Nowe Skalmierzyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowe Skalmierzyce
Dworzec kolejowy, elewacja zachodnia
Dworzec kolejowy, elewacja zachodnia
Herb Flaga
Herb Nowych Skalmierzyc Flaga Nowych Skalmierzyc
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat ostrowski
Gmina Nowe Skalmierzyce
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja kalisko-ostrowska
Data założenia 1815
Prawa miejskie 1962
Burmistrz Bożena Budzik
Powierzchnia 1,58 km²
Wysokość 130-140 m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

4854
3057 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 62
Kod pocztowy 63-460
Tablice rejestracyjne POS
Położenie na mapie powiatu ostrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostrowskiego
Nowe Skalmierzyce
Nowe Skalmierzyce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowe Skalmierzyce
Nowe Skalmierzyce
Ziemia 51°42′37″N 17°59′33″E/51,710278 17,992500
TERC
(TERYT)
4304017024
SIMC 0937089
Urząd miejski
Skalmierzyce
ul. Ostrowska 8
63-460 Nowe Skalmierzyce
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Nowe Skalmierzyce w Wikisłowniku
Strona internetowa
Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy
Widok z wiaduktu kolejowego na dworzec (2014)

Nowe Skalmierzyce (niem. Neu Skalmierschütz) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, w gminie Nowe Skalmierzyce, na Wysoczyźnie Kaliskiej, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, w Kaliskiem, graniczy z Kaliszem, ok. 15 km na wschód od Ostrowa Wielkopolskiego.

Według danych z 30 czerwca 2014 roku, w mieście mieszka 4854 mieszkańców[1].

Nowe Skalmierzyce są niewielkim ośrodkiem przemysłowym w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym. W mieście znajduje się podstrefa Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Przy północnej granicy miasta z Kaliszem płynie struga Lipówka. Nowe Skalmierzyce są położone na Wysoczyźnie Kaliskiej. Miasto jest częścią aglomeracji kalisko-ostrowskiej.

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia miasta wynosiła 1,58 km²[2].

Nowe Skalmierzyce w latach 1945–1975 należały do województwa poznańskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kaliskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nowe Skalmierzyce powstały w 1815 w wyniku wyodrębnienia administracyjnego przez administrację pruską jednej z kolonii wsi Skalmierzyce (z komorą celną) przy granicy Królestwa Polskiego[3].

W 1895 we wsi wybudowano graniczną stację linii kolejowej z Ostrowa, w 1906 połączonej z Koleją Warszawsko-Kaliską. Przyczyniło się to do gwałtownego rozwoju miejscowości, która nabrała cech miejskich. Wzniesiono tu także monumentalny dworzec kolejowy, na którym w 1913 spotkali się cesarz Wilhelm II i car Mikołaj II. Od 1908 do użycia wprowadzono zgermanizowaną formę nazwy miejscowości - Neu Skalmierschütz.

27 grudnia 1918 wielu polskich mieszkańców Skalmierzyc przystąpiło do Powstania wielkopolskiego. 29 grudnia 1918 siły polskie ostatecznie przejęły kontrolę nad osadą. Formalnie Nowe Skalmierzyce zostały włączone do Polski wraz z większością historycznej Wielkopolski na mocy Traktatu Wersalskiego z 1919 r. W rezultacie miejscowość utraciła graniczną lokalizację, co wpłynęło na spowolnienie tempa życia i rozwoju gospodarczego. W kolejnych latach okresu międzywojennego rozwój ten powoli zaczął się odnawiać[3].

W 1939 miejscowość została zajęta przez wojska niemieckie, a następnie ponownie wcielona do Rzeszy. Administracja nazistowska stworzyła dla niej nowe nazwy: w l. 1940–43 Neu Skalden, 1943–45 Kalmen. Umieszczono tu hitlerowski obóz przejściowy i obóz pracy dla ludności polskiej (tablica pamiątkowa znajduje się na gimnazjum im. Polskich Noblistów). W 1943 dokonano tam akcji sabotażowej - spalono 40 wagonów z paszą, a w 1944 wykolejono transport wojskowy.

Miejscowość przynależała administracyjnie przed rokiem 1887 do powiatu odolanowskiego, a w latach 1887–1975 i od 1999 do powiatu ostrowskiego.

Skalmierzyce Nowe miały status osiedla przemysłowego w latach 1956–1962[3][4]. W 1962 r. Skalmierzyce Nowe uzyskały status miasta, a także zmieniono nazwę na Nowe Skalmierzyce[5].

Nowe Skalmierzyce są jedynym miastem w Polsce, na którego terenie nie znajduje się siedziba gminy (siedzibą gminy Nowe Skalmierzyce jest wieś Skalmierzyce). Do 31 grudnia 2009 drugim miastem tego typu były Siechnice, które jednak w przeciwieństwie do Nowych Skalmierzyc wchodziły w skład gminy o nazwie pochodzącej od nazwy wsi gminnej (w przypadku Nowych Skalmierzyc nazwa gminy pochodzi od nazwy miasta). Nowe Skalmierzyce były siedzibą gminy do 30 grudnia 1999.

Ludzie związani z Nowymi Skalmierzycami[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Głównym traktem Nowych Skalmierzyc jest ulica Kaliska, stanowiła ona część drogi krajowej 25 dla której 14 września 2009 roku otwarto obwodnicę na trasie: Bobolice-Bydgoszcz-Kalisz-Ostrów Wielkopolski-Oleśnica[7].

Na dzień 10 stycznia 2015 roku miasto posiadało 26 ulic i 1 plac[8].

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Początki kolei żelaznych w Nowych Skalmierzycach sięgają 1896 roku, kiedy to uruchomiono linię kolejową z Ostrowa. Pierwszy budynek dworca został usytuowany na Placu Wolności, dziś pełni on funkcje mieszkaniowe.

W latach 1904-1909 wybudowano nowy, monumentalny neogotycki dworzec kolejowy który miał charakter graniczny do 1919 roku. Gmach przetrwał II wojnę światową w niezmienionej formie. Aktualne połączenia ze stacji w Nowych Skalmierzycach, zapewniają komunikację z trzema najbliższymi aglomeracjami tj. Poznaniem, Wrocławiem i Łodzią.

Transport publiczny[edytuj | edytuj kod]

Transport publiczny zapewniają autobusy podmiejskie linii 15 i 19E Kaliskich Linii Autobusowych oraz linie M i 20 MZK Ostrów Wielkopolski, skomunikowane docelowo z Kaliszem, Ostrowem, Skalmierzycami i Lezioną a także połączenia PKS na liniach krajowych skomunikowane m.in. z Krakowem, Zakopanem i Świeradowem Zdrój[9].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest niewielkim ośrodkiem przemysłowo-handlowym. Największe firmy na terenie Nowych Skalmierzyc:

  • Spółdzielnia Mleczarska Lazur - krajowy producent szlachetnych serów pleśniowych,
  • Comforty - polska produkcja mebli tapicerowanych,
  • P. P. H. Admat - producent lodów i mrożonek,
  • Pupil Foods Sp. z o.o. - producent karmy dla psów i kotów,
  • Vossloh Skamo Sp. z o.o. - produkcja elementów nawierzchni kolejowej,
  • HALFEN Produkcja Sp. z o.o. - produkcja wyrobów budowlanych,
  • Piano Fiks - remonty, ekspertyzy, sprzedaż fortepianów.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa:

  • budynek szkoły (ul. Kaliska 52) – wybudowany w 1909 roku, obecnie Gimnazjum im. Polskich Noblistów, w rejestrze zabytków od 1994 roku[11],
  • Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy (niemMaria-Hilf-Kirche) – poewangelicki, neobarokowy z 1911 roku wraz z plebanią z pocz. XX wieku[11].

Pozostałe historyczne obiekty:

  • dawny dworzec kolejowy (I) (Plac Wolności) – połączony w 1896 roku linią kolejową z Ostrowa przez Czekanów i Ociąż[12] (obecnie obiekt mieszkalny),
  • zabudowa Placu Wolności – z przełomu XIX i XX wieku z m.in. budynkiem dawnego hotelu Sperling[13],
  • budynek dawnego hotelu Mamelok (ul. Kaliska) – wybudowany w XIX wieku[13],
  • dworzec kolejowy (II) – neogotycki[12], monumentalny obiekt wzniesiony w 1909 roku[14] (obecnie częściowo niewykorzystany). W 2014 roku drogą darowizny od władz PKP dworzec przejął samorząd gminny, który planuje jego rewitalizację[15],
  • dawny budynek poczty kolejowej - wybudowany w stylu neogotyckim na początku XX wieku[13],
  • wieża ciśnień (ul. 29 Grudnia) – neogotycka, wybudowana w 1913 roku[13],
  • zabudowa ulicy Kolejowej z 1910 roku[14],
  • budynki tzw. cła (ul. Kaliska) przy dawnej granicy[13],
  • Kościół Bożego Ciała (ul. 3 Maja) – wybudowany w latach 1931-1932[16] z zespołem witraży z 1949 roku[13]; w 2008 roku przy kościele wybudowano wieżę[13],
  • cmentarz ewangelicki (ul. Generała Józefa Hallera) – z początku XX wieku, zrewitalizowany w 2014 roku[17].

Pomniki:

Części miasta[edytuj | edytuj kod]

  • Śródmieście,
  • Osiedle Montex,
  • Osiedle Błonie,
  • Podkoce, położone po wschodniej stronie linii kolejowej.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Przedszkole nr 1 "Jarzębinka" (ul. Generała Józefa Hallera)
  • Publiczne Przedszkole nr 2 "Pod Kasztanami" (ul. Kolejowa)
  • Szkoła Podstawowa z Odziałami Integracyjnymi im. Powstańców Wielkopolskich (ul. Okólna)
  • Gimnazjum im. Polskich Noblistów (ul. Kaliska)

Samorząd[edytuj | edytuj kod]

Została ustanowiona jednostka pomocnicza gminy obejmująca całe miasto o nazwie Samorząd Mieszkańców Miasta Nowe Skalmierzyce. Organem uchwałodawczym jest ogólne zebranie stałych mieszkańców. Organem wykonawczym jest przewodniczący zarządu, którego wspomaga organ pomocniczy – zarząd składający się z 3 do 7 członków[19].

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2014 r. (Stanu w dniu 30 VI 2014 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-10-28, s. 103. ISSN 1734-6118.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  3. 3,0 3,1 3,2 Historia miasta Urząd Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 1955 r. ws. utworzenia osiedli (Dz. U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299)
  5. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 lipca 1962 r. ws. utworzenia niektórych miast (Dz. U. z 1962 r. Nr 41, poz. 188)
  6. Złoty Krzyż Zasługi na 20-lecie. noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2014-11-22].
  7. Nowe Skalmierzyce mają obwodnicę (pol.). powiat-ostrowski.pl. [dostęp 2015-01-10].
  8. Wykaz ulic i sołectw (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-10].
  9. Nowa linia komunikacyjna Kalisz - Świeradów-Zdrój (pol.). pks.kalisz.pl. [dostęp 2015-01-22].
  10. Uchwała nr XLVIII/355/2014 z dnia 27 sierpnia 2014 r.. Biuletyn Informacji Publicznej. [dostęp 2014-11-22].
  11. 11,0 11,1 Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków województwa wielkopolskiego - nieruchome (pol.). Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Poznaniu. [dostęp 2015-01-21].
  12. 12,0 12,1 A. Liebert: Dworzec w Nowych Skalmierzycach (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-24].
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 13,6 13,7 Plan odnowy miejscowości Nowe Skalmierzyce na lata 2012-2019 (pol.). bip.noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-24].
  14. 14,0 14,1 14,2 Gmina i Miasto Nowe Skalmierzyce, Informator (niedatowany, wydany około 1998 roku)
  15. Marek Weiss. Zabytkowy dworzec zmienił właściciela. „Ziemia Kaliska”, s. 6, 2014-09-26. ISSN 2353-6179. 
  16. A. Liebert: Kościół pw. Bożego Ciała w Nowych Skalmierzycach (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-24].
  17. Nabożeństwo ekumeniczne na cmentarzu ewangelickim. noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2014-11-13].
  18. 71. rocznica śmierci polskich lotników (pol.). noweskalmierzyce.pl. [dostęp 2015-01-24].
  19. Uchwała Nr VIII/52/03 Rady Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce z dnia 28 kwietnia 2003 roku ws. uchwalenia Statutów Sołectw oraz Statutu Samorządu Mieszkańców Miasta Nowe Skalmierzyce (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2003 r. Nr 116 poz. 2139)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]