Nowe Ogrody

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ulicy w Gdańsku. Zobacz też: osada Nowe Ogrody w województwie lubuskim.
POL Gdańsk COA.svg
Gdańsk
ulica
Nowe Ogrody
Śródmieście
Długość: 310 m
Nowe Ogrody w Gdańsku.JPG
Mapa
mapa
Przebieg
Ikona wiad nad torami.svg ul. Hucisko
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 0 m ul. 3 Maja
Ikona ulica z prawej.svg 190 m il. Strzelecka
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 310 m ul. Powstańców Warszawskich /
/ ul. Pohulanka
Ikona ulica.svg ul. Kartuska
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
ulica Nowe Ogrody
ulica Nowe Ogrody
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Nowe Ogrody
ulica Nowe Ogrody
Ziemia 54°21′04,9320″N 18°38′19,8600″E/54,351370 18,638850
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Nowe Ogrody (niem. Neugarten, kaszb. Glëkowo) – ulica i część dzielnicy Śródmieście w Gdańsku.

Współczesna rola[edytuj | edytuj kod]

Urząd Miejski (Nowe Ogrody 8-12), 2005
Dom Tornwalda (Nowe Ogrody 7), 2010
Nieistniejący gmach Volkstagu

Ulica Nowe Ogrody jest arterią łączącą Śródmieście m.in. z dzielnicami Siedlce i Suchanino, a także początkiem trasy w kierunku Kartuz. W ciągu ulicy istnieje jedno z nielicznych gdańskich niewydzielonych torowisk tramwajowych. Korzystają z niego linie 10 i 12, kursujące do pętli na Siedlcach.

Obiekty przy ulicy[edytuj | edytuj kod]

Przy Nowych Ogrodach znajdują się m.in.:

  • Dom Tornwalda - zabytkowa kamienica z XIX w. (Nowe Ogrody 7) - budynek zbudowany w latach 1892-93 dla laryngologa Gustawa Ludwika Tornwalda, w latach 1914-18 Królewsko-Pruska Komendantura Twierdzy Gdańsk. W okresie Wolnego Miasta budynek należał do Polski - mieściły się w nim kolejno Klub Polski, Naczelny Inspektorat Ceł i Polski Klub Morski. W okresie II wojny światowej komendantura Wehrmachtu. Po wojnie przekształcony w internat, w 1960 włączony do zespołu szpitala im. Kopernika. W 2006 budynek został przekazany miastu, od 2007 w rejestrze zabytków[2][3]. Obecnie pustostan.
  • Komenda Miejska Policji (Nowe Ogrody 27) - zabytkowy gmach zbudowany w latach 1911-13, przed wojną zajmowany kolejno przez Weichselstrombauverwaltung (Zarząd Budowy i Regulacji Wisły), Komisariat Generalny RP (1921-1939) oraz Gestapo[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W Nowych Ogrodach w 1342 powstał szpital św. Gertrudy z kościołem filialnym parafii mariackiej. Pod koniec XIV w. powstały pierwsze ogrody wokół szpitala, od których obszar wziął swoją nazwę[7].

Nowe Ogrody historycznie dzieliły się na podjednostki Nowe Ogrody I (Wewnętrzne) i Nowe Ogrody II (Zewnętrzne), rozdzielone wałami miejskimi. Nowe Ogrody Wewnętrzne zostały przyłączone w granice administracyjne miasta po usypaniu wałów w 1656, zaś Nowe Ogrody Zewnętrzne prawdopodobnie przyłączono w 1807[7].

W XIX w. ówczesne Neugarten stało się centrum administracyjnym ze względu na powstanie kompleksu sądowego z więzieniem. W latach 1882-1886 zbudowano gmach pruskiej Nadprezydentury (Oberpräsidium), w którym w latach 1920-39 funkcjonował Senat Wolnego Miasta Gdańska (Neugarten 12-16[8]). Po przeciwnej stronie ulicy stanął w XIX w. gmach władz prowincji Prusy Zachodnie (Provinzialverwaltung-Landeshaus), który z kolei w okresie Wolnego Miasta był siedzibą Volkstagu (Neugarten 23). Oba budynki w trakcie walk o Gdańsk w marcu 1945 zostały znacznie uszkodzone i po wojnie rozebrane[9].

Chronologia nazwy i numeracja[edytuj | edytuj kod]

Do 1945 ulica nosiła niemieckojęzyczną nazwę Neugarten (Nowe Ogrody). Po wojnie ulicę przemianowano na Nowy Świat[10], a następnie na aleję gen. Świerczewskiego. Do historycznej nazwy powrócono po 1989.

Ulica posiada historyczną, obiegową numerację budynków, niezmienioną od XIX w. Numeracja rozpoczyna się od zachodniego końca ulicy, rośnie wzdłuż południowej pierzei do numeru 12. Najniższym numerem w pierzei północnej jest numer 27 na wschodnim krańcu ulicy - numeracja rośnie w kierunku zachodnim do numeru 37. Numery z zakresu 13-26 są niewykorzystane w wyniku skrócenia ulicy po II wojnie światowej. Wcześniej numery te były przypisane budynkom, na których terenie znajduje się obecnie ul. 3 Maja i wiadukt Hucisko[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 130 lat Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. Mikołaja Kopernika.
  2. Rafał Mat: Niezwykłe odkrycie, obrońca Westerplatte pod sufitem. trojmiasto.pl, 8 grudnia 2007.
  3. Nowe Ogrody 7. Gdański Zarząd Nieruchomości Komunalnych.
  4. Neugarten 27. Wolne Forum Gdańsk.
  5. Historia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku.
  6. Wydarzyło się w Gdańsku. gdansk.pl.
  7. 7,0 7,1 Nowe Ogrody. Jednostki morfogenetyczne Gdańska.
  8. Z ORŁOWICZEM PO DAWNYM GDAŃSKU. chem.univ.gda.pl, 20 marca 2006. [dostęp 20 marca 2006].
  9. Budynki władz państwowych. Danzig Online.
  10. Plany - Gdańsk, Wrzeszcz, Oliwa ze spisami ulic. Gdynia: Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik", 1946.
  11. parcele i ich numerację przedstawia m.in. plan Daniela Buhsego z lat 1863-68