowy 67-100 do 67-103
Tablice rejestracyjne FNW
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Nowa Sól
Nowa Sól
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowa Sól
Nowa Sól
Ziemia 51°48′21″N 15°42′58″E/51,805833 15,716111Na mapach: 51°48′21″N 15°42′58″E/51,805833 15,716111
TERC
(TERYT)
4081104011
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 12
67-100 Nowa Sól
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Nowa Sól w Wikisłowniku
Strona internetowa
Rynek miasta
Budynek starego ratusza

Nowa Sól (niem. Neusalz an der Oder) – miasto i gmina w województwie lubuskim, w powiecie nowosolskim. Położone w pasie Wału Trzebnickiego, nad Odrą. Wraz z Zieloną Górą i Sulechowem tworzy Lubuskie Trójmiasto.

Miasto ma status gminy miejskiej i jest siedzibą powiatu nowosolskiego. Nowa Sól jest członkiem Związku Miast Polskich.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 40 369 mieszkańców[2]. Jest trzecim pod tym względem miastem w woj. lubuskim – większymi ośrodkami są Gorzów Wielkopolski i Zielona Góra.

W mieście wytyczono podstrefę Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Nowa Sól jest położona w południowej części województwa lubuskiego, na lewym brzegu Odry na obszarze zachodniej części Wzgórz Dalkowskich (Pradoliny Barucko-Głogowskiej).

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 21,80 km²[3]. Miasto stanowi 2,8% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002 Nowa Sól ma obszar 21,56 km², w tym: użytki rolne 40%, użytki leśne 13%[4].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa zielonogórskiego, podobnie jak przy poprzednim podziale administracyjnym, przed rokiem 1975.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295-1305 jako osobne wsie wymienione są Stare Żabno w formie Sczhabna antiqua oraz Nowe Żabno w formie Sczhabna nova. Pierwsza z nich została wchłonięta przez miasto i obecnie jest jego dzielnicą, a druga do chwili obecnej jest wsią[5][6].

Miasto Nowa Sól powstało w wyniku połączenia starszych wsi oraz osiedli jakie nastąpiło w procesach urbanizacyjnych. Miasto Nowa Sól po raz pierwszy wzmiankowane jest około 1585 roku jako (niem.) Neusalzburg, później nazwa została skrócona do Neusalz.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Widok miasta w XVIII w
Nowosolski Browar

Prawa miejskie otrzymała dopiero w roku 1743. Od samego początku tradycja miasta, wcześniej osady, związana była z przemysłem oczyszczania soli.

„Okres solny” skończył się jednak dla miasta zaraz po wojnie trzydziestoletniej, kiedy to warzelnia została zamknięta. Dziś smak historii i tradycji pozostał już tylko w nazwie, która może być myląca.

Po okresie stagnacji, od XIX wieku, Nowa Sól znów stała się miejscem, gdzie dynamicznie rozwijał się przemysł, powstały fabryki nici, kleju, okres rozwoju dotyczył także przemysłu ciężkiego – nowo powstałej huty żelaza. U progu XX wieku uruchomiono tu także dużą stocznię rzeczną, a wraz z nią port przeładunkowy, uruchomiono również połączenia kolejowe.

W okresie II wojny światowej Niemcy wykorzystali miasto jako dogodny punkt przy tworzeniu kilku obozów pracy przymusowej, w tym filii jednego z najbardziej znanych, który zapisał się niechlubnie na kartach historii – Gross-Rosen.

Armia Czerwona wkroczyła do Nowej Soli 14 lutego 1945. W wyniku rozpętanej i przegranej II wojny światowej przez Niemców miasto przyłączono do Polski, zaś jego niemiecką ludność wysiedlono w nowe granice Niemiec. Jeszcze długo po zakończeniu wojny Nowa Sól, jak i wiele innych ośrodków polskich, znajdowała się w strefie wpływów radzieckich ze względu na obecność Komendantury Wojskowej. Praktycznie do końca okresu stacjonowania Armii Radzieckiej w mieście znajdował się duży szpital wojskowy wraz z zapleczem logistycznym i kwaterami dla kadry na osiedlu domków jednorodzinnych.

Nowa Sól po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie Nowa Sól znana była z produkcji włókienniczej z Nadodrzańskich Zakładów Przemysłu Lniarskiego „Odra”, posiadającą halę nici syntetycznych wyposażoną w maszyny produkcji japońskiej (zakład zlikwidowano w 2002 r.), Dolnośląskich Zakładów Metalurgicznych „Dozamet”, produkujących między innymi tubingi do budowy metra i na potrzeby kopalni węgla (zakład zlikwidowano w 1998 r.), Zakładów Jajczarskich (produkcja jajek w proszku m.in. na eksport do niemieckich fabryk lodów) i „Kartoniarni” (fabryki opakowań). Miejski browar z początku XX w. produkował kilka gatunków piwa.

W oparciu o zakłady pracy, korzystając z dogodnego położenia, w 1963 roku Roman Bojko i Zygfryd Chreptowicz założyli sekcję kajakową w Nowej Soli, przemianowaną na klub kajakowy „Polonia”, a następnie „Dozamet”. Odniosła ona sukcesy na skalę zarówno kraju, jak i olimpijskie (tacy zawodnicy jak Grzegorz Krawców, siostry Elżbieta Bareja i Bareja, Józef Soliński, Ludwik Ochodek, rodzeństwo Klameckich i inni); obecnie (2009) nadal działa Kajakowy Klub Sportowy. Ponadto w mieście od około 1960 roku jest hala sportowa, pierwotnie wykorzystywana do pokazowych walk bokserskich, następnie do gier zespołowych.

W Nowej Soli oprócz 7 szkół podstawowych (w tym jednej integracyjnej) funkcjonują 3 gimnazja, Liceum Ogólnokształcące im. K.K. Baczyńskiego oraz 4 Zespoły Szkół Ponadgimnazjalnych.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Muzeum miejskie
 Osobny artykuł: Zabytki Nowej Soli.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • zespół urbanistyczno-architektoniczny, z XIX wieku-XX wieku
  • kościół parafialny Kościół pw św. Michała Archanioła, z 1596 roku, z XVII-XIX wieku
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki filialny kościół pw św. Barbary, z 1910 roku
  • zbór braci czeskich, obecnie szkoła, ul. Wróblewskiego 6, z 1747 roku
  • aleja brzozowa, przy szosie Nowa Sól - Nowe Miasteczko
  • dom, ul. Arciszewskiego 8, 10, 18, z XVIII wieku, z połowy XIX wieku
  • domy, ul. Armii Czerwonej 2, 4-7, 9, 11, 18, 19 z XVIII wieku, z XIX wieku/XX wieku
  • zespół willowy Karla Jansona, ul. Bankowa 3, po 1920 roku: willa, ogród, fontanna i schody, ogrodzenie
  • szkoła, ul. Bohaterów Getta 7, z 1901 roku
  • dom, ul. Krzywa 1, z XIX wieku/XX wieku
  • dwa domy, ul. Kuśnierska 1, 2, z XIX wieku/XX wieku
  • dawna łaźnia miejska, ul. 9 Maja, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Marchlewskiego 1-12
  • dwa domy, ul. Moniuszki 6, 8, z XIX wieku/XX wieku
  • willa Gruschwitza, ul. Muzealna 46, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Odrzańska 3, 11, 13, 14, 15, z XVIII wieku, XIX wieku/XX wieku
  • dom, ul. Okrężna 2
  • sąd, obecnie rejonowy, ul. Piłsudskiego 24, z XIX wieku/XX wieku
  • sześć domów, ul. Szeroka 1, 2, 4, 7, 9, 18, z XIX wieku/XX wieku
  • 16 domów, ul. Świerczewskiego 4, 7, 9, 7, 8, 10, 12, 13, 14, 16, 20 - muzeum, 22 ,24, 26, 28, 30, 32, z końca XIX wieku/XX wieku
  • pięć domów, ul. Waryńskiego 1, 2, 6, 12, 14
  • domy, ul. Witosa 19, 22, 23, 28, 30, 32 (d. Dzierżyńskiego), z XIX wieku/XX wieku
  • 10 domów, ul. Wojska Polskiego 2,4,8,10,17,24,27,33,34,37, z XIX wieku/XX wieku
  • pałac „Agora”, ul. Wrocławska 16 a, z połowy XIX wieku, oranżeria, ul. Wrocławska 42, z 1898 roku
  • sześć domów, ul. Wyspiańskiego 1, 5, 7, 9, 11, 12, z połowy XIX wieku
  • hotel, ul. Wyzwolenia 12, z ok. 1900 roku
  • sklep mięsny (wnętrze), ul. Wyzwolenia 16
  • dom, ul. Zielonogórska 6, 36
  • domy, al. Zjednoczenia 1, 3-42, pałacyk, al. Zjednoczenia, z XIX wieku/XX wieku
  • dom, al. Żwirki Wigury 2, z XIX wieku/XX wieku
  • browar, ul. Wrocławska 21, z 1916 roku
  • zespół gazowni, ul. 9 Maja 9, z połowy XIX wieku: dom dyrektora gazowni, dom głównego technologa gazowni, warsztaty, urządzenia chłodnicze i oczyszczające, kotłownia (warsztat), łaźnia, maszynownia, kotłownia c.o.
  • zespół fabryczny „Stara Huta”, obecnie Zakłady Metalurgiczne „Dozamet”, ul. Piłsudskiego 40: prototypownia i wydział elektryczny, z 1897 roku, z początku XX wieku, laboratorium, z początku XX wieku, trafostacja, z początku XX wieku, wieża ciśnień, z początku XX wieku, stacja prób, z początku XX wieku, mała odlewnia, z 1897 roku, narzędziownia (budynek zaopatrzenia), z początku XX wieku, budynek administracji, z 1897 roku, portiernia, z 1897 roku, willa właściciela, od 1853 roku sąd i prokuratura, ogród willowy z fontanną i murem, z połowy XIX wieku
  • magazyn solny, pl. Solny 1, z XVIII wieku/XIX wieku
  • most podnoszony nad kanałem portowym, czynny, al. Wolności, z 1927 roku. Unikatowy w skali Europy, jedyny na obszarze Polski

inne obiekty:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 40 616 100 21 300 52,4 19 316 47,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1883,9 987,9 895,9

Sport[edytuj | edytuj kod]

Od 1946 roku w Nowej Soli funkcjonuje klub piłkarski Dozamet Nowa Sól, który obecnie występuje pod nazwą Arka. Klub rozgrywa mecze na Stadionie Miejskim w Nowej Soli.

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Nowa Sól jest węzłem komunikacji drogowej. W mieście krzyżuje się kilka szlaków, istnieje dworzec kolejowy a rzeka Odra to śródlądowa droga wodna. Komunikację miejską, podmiejską i dalekobieżną zapewnia przedsiębiorstwo PKS Nowa Sól. Połączenia: Nowa Sól – Poznań, Nowa Sól – Zielona Góra, Nowa Sól – Kłodzko, Nowa Sól – Jelenia Góra, Nowa Sól – Słubice, Nowa Sól – Wolsztyn, Nowa Sól – Sława, Nowa Sól – Szprotawa, Nowa Sól – Nowe Miasteczko, Nowa Sól – Kożuchów i Nowa Sól – Kolsko.[potrzebne źródło]


Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

W Nowej Soli krzyżują się szlaki z południa na północ, ze wschodu na zachód. Obwodnica miejska prowadzi ruch kołowy obrzeżami miasta pozwalając na uniknięcie uciążliwego tranzytu w ścisłym sercu miasta. Na wysokości miejscowości Lubieszów znajduje się węzeł drogi ekspresowej S3.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

W Nowej Soli znajduje się stacja kolejowa. Miasto ma połączenia pospieszne ze Szczecinem, Wrocławiem, Katowicami i Krakowem, a podmiejskie z Zieloną Górą, Głogowem i Rzepinem.[potrzebne źródło]

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W 2013 przy ul. Chałubińskiego oddano do użytku sanitarne lądowisko Nowa Sól-Szpital.

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Przez Nową Sól przebiega międzynarodowa droga wodna E30, znajduje się port jak i stocznia.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Magazyn solny z XVIII w.

Obecnie Nowa Sól jest jednym z większych ośrodków przemysłowych na zachodzie Polski. Istnieje tutaj wiele przedsiębiorstw które działają w branży budowlanej, metalowej, maszynowej, elektrotechnicznej, spożywczej, motoryzacyjnej, elektronicznej[9].

Stopa bezrobocia w Nowej Soli spadła w przeciągu 4 lat z 46% do 9,3% (wrzesień 2008).[potrzebne źródło]

W Nowej Soli istnieje Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna, w której powstało wiele fabryk. W mieście rozwija się handel, usługi, powstają nowe składy, hurtownie, sklepy, stacje benzynowe. Rozwija się sektor małych i średnich firm. Rozbudowywane są stacje obsługi pojazdów i serwisy. W mieście dominują średnie i małe przedsiębiorstwa budowlane, metalurgiczne i handlowe.[potrzebne źródło] Dynamicznie rozwinęła się produkcja figur ogrodowych, którymi zainteresowani są zwłaszcza nabywcy z Niemiec – w mieście i okolicy funkcjonowało nawet ok. 400 takich wytwórni[9].

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Antoniego

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Nowej Soli[11]:

Ludzie związani z Nową Solą[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Nową Solą.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Nowej Soli.
Park Krasnala

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W Nowej Soli znajduje się Park Krasnala[9], utworzony na cześć krasnali ogrodowych, których produkcja w okresie kryzysu gospodarczego w mieście po likwidacji przemysłu pod koniec XX wieku, dała zatrudnienie wielu nowosolanom[9]. W tym parku znajduje się największy na świecie krasnal ogrodowy nazwany imieniem Soluś[12].

Nowa Sól posiada też swojego superbohatera: Solanina – białego człowieka z soli. W 2009 roku powstał niezależny film o jego przygodach i od tego też roku w mieście odbywa się festiwal filmowy, Solanin Film Festiwal[13].

Przypisy

  1. Nowa Sól – miejski portal informacyjny: Lokacja miasta. [dostęp 26 maja 2010].
  2. Ludność. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-07-26. ISSN 1734-6118.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  6. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 1.2.13]. s. 47-49.
  8. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Jak krasnale Nową Sól uratowały, portal:Wiadomości24.pl.
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  11. Nowa Sól – miejski portal informacyjny: Miasta Partnerskie (pol.). [dostęp 26 maja 2010].
  12. „Największy krasnal świata pochodzi z Nowej Soli”, portal: winobranie.pl.
  13. Solanin Film Festiwal: Oficjalna Strona Festiwalu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]