Nowy Cmentarz Żydowski w Cieszynie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nowy cmentarz żydowski w Cieszynie
Obiekt zabytkowy nr rej. A-412/86 z 11 lipca 1986 [1]
Widok ogólny cmentarza
Widok ogólny cmentarza
Państwo  Polska
Miejscowość Cieszyn
Adres ul. Hażlaska
Typ cmentarza wyznaniowy
Wyznanie judaizm
Stan cmentarza nieczynny
Powierzchnia cmentarza 1,14 ha
Data otwarcia 1907
Data ostatniego pochówku 1961
Data likwidacji 1974
Zarządca Gmina Wyznaniowa Żydowska w Bielsku-Białej
Położenie na mapie Cieszyna
Mapa lokalizacyjna Cieszyna
Nowy cmentarz żydowski w Cieszynie
Nowy cmentarz żydowski w Cieszynie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowy cmentarz żydowski w Cieszynie
Nowy cmentarz żydowski w Cieszynie
Ziemia 49°45′26,17″N 18°37′50,17″E/49,757269 18,630603Na mapach: 49°45′26,17″N 18°37′50,17″E/49,757269 18,630603
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Nowy Cmentarz Żydowski przy ulicy Hażlaskiej w Cieszynie jest jedną z dwóch (obok Starego Cmentarza Żydowskiego) izraelickich nekropolii w mieście.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Założenie cmentarza[edytuj | edytuj kod]

Powstanie cmentarza związane było z brakiem miejsc grzebalnych na starym kirkucie. W 1898 r. gmina żydowska nabyła od Andrzeja Folwarcznego fragment gruntu położony powyżej starszej nekropolii i wystąpiła do władz miasta o pozwolenie na urządzenie nowego cmentarza, które uzyskała w roku 1900. Protesty okolicznych mieszkańców spowodowały jednak wstrzymanie jego wykonania przez austro-węgierskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w roku 1902 i dopiero po odwołaniu się gminy do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Wiedniu władze cofnęły swe zastrzeżenia. W 1906 r. rozpoczęto budowę cmentarza, którą zakończono w połowie roku następnego. Powstanie cmentarza związane jest z osobą prezesa gminy żydowskiej - Jana Glesingera, który był także jedną z pierwszych osób na nim pochowanych (zmarł w 1909 r. - grobowiec jego rodziny zachował się do dziś).

Plan cmentarza oraz domu przedpogrzebowego wykonał cieszyński budowniczy Alojzy Jedek, jednak ostatecznie przyjęto projekt domu przedpogrzebowego architekta Jakoba Gartnera z Wiednia. Dom przedpogrzebowy został wybudowany w centralnej części założenia cmentarnego, zaś na południowym krańcu zbudowano budynek kancelarii cmentarza oraz kostnicę. Cmentarz o powierzchni 1,14 hektara ogrodzono, a w przedniej części wybudowano mur z efektowną bramą ozdobioną gwiazdami Dawida.

Tak przygotowany cmentarz otwarto 25 czerwca 1907 r. i od tej pory stał się główną nekropolią cieszyńskiej gminy wyznaniowej, choć sporadyczne pochówki odbywały się także na Starym Cmentarzu. W 1913 r. gmina dokupiła jeszcze kawałek przylegającego do parceli gruntu pod przyszłą rozbudowę cmentarza.

Podczas II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Na początku września 1939 r. cmentarz zostały zamknięty przez okupacyjne władze niemieckie, a w 1941 r. skonfiskowany na rzecz III Rzeszy. W marcu 1943 r. wydano zarządzenie o przekształceniu cmentarzy cieszyńskich w parki, gdyż po "przesiedleniu" miejscowych Żydów nie będą już używane. Do końca wojny nic jednak w tej kwestii nie przedsięwzięto i kirkut przetrwał okupację w dobrym stanie.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie cmentarzem opiekowała się Kongregacja Wyznania Mojżeszowego w Cieszynie, a od 1966 r. Kongregacja w Bielsku-Białej. Pochowano tu niewiele osób, a ostatni pochówek miał miejsce w 1961 r. (Edward Weber). Następowała szybka dewastacja cmentarza - liczne marmurowe i granitowe obeliski masowo rozkradano i przerabiano na nowe chrześcijańskie nagrobki lub stosowano jako materiał budulcowy na okolicznych osiedlach. W 1974 r. wojewoda katowicki wydał decyzję o zamknięciu cmentarza dla celów grzebalnych, a w 1986 r. cmentarz został wpisany do rejestru zabytków. Po 1989 r. Gmina Wyznaniowa Żydowska w Bielsku-Białej usiłuje zachować czystość i na bieżąco dokonywać niezbędnych napraw na terenie cmentarza. W latach 1997-1999 ze środków Edwarda J. Phillipsa - amerykańskiego Żyda z Minneapolis w USA oraz Tadeusza J. Dordy - ewangelika z Cieszyna zamieszkałego w Kalifornii uporządkowano teren cmentarza oraz wyremontowano bramę wejściową. Niestety dom pogrzebowy był w stanie uniemożliwiającym powrót do wyglądu pierwotnego, dlatego też pozostawiono tylko frontową ścianę budynku jako tzw. "trwałą ruinę"[2].

Obecnie na terenie o powierzchni 0,75 ha zachowało się około 100 nagrobków.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo śląskie (pol.). 30 czerwca 2014.
  2. Burchard błędnie identyfikuje budynek domu przedpogrzebowego jako synagogę

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa pod redakcją Janusza Spyry, 1999, Żydowskie zabytki Cieszyna i Czeskiego Cieszyna, ISBN 83-908299-8-3
  • Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 199-200.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]